Τα πρώτα τεύχη του σχεδίου έχουν παραδοθεί στην ΚΕΔΕ
Σε τελικό στάδιο επεξεργασίας βρίσκεται ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που προωθεί το Υπουργείο Εσωτερικών, με στόχο (όπως αναφέρεται από κυβερνητικές πηγές) την ενοποίηση και απλοποίηση του θεσμικού πλαισίου για δήμους και περιφέρειες. Τα πρώτα τεύχη του σχεδίου έχουν παραδοθεί στην ΚΕΔΕ και βρίσκονται υπό αξιολόγηση από αιρετούς και υπηρεσιακά στελέχη της αυτοδιοίκησης.
Ωστόσο, πίσω από τον στόχο της κωδικοποίησης, αναδεικνύονται κρίσιμα ερωτήματα για το πώς θα λειτουργήσει το νέο πλαίσιο στην πράξη και αν απαντά στα διαχρονικά προβλήματα των δήμων.
Αναδιάταξη αρμοδιοτήτων χωρίς αλλαγή του οικονομικού μοντέλου
Το σχέδιο Κώδικα επανακαθορίζει και συγκεντρώνει αρμοδιότητες που αφορούν, μεταξύ άλλων, την πολιτική προστασία, την κοινωνική πολιτική και τη διαχείριση δημόσιων χώρων. Παράγοντες της αυτοδιοίκησης επισημαίνουν ότι, παρότι το θεσμικό πλαίσιο γίνεται πιο σαφές, δεν συνοδεύεται από αντίστοιχες αλλαγές στη χρηματοδότηση και τη στελέχωση.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές:
δεν προβλέπονται νέοι σταθεροί πόροι,
δεν θεσμοθετούνται μόνιμες οργανικές θέσεις για τις πρόσθετες υποχρεώσεις,
η εφαρμογή εξακολουθεί να βασίζεται σε προσωρινά προγράμματα και παρατάσεις.
Πολιτική προστασία: ενίσχυση ρόλου, ασαφές πλαίσιο εφαρμογής
Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλούν οι ρυθμίσεις για την πολιτική προστασία. Το σχέδιο Κώδικα ενισχύει τον ρόλο των δήμων στην πρόληψη και την ετοιμότητα, χωρίς όμως –σύμφωνα με αυτοδιοικητικούς παράγοντες– να καθορίζει με σαφήνεια:
τους μηχανισμούς χρηματοδότησης,
τη μόνιμη στελέχωση,
τα όρια ευθύνης μεταξύ κεντρικού κράτους και δήμων.
Το γεγονός αυτό δημιουργεί προβληματισμό για το αν, σε περιπτώσεις κρίσεων, η ευθύνη θα μετακυλίεται στους δήμους χωρίς να έχουν προηγουμένως εξασφαλιστεί τα αναγκαία μέσα.
Κοινωνικές δομές: παραμονή στο ίδιο καθεστώς αβεβαιότητας
Το σχέδιο διατηρεί τις βασικές κοινωνικές δομές στους δήμους, όπως παιδικούς σταθμούς και δομές φροντίδας, χωρίς ωστόσο να εισάγει μόνιμες λύσεις για τη λειτουργία τους. Στελέχη της αυτοδιοίκησης σημειώνουν ότι:
η χρηματοδότηση παραμένει αποσπασματική,
οι εργασιακές σχέσεις δεν σταθεροποιούνται,
οι δήμοι συνεχίζουν να καλύπτουν λειτουργικά κενά με ίδιους πόρους.
Η «παγίδα» του σχεδίου
Ένα σημείο που δεν βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης είναι ότι, παρά τις αλλαγές στη διοικητική οργάνωση, ο πυρήνας της οικονομικής εξάρτησης των δήμων από την κεντρική διοίκηση παραμένει αμετάβλητος. Οι κρίσιμες αποφάσεις για πόρους και χρηματοδοτικά εργαλεία εξακολουθούν να λαμβάνονται κεντρικά.
Αυτό σημαίνει ότι οι δήμοι καλούνται να εφαρμόσουν πολιτικές, χωρίς να διαθέτουν πλήρη έλεγχο των μέσων υλοποίησής τους.
Τι μένει να φανεί
Καθώς το σχέδιο Κώδικα οδεύει προς την τελική του μορφή, το ερώτημα που θέτουν αιρετοί και υπηρεσιακά στελέχη είναι αν θα αποτελέσει εργαλείο ουσιαστικής ενίσχυσης της αυτοδιοίκησης ή αν θα παγιώσει ένα μοντέλο αυξημένων ευθυνών χωρίς αντίστοιχη ενδυνάμωση.
Η απάντηση θα δοθεί όχι στις διακηρύξεις, αλλά στο τελικό περιεχόμενο και κυρίως στον τρόπο εφαρμογής του νέου πλαισίου.
