Καταργείται ο δεύτερος γύρος στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028, με εισαγωγή «εναλλακτικής» ψήφου και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας
Ριζικές αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τον οποίο έθεσε σε δημόσια διαβούλευση ο υπουργός Εσωτερικών, Θεόδωρος Λιβάνιος. Οι σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορούν τον τρόπο διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2028, καθώς προβλέπεται εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών σε έναν μόνο γύρο, με κατάργηση της δεύτερης Κυριακής και εφαρμογή συμπληρωματικής – εναλλακτικής ψήφου.
Πώς θα λειτουργεί το νέο εκλογικό σύστημα
Σύμφωνα με τις προωθούμενες ρυθμίσεις, οι αυτοδιοικητικές εκλογές στους 332 δήμους και τις 13 περιφέρειες της χώρας θα διεξάγονται σταθερά κάθε πέντε χρόνια, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου και σε έναν μόνο γύρο.
Οι ψηφοφόροι θα επιλέγουν, όπως και σήμερα, τον συνδυασμό, τον δήμαρχο ή περιφερειάρχη και τους συμβούλους της προτίμησής τους. Ωστόσο, στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου θα αναγράφονται και οι υπόλοιποι συνδυασμοί κατά σειρά ανακήρυξης, ώστε ο εκλογέας να μπορεί, εφόσον το επιθυμεί, να δώσει και εναλλακτική – συμπληρωματική ψήφο.
Μετά το κλείσιμο της κάλπης, η πρώτη καταμέτρηση θα πραγματοποιείται με τον ίδιο τρόπο που εφαρμόστηκε στις εκλογές του 2023.
Εφόσον ο πρώτος συνδυασμός ξεπεράσει το 42%, εκλέγεται άμεσα δήμαρχος ή περιφερειάρχης, εξασφαλίζοντας τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών. Στην περίπτωση αυτή, οι εναλλακτικές ψήφοι δεν λαμβάνονται υπόψη.
Αν κανένας συνδυασμός δεν υπερβεί το όριο του 42%, θα ενεργοποιείται η δεύτερη φάση καταμέτρησης.
Η διαδικασία της δεύτερης φάσης
Στη δεύτερη φάση θα συμμετέχουν οι δύο πρώτοι συνδυασμοί, δηλαδή εκείνοι που με το ισχύον σύστημα θα προκρίνονταν στον δεύτερο γύρο.
Στα ποσοστά που ήδη έχουν συγκεντρώσει θα προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που έλαβαν από ψηφοφόρους οι οποίοι είχαν επιλέξει ως πρώτη προτίμηση συνδυασμούς που δεν προκρίθηκαν.
Νικητής αναδεικνύεται ο συνδυασμός που θα συγκεντρώσει το μεγαλύτερο ποσοστό μετά και την ολοκλήρωση των δύο φάσεων καταμέτρησης.
Παράλληλα, προβλέπεται και η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου.
Το παράδειγμα που παρουσιάζει το ΥΠΕΣ
Σύμφωνα με το παράδειγμα που παρουσιάζεται, ένας συνδυασμός «Α» συγκεντρώνει 40%, ο συνδυασμός «Β» 36% και οι υπόλοιποι συνδυασμοί συνολικά 24%.
Από το 24% των λοιπών συνδυασμών, το 5% δίνει εναλλακτική ψήφο στον συνδυασμό «Α», το 10% στον συνδυασμό «Β», ενώ το υπόλοιπο ποσοστό δεν επιλέγει κανέναν.
Με βάση την τελική καταμέτρηση, ο συνδυασμός «Α» διαμορφώνεται στο 45%, ενώ ο συνδυασμός «Β» φτάνει στο 46% και αναδεικνύεται νικητής.
Όπως επισημαίνει ο υπουργός Εσωτερικών, το νέο σύστημα ενισχύει τη δημοκρατική νομιμοποίηση των αιρετών αρχών, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει τα διοικητικά και δημοσιονομικά βάρη που προκαλούσε η διεξαγωγή δεύτερου γύρου, καθώς και την αυξημένη αποχή.
Τα στοιχεία για τη συμμετοχή στον δεύτερο γύρο
Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών, σχεδόν οι μισοί ψηφοφόροι που συμμετέχουν στον πρώτο γύρο δεν επιστρέφουν στις κάλπες τη δεύτερη Κυριακή.
Ενδεικτικά, στον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2023, στον Δήμο Αθηναίων η συμμετοχή περιορίστηκε στο 26,7%, στη Θεσσαλονίκη στο 32,5% και στην Πάτρα στο 44,5%.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η συμμετοχή των ετεροδημοτών καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη, όταν απαιτείται μετακίνηση εκατοντάδων χιλιομέτρων μέσα σε μία εβδομάδα, ενώ σημαντικό διοικητικό βάρος μεταφέρεται και στις υπηρεσίες των δήμων αλλά και στους υπαλλήλους των δικαστηρίων.
Οι βασικές προβλέψεις του νέου Κώδικα
Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης:
- Συγκεντρώνει όλες τις βασικές διατάξεις σε ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο.
- Καταργεί ή ενσωματώνει διάσπαρτες και παλαιότερες ρυθμίσεις.
- Εξασφαλίζει ενιαία ερμηνεία και εφαρμογή.
- Εισάγει νέες ρυθμίσεις με έμφαση στη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα και τη συμμετοχή των πολιτών.
- Προωθεί τη χρήση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων.
- Ενισχύει τη διοικητική ικανότητα δήμων και περιφερειών.
- Βελτιώνει τη δημοσιονομική διαχείριση και την παροχή υπηρεσιών προς τους πολίτες.
Παράλληλα, επιδιώκεται:
- Μείωση της γραφειοκρατίας.
- Απλοποίηση διαδικασιών.
- Σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων.
- Ενίσχυση της διαφάνειας και του ελέγχου.
- Περιορισμός των περιθωρίων αυθαιρεσίας.
- Αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Οι 10 σημαντικότερες αλλαγές
Μεταξύ των σημαντικότερων αλλαγών που εισάγονται περιλαμβάνονται:
- Θεσμοθέτηση ενιαίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης για δήμους και περιφέρειες.
- Δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία.
- Ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας των αιρετών οργάνων.
- Αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης δήμων και περιφερειών.
- Νέο πλαίσιο λειτουργίας των οικονομικών υπηρεσιών.
- Αντικειμενικό σύστημα ελέγχου νομιμότητας μέσω ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας Ο.Τ.Α.
- Σαφής καθορισμός της καταστατικής θέσης των αιρετών.
- Συστηματοποίηση και καταγραφή αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών.
- Κατάργηση του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.
- Επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού της Αυτοδιοίκησης με νέες ηλεκτρονικές εφαρμογές και διαλειτουργικότητες.
Η δομή του νέου Κώδικα
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελείται από έξι βιβλία.
Το πρώτο βιβλίο καθορίζει το πλαίσιο λειτουργίας της αυτοδιοίκησης, τις σχέσεις πρώτου και δεύτερου βαθμού, τον τρόπο εκλογής των αιρετών αρχών και τον έλεγχο των εκλογικών δαπανών.
Το δεύτερο βιβλίο αφορά τα όργανα διοίκησης, τα συμβουλευτικά όργανα, τα νομικά πρόσωπα και την καταστατική θέση των αιρετών.
Το τρίτο βιβλίο επικεντρώνεται στις αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών.
Το τέταρτο βιβλίο ρυθμίζει ζητήματα οικονομικής διοίκησης, δημοσίων συμβάσεων, περιουσίας και εσόδων.
Το πέμπτο βιβλίο αφορά τον έλεγχο νομιμότητας και την πειθαρχική ευθύνη των αιρετών.
Το έκτο βιβλίο περιλαμβάνει οριζόντιες ρυθμίσεις για τη λειτουργία δήμων και περιφερειών και κυρώνει το πρόσθετο πρωτόκολλο του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
