Το σχέδιο προβλέπει μεταρρυθμίσεις στη διαχείριση των υδάτων, ενίσχυση των δήμων και επέκταση των αρμοδιοτήτων ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ.
Σε μια νέα, ολοκληρωμένη εθνική πολιτική για τη διαχείριση των υδάτων επενδύει η κυβέρνηση, με στόχο την αντιμετώπιση της λειψυδρίας και των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, καθώς και τη διασφάλιση της πρόσβασης των πολιτών σε ασφαλές, επαρκές και ποιοτικό νερό. Το σχέδιο στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες και συνοδεύεται από εκτεταμένες επενδύσεις, θεσμικές αλλαγές και νέο μοντέλο διαχείρισης που προβλέπεται στο νομοσχέδιο το οποίο συζητείται στη Βουλή.
Οι τέσσερις πυλώνες της νέας πολιτικής
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η νέα δομική μεταρρύθμιση βασίζεται σε τέσσερις άξονες:
την οικονομική και τεχνική ενίσχυση των δήμων και των έργων ύδρευσης και αποχέτευσης,
τη διαμόρφωση ενιαίας Εθνικής Στρατηγικής για το νερό, μέσα από διαβούλευση με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και την επιστημονική κοινότητα,
τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας μέσω του νέου μοντέλου ολιστικής διαχείρισης των υδάτων που εισάγει το νομοσχέδιο,
και την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας και των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Όπως επισημαίνεται, στόχος είναι η μετάβαση από ένα κατακερματισμένο και αποσπασματικό μοντέλο σε ένα ενιαίο, συντονισμένο και αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης, το οποίο θα ενισχύει την ανθεκτικότητα της χώρας απέναντι στη λειψυδρία και την κλιματική κρίση και θα διασφαλίζει τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτινων πόρων.
Επενδύσεις 3,4 δισ. ευρώ σε περισσότερους από 170 δήμους
Κατά τη δεύτερη τετραετία της κυβέρνησης, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανακοίνωσε πρόγραμμα 901 έργων ύδρευσης και αποχέτευσης σε περισσότερους από 170 δήμους, δηλαδή σε περισσότερους από έναν στους δύο δήμους της χώρας, συνολικού προϋπολογισμού 3,4 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, προχώρησε σε σειρά θεσμικών παρεμβάσεων. Για πρώτη φορά, το 2022 καταρτίστηκε Εθνικό Επιχειρησιακό Σχέδιο για το Πόσιμο Νερό, το οποίο προβλέπεται να επικαιροποιηθεί τον Μάρτιο του 2027.
Επιπλέον, εγκρίθηκαν τα επικαιροποιημένα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών το 2024 και τα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας το 2025, ενώ θεσπίστηκε νέο πλαίσιο για το πόσιμο νερό και την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
Η ΡΑΑΕΥ και το νέο πλαίσιο λειτουργίας των παρόχων
Κομβικό στοιχείο της μεταρρύθμισης αποτελεί, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η ίδρυση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), η οποία αναλαμβάνει την εποπτεία των παρόχων υπηρεσιών ύδατος και τον έλεγχο της εφαρμογής των κανόνων κοστολόγησης και τιμολόγησης.
Από την 1η Ιανουαρίου 2025 οι πάροχοι υποχρεούνται να καταρτίζουν masterplan με νέες πηγές τροφοδοσίας και επενδυτικό σχέδιο, να διαθέτουν διαχειριστική επάρκεια και να υποβάλλουν στοιχεία για την ύδρευση και την τιμολόγηση σε ειδικό πληροφοριακό σύστημα, βάσει συγκεκριμένων δεικτών αξιολόγησης.
Το νέο πλαίσιο τιμολόγησης προβλέπει διαφανείς κανόνες, κλιμακωτές χρεώσεις ανάλογα με την κατανάλωση, οικονομικά προσιτή πρώτη κλίμακα, ειδικά τιμολόγια για ευάλωτα νοικοκυριά, πολύτεκνες και τρίτεκνες οικογένειες, καθώς και για δημόσιες κοινωνικές υποδομές. Παράλληλα, ρυθμίζονται ζητήματα που αφορούν τις αφανείς διαρροές, τη συχνότητα καταμέτρησης της κατανάλωσης και τον έλεγχο των τιμολογίων από τη ΡΑΑΕΥ.
ΟΔΥΘ και νέα Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα
Στις θεσμικές αλλαγές περιλαμβάνεται και η σύσταση του ΟΔΥΘ Α.Ε., μέσω του οποίου συγκεντρώνεται σε έναν ενιαίο φορέα η πολιτική διαχείρισης των υδάτων στη Θεσσαλία, με τη συνένωση 54 παρόχων.
Παράλληλα, επιτεύχθηκε ευνοϊκός διακανονισμός για το 75% των οφειλών προς τη ΔΕΗ και ρύθμιση των χρεών των υπόλοιπων ΔΕΥΑ προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας.
Κεντρικό στοιχείο της κυβερνητικής πολιτικής αποτελεί επίσης η πρώτη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, η οποία αντιμετωπίζει το νερό ως στρατηγικό εθνικό πόρο και συνδέει τη διαχείρισή του με την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, την προστασία του περιβάλλοντος, την κοινωνική συνοχή και την οικονομική ανάπτυξη.
Τέλος στον κατακερματισμό της διαχείρισης
Μία από τις βασικές παρεμβάσεις αφορά τη θεσμική αναδιοργάνωση του τομέα του νερού, με στόχο τη μετάβαση από ένα κατακερματισμένο μοντέλο σε ένα σύστημα με ενιαία εποπτεία, σαφέστερους κανόνες και μεγαλύτερη διαχειριστική επάρκεια.
Το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή την προηγούμενη εβδομάδα και αναμένεται να ψηφιστεί τις επόμενες ημέρες προβλέπει τη συνένωση 70 παρόχων σε δύο μεγάλους δημόσιους οργανισμούς, την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ.
Η ΕΥΔΑΠ επεκτείνει τις αρμοδιότητές της σε περιοχές της Αττικής, της Βοιωτίας, της Φωκίδας και της Εύβοιας, ενώ η ΕΥΑΘ επεκτείνεται στη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική. Παράλληλα, οι δύο οργανισμοί αναλαμβάνουν και αρμοδιότητες άρδευσης, με στόχο την ενιαία διαχείριση, τις οικονομίες κλίμακας και τον περιορισμό των απωλειών νερού.
Η μεταρρύθμιση συνοδεύεται από επενδύσεις σε υποδομές, διευθέτηση των χρεών των ΔΕΥΑ, πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία, ενίσχυση της στελέχωσης με εξειδικευμένο προσωπικό και διασφάλιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων που μεταφέρονται στους νέους φορείς. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η θεσμοθέτηση Σχεδίων Ασφάλειας Τροφοδοσίας Νερού.
Ευρωπαϊκή τεχνογνωσία και χρηματοδότηση
Η κυβέρνηση επιδιώκει την αξιοποίηση διεθνούς τεχνογνωσίας και τεχνικής υποστήριξης μέσω του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (TSI), στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Εκσυγχρονισμός της διακυβέρνησης των παρόχων υπηρεσιών ύδατος στην Ελλάδα».
Παράλληλα, έχει υπογραφεί συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για την υποστήριξη κρίσιμων υποδομών και δικτύων στους τομείς των υδάτων και της ενέργειας.
Στόχος, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, είναι η ενίσχυση του σχεδιασμού και της υλοποίησης επενδύσεων, με έμφαση στην ανθεκτικότητα των δικτύων, τον περιορισμό των απωλειών και τη διασφάλιση της επάρκειας των υδατικών πόρων.
