«Έξυπνοι» αισθητήρες παρακολουθούν την υγεία του δάσους στο Λιβάδι Θέρμης

Συσκευές με αισθητήρες που καταγράφουν οικο-φυσιολογικές μετρήσεις από τα δέντρα έχουν εγκατασταθεί σε τρεις διαφορετικές περιοχές του δάσους του Λιβαδίου, στον Δήμο Θέρμης, στο πλαίσιο του έργου Interreg IPA ADRION ARCA – Artificial Intelligence platform to prevent Climate change natural hAzards. Οι αισθητήρες συλλέγουν δεδομένα για τη θερμοκρασία, την υγρασία, την ανάπτυξη και τη ροή των χυμών των δέντρων, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση φαινομένων γήρανσης, εκφυλισμού, ασθενειών και των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.

Το έργο υλοποιείται στην Ελλάδα από τον Αναπτυξιακό Οργανισμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης «Ανατολική Α.Ε.» και έχει ορίζοντα ολοκλήρωσης το φθινόπωρο του 2027.

Οι αισθητήρες λειτουργούν σαν «ιατρικές εξετάσεις» για τα δέντρα

Σύμφωνα με τη Νάγια Τσελεπή, project manager του έργου ARCA, οι αισθητήρες καταγράφουν στοιχεία που δείχνουν πόσο αυξάνεται η διάμετρος των δέντρων, ποια είναι η ηλικία τους, σε ποια κατάσταση βρίσκονται τα φύλλα, ο κορμός και οι χυμοί τους, καθώς και με ποια ταχύτητα κυκλοφορούν οι χυμοί στο εσωτερικό τους.

Οι μετρήσεις μπορούν να αποκαλύψουν αν μειώνεται η ικανότητα ενός δέντρου να εκκρίνει χυμούς με τον ίδιο ρυθμό σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, παρέχοντας ενδείξεις για γήρανση, εκφυλισμό, προσβολή από ασθένειες ή μικρόβια, αλλά και για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν προκαλέσει η κλιματική αλλαγή ή μια πυρκαγιά.

Όπως εξηγεί η ίδια στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, «όταν ένας άνθρωπος κάνει αιματολογικές εξετάσεις, πρέπει να εξεταστεί ένας συνδυασμός παραγόντων για να προκύψουν συμπεράσματα. Το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση των μετρήσεων στα δέντρα».

Κάμερες και ανίχνευση πυρκαγιάς

Παράλληλα με τους αισθητήρες παρακολούθησης των δέντρων, στις ίδιες περιοχές έχουν εγκατασταθεί και άλλου τύπου συσκευές που ανιχνεύουν σωματίδια διοξειδίου του άνθρακα, μετρούν τη θερμοκρασία και διαθέτουν κάμερες οι οποίες μπορούν να εντοπίσουν φωτιά σε απόσταση έως και 100 μέτρων.

Συνολικά στο δάσος έχουν τοποθετηθεί 30 συσκευές Tree Talkers, ενώ στο πλαίσιο του προγράμματος χρησιμοποιείται και drone που επιτηρεί την περιοχή για τον έγκαιρο εντοπισμό πιθανής πυρκαγιάς.

Στρατηγική επιλογή των σημείων εγκατάστασης

Οι θέσεις εγκατάστασης επιλέχθηκαν στρατηγικά μέσα από τη συνεργασία της Ανατολικής Α.Ε. με τον Δήμο Θέρμης, την Αντιδημαρχία Πολιτικής Προστασίας, τους εθελοντές της περιοχής, το Δασαρχείο, το Τμήμα Δασολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών και μη κυβερνητικές οργανώσεις.

Σύμφωνα με τη Νάγια Τσελεπή, η επιλογή του Λιβαδίου έγινε επειδή σε έναν θύλακα του δάσους είχαν εντοπιστεί ενδείξεις γήρανσης και εκφυλισμού, ενώ σε άλλο τμήμα είχαν καταγραφεί στοιχεία ιδιαίτερα έντονης βιοποικιλότητας, με μεγάλο αριθμό και ποικιλία ειδών χλωρίδας και πανίδας.

Οι μετρήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη, ώστε να μελετηθούν σε βάθος τα συγκεκριμένα φαινόμενα, να διερευνηθούν τα αίτιά τους και να προσδιοριστούν οι κατάλληλες δράσεις προστασίας.

Στόχος η πρόληψη φυσικών καταστροφών

Η περιοχή του Λιβαδίου έχει πληγεί από πυρκαγιές κατά τα προηγούμενα χρόνια, γεγονός που ενίσχυσε την ανάγκη για ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης.

Όπως επισημαίνει η κ. Τσελεπή, ο βασικός στόχος του προγράμματος είναι η πρόληψη φυσικών καταστροφών, όπως οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και η ξηρασία. Τα πρώτα ολοκληρωμένα αποτελέσματα των μετρήσεων αναμένονται μέσα στο 2027.

Το προσεχές φθινόπωρο προγραμματίζεται η πρώτη ενημερωτική εκδήλωση για το πρόγραμμα, με τη συμμετοχή και των σχολείων της περιοχής.

Ιδιαίτερα θετικό στοιχείο θεωρείται ήδη η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων, από το τοπικό έως το περιφερειακό επίπεδο, προκειμένου στη συνέχεια να ληφθούν αποφάσεις για ζητήματα όπως οι περιπολίες και η ενδεχόμενη αναδιάταξη των σημείων που επιτηρούν οι κάμερες.

Διεθνής συνεργασία στο πλαίσιο του Interreg

Επικεφαλής εταίρος του έργου ARCA είναι φορέας από την Ιταλία, ενώ στο πρόγραμμα συμμετέχουν οργανισμοί από την Ιταλία, την Ελλάδα, την Κροατία, το Μαυροβούνιο, την Αλβανία και τη Σερβία.