Το δίκτυο PrespaNet ζητά άμεση συνεργασία Ελλάδας, Βόρειας Μακεδονίας και Αλβανίας για τη διαχείριση των υδάτων
Την προοπτική ένταξης της διασυνοριακής περιοχής των Πρεσπών στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO χαιρετίζει το περιβαλλοντικό δίκτυο PrespaNet, προειδοποιώντας παράλληλα ότι η προστασία των λιμνών δεν μπορεί να περιμένει τη διεθνή αναγνώριση. Με τα οικοσυστήματα να δέχονται αυξανόμενες πιέσεις και τη συνεργασία των τριών χωρών να παρουσιάζει σοβαρές εκκρεμότητες, το δίκτυο ζητά την ενεργοποίηση της συμφωνίας για το Διασυνοριακό Πάρκο Πρεσπών και την άμεση λήψη μέτρων για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων.
Η πρωτοβουλία για την ένταξη των Πρεσπών στην UNESCO
Το PrespaNet, στο οποίο συμμετέχουν η Εταιρία Προστασίας Πρεσπών από την Ελλάδα, η Μακεδονική Οικολογική Εταιρεία (Macedonian Ecological Society) από τη Βόρεια Μακεδονία και η Οργάνωση Προστασίας και Διατήρησης του Φυσικού Περιβάλλοντος στην Αλβανία (PPNEA), εκφράζει τη στήριξή του στη διερεύνηση κοινής διασυνοριακής υποψηφιότητας.
Στόχος είναι η αναγνώριση των Πρεσπών ως μνημείου μικτής φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, αναδεικνύοντας τόσο τη μοναδική βιοποικιλότητα της περιοχής όσο και τα ιστορικά μνημεία και τα πολιτιστικά τοπία της.
Σύμφωνα με το δίκτυο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ενισχύσει τη διεθνή προβολή της περιοχής, να κινητοποιήσει πρόσθετους πόρους και τεχνογνωσία και να διευρύνει την κοινωνική και πολιτική στήριξη για την προστασία των λιμνών και της άγριας ζωής.
Παράλληλα, εκτιμάται ότι η αναγνώριση από την UNESCO θα ενθάρρυνε την κοινή επιστημονική έρευνα, την παρακολούθηση και τη διαχείριση ολόκληρης της διασυνοριακής λεκάνης, ενισχύοντας τη λογοδοσία μέσω της διεθνούς εποπτείας.
Στο επίκεντρο η συμφωνία του 2010 για το Διασυνοριακό Πάρκο
Το PrespaNet καλεί τις κυβερνήσεις Ελλάδας, Βόρειας Μακεδονίας και Αλβανίας, καθώς και την Ευρωπαϊκή Ένωση, να συνδέσουν την πρωτοβουλία για την UNESCO με την ουσιαστική εφαρμογή της τετραμερούς συμφωνίας του 2010.
Η συμφωνία προβλέπει τη θεσμική λειτουργία του Διασυνοριακού Πάρκου Πρεσπών, με στόχο τον συντονισμό των δράσεων προστασίας και διαχείρισης της κοινής φυσικής κληρονομιάς.
Το δίκτυο ζητά από τα υπουργεία Πολιτισμού και Περιβάλλοντος των τριών χωρών να συνεργαστούν με τις τοπικές αρχές, τους φορείς διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών, την επιστημονική κοινότητα, τις περιβαλλοντικές οργανώσεις και τους κατοίκους.
Βασική επιδίωξη είναι η διαμόρφωση ενός λειτουργικού πλαισίου διασυνοριακής συνεργασίας, με συγκεκριμένες δεσμεύσεις και κοινές παρεμβάσεις.
Ανησυχία για τη στάθμη των λιμνών και τη χρήση του νερού
Την περιβαλλοντική πίεση που αντιμετωπίζει η περιοχή περιγράφει η Βιβή Ρουμελιώτου, συντονίστρια πολιτικών της Εταιρίας Προστασίας Πρεσπών, μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Όπως επισημαίνει, «η πίεση που δέχονται τα οικοσυστήματα της Πρέσπας είναι μεγάλη ειδικά ό,τι αφορά τη διαχείριση των υδάτων και στα δύο λιμναία οικοσυστήματα».
Παρότι το 2026 η στάθμη των υδάτων στις δύο λίμνες βρίσκεται σε σχετικά ανεκτά επίπεδα, η εικόνα ήταν ιδιαίτερα ανησυχητική τα προηγούμενα τέσσερα χρόνια.
Η σημαντική υποχώρηση της στάθμης είχε προκαλέσει συναγερμό, καθώς απειλούσε άμεσα τη σπάνια πανίδα και την οικολογική ισορροπία της περιοχής.
Σύμφωνα με την κ. Ρουμελιώτου, παραμένουν επίσης σοβαρά κενά στην καταγραφή της χρήσης των υδάτινων πόρων.
Ενδεικτικά, δεν είναι ακόμη γνωστές οι ποσότητες νερού που χρησιμοποιούνται για άρδευση στη Βόρεια Μακεδονία, ούτε πόσο νερό αντλείται από γεωτρήσεις γύρω από τη Μεγάλη Πρέσπα.
Η έλλειψη αυτών των στοιχείων δυσχεραίνει τον σχεδιασμό μιας κοινής πολιτικής για την προστασία και την ορθολογική διαχείριση των λιμνών.
Ατονεί η διασυνοριακή συνεργασία – Οι συστάσεις της Σύμβασης Ραμσάρ
Η Βιβή Ρουμελιώτου αναφέρεται και στις εκκρεμότητες που αφορούν τη θεσμική λειτουργία του Διασυνοριακού Πάρκου Πρεσπών.
Όπως εξηγεί, παρότι υπάρχουν σημαντικά ζητήματα διαχείρισης και περιβαλλοντικής πολιτικής που απαιτούν κοινές αποφάσεις, η συνεργασία έχει ατονήσει, ενώ από το 2023 η προεδρία του Πάρκου βρίσκεται στη Βόρεια Μακεδονία.
Η απουσία επαρκώς συντονισμένης δράσης αναδείχθηκε και από τη Σύμβαση Ραμσάρ, η οποία το 2026 διατύπωσε συστάσεις προς τις τρεις χώρες, επισημαίνοντας την ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας για την προστασία των υγροτοπικών οικοσυστημάτων.
Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται η διαχείριση του νερού, καθώς οι αποφάσεις και οι πρακτικές που εφαρμόζονται στη μία πλευρά των συνόρων επηρεάζουν συνολικά τη λεκάνη των Πρεσπών.
PrespaNet: «Η προστασία της Πρέσπας δεν μπορεί να περιμένει»
Το περιβαλλοντικό δίκτυο ξεκαθαρίζει ότι η διαδικασία πιθανής ένταξης στην UNESCO δεν πρέπει να καθυστερήσει την εφαρμογή των ήδη προβλεπόμενων μέτρων προστασίας.
«Η προστασία της Πρέσπας αποτελεί επείγουσα ανάγκη και δεν μπορεί να περιμένει την ολοκλήρωση της διαδικασίας μιας μελλοντικής διεθνούς αναγνώρισης», τονίζει.
Για την αποτελεσματική λειτουργία του Διασυνοριακού Πάρκου, το PrespaNet θέτει συγκεκριμένες προτεραιότητες:
-
Τακτικές συνεδριάσεις των κοινών οργάνων των τριών χωρών.
-
Ενεργοποίηση της Γραμματείας του Διασυνοριακού Πάρκου Πρεσπών.
-
Λειτουργία της Ομάδας Εργασίας για τη Διαχείριση των Υδάτων, με συντονισμένη παρακολούθηση των λιμνών.
-
Σταθερή καταβολή χρηματικών εισφορών από τα συμβαλλόμενα μέρη για τη χρηματοδότηση της συνεργασίας.
-
Κοινό πρόγραμμα δράσης, με σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες, χρονοδιαγράμματα και δημόσια λογοδοσία.
Το δίκτυο υπογραμμίζει ότι η διεθνής αναγνώριση μπορεί να αποτελέσει σημαντική ευκαιρία για τις Πρέσπες, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνοδευτεί από ουσιαστικές πολιτικές προστασίας, ενεργή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και σταθερή συνεργασία των τριών χωρών.
