Η κυβέρνηση προτείνει αλλαγές στα άρθρα 101 και 102 για την αυτοδιοίκηση – Τι προβλέπεται για φόρους, προϋπολογισμούς και πειθαρχικές ποινές αιρετών
Νέα δεδομένα για τη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης διαμορφώνουν οι προτάσεις της κυβέρνησης για τη συνταγματική αναθεώρηση, καθώς στο επεξεργασμένο κείμενο που παρουσιάστηκε στη συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας της Νέας Δημοκρατίας περιλαμβάνονται σημαντικές παρεμβάσεις στα άρθρα 101 και 102 του Συντάγματος. Μεταξύ άλλων, προτείνεται η δυνατότητα επιβολής τοπικών φόρων από τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, η υποχρεωτική δημοσιονομική ισορροπία στους προϋπολογισμούς των δήμων και η αλλαγή στο πλαίσιο επιβολής πειθαρχικών ποινών σε αιρετούς.
Επανέρχεται στο προσκήνιο η αυτοδιοίκηση στη συνταγματική αναθεώρηση
Παρότι στις αρχικές προθέσεις της κυβέρνησης για την αναθεώρηση του Συντάγματος τα ζητήματα που αφορούν άμεσα τη διάρθρωση και τη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης βρίσκονταν εκτός συζήτησης, κατά τη σημερινή συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας της Νέα Δημοκρατία
σημειώθηκε αλλαγή κατεύθυνσης.
Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, άνοιξε εκ νέου το ζήτημα της συνταγματικής αναθεώρησης, με τη διανομή επεξεργασμένου κειμένου προτάσεων προς τους βουλευτές, το οποίο δόθηκε και στη δημοσιότητα.
Στο κείμενο περιλαμβάνονται προτάσεις που επηρεάζουν άμεσα το μέλλον της αυτοδιοίκησης και αφορούν κυρίως τα άρθρα 101 και 102 του Συντάγματος, ικανοποιώντας εν μέρει αιτήματα που είχε διατυπώσει η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ).
Δυνατότητα επιβολής τοπικών φόρων από τους δήμους
Η σημαντικότερη πρόταση αφορά τη δυνατότητα επιβολής τοπικών ή ειδικών φόρων και βαρών οποιασδήποτε φύσης με αποφάσεις των αρμόδιων οργάνων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η κυβέρνηση φέρνει ουσιαστικά στο προσκήνιο ένα νέο πλαίσιο οικονομικής ενίσχυσης των δήμων, μεταφέροντας μέρος της φορολογικής ευθύνης στην αυτοδιοίκηση, προκειμένου να εξασφαλίζεται επάρκεια πόρων για τη λειτουργία τους, σε μια περίοδο αυξημένων οικονομικών πιέσεων και πληθωριστικών επιβαρύνσεων.
Την ίδια ώρα, ο Πολυετής Δημοσιονομικός Προγραμματισμός έως το 2029 δεν προβλέπει σημαντική αύξηση στις συνολικές δαπάνες του υπουργείου Εσωτερικών, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει και τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους των δήμων τα επόμενα χρόνια.
Δημόσια διαβούλευση και δημοσιονομική ισορροπία
Στις κυβερνητικές προτάσεις περιλαμβάνονται και αλλαγές στον τρόπο κατάρτισης των προϋπολογισμών των ΟΤΑ.
Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι οι προϋπολογισμοί θα καταρτίζονται έπειτα από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους των οικείων περιοχών, ενώ θα πρέπει υποχρεωτικά να διασφαλίζεται η δημοσιονομική ισορροπία.
«Οφείλουν να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία», αναφέρεται χαρακτηριστικά στο προτεινόμενο κείμενο.
Αλλαγές στις πειθαρχικές ποινές αιρετών
Αλλαγές προτείνονται και στο σύστημα επιβολής πειθαρχικών ποινών και αργίας αιρετών των ΟΤΑ.
Η κυβέρνηση εισηγείται οι σχετικές αποφάσεις να λαμβάνονται πλέον από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο και όχι από τα πειθαρχικά συμβούλια των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, όπως ισχύει σήμερα.
Τι προβλέπεται για τα άρθρα 101 και 102
Στις προτάσεις για το άρθρο 102 περιλαμβάνονται:
Ο καθορισμός έως δύο βαθμών τοπικής αυτοδιοίκησης.
Η δυνατότητα επιβολής τοπικών ή ειδικών φόρων και βαρών από τα αρμόδια όργανα των ΟΤΑ.
Η υποχρεωτική δημόσια διαβούλευση για τους προϋπολογισμούς.
Η διασφάλιση δημοσιονομικής ισορροπίας.
Η επιβολή πειθαρχικών ποινών αργίας ή έκπτωσης αιρετών από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
Για το άρθρο 101 προβλέπονται:
Κατάργηση του τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ των αποκεντρωμένων διοικήσεων.
Δυνατότητα εφαρμογής του αποκεντρωτικού συστήματος είτε μέσω αποκεντρωμένων κρατικών δομών είτε μέσω αποκεντρωμένων υπηρεσιών υπουργείων και φορέων του Δημοσίου.
Κρατική μέριμνα για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και της ελληνικής περιφέρειας.
Κατοχύρωση αρχών χρηστής διοίκησης, διαφάνειας, λογοδοσίας και αξιοκρατίας.
Συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
Οι προτάσεις της ΚΕΔΕ που δεν περιλαμβάνονται
Υπενθυμίζεται ότι στις 26 Φεβρουαρίου 2026 η ΚΕΔΕ είχε αποφασίσει, κατά πλειοψηφία, να συμμετάσχει στη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης, καταθέτοντας σειρά προτάσεων για την αυτοδιοίκηση.
Μεταξύ άλλων, η ΚΕΔΕ είχε ζητήσει:
Ρητή κατοχύρωση της αρχής ότι κάθε μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από το κράτος προς τους δήμους θα συνοδεύεται από αντίστοιχη μεταφορά πόρων, προσωπικού και μέσων.
Ενίσχυση της οικονομικής και διοικητικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ.
Σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους και αυτοδιοίκησης.
Θεσμική κατοχύρωση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.
Δυνατότητα διαμόρφωσης διοικητικών δομών ανάλογα με τις τοπικές ανάγκες.
Ενίσχυση της συμμετοχής πολιτών και τοπικών φορέων στη λήψη αποφάσεων.
Ωστόσο, από τις κυβερνητικές προτάσεις απουσιάζει η βασική διεκδίκηση της ΚΕΔΕ για συνταγματική πρόβλεψη υποχρεωτικής μεταφοράς πόρων, προσωπικού και μέσων όταν μεταφέρονται αρμοδιότητες προς την αυτοδιοίκηση.
Πώς ερμηνεύονται οι κυβερνητικές προτάσεις
Η ενίσχυση της αυτοτέλειας των δήμων φαίνεται να συνδέεται, σύμφωνα με τις κυβερνητικές προτάσεις, με τη δυνατότητα επιβολής τοπικών φόρων από τα όργανα της αυτοδιοίκησης.
Παράλληλα, η συμμετοχή των πολιτών ενισχύεται μέσω της δημόσιας διαβούλευσης για την κατάρτιση των δημοτικών προϋπολογισμών.
