Η αναστολή των εισπράξεων δημιουργεί προβλήματα ρευστότητας, καθώς οι δήμοι έχουν ήδη εγγράψει τα ποσά αυτά στους προϋπολογισμούς τους ως βεβαιωμένα έσοδα.
Στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών εντάσσονται πλέον και τα χρέη προς τους δήμους και τα δημοτικά νομικά πρόσωπα, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου οι ΟΤΑ έχουν ήδη κινήσει διαδικασίες αναγκαστικής είσπραξης. Η αλλαγή προκύπτει από την εφαρμογή και τις πρόσφατες επεκτάσεις του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τον εξωδικαστικό, με άμεσες συνέπειες στον τρόπο χρηματοδότησης και λειτουργίας της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Πρόκειται για ρύθμιση που αφορά δημοτικά τέλη, πρόστιμα ΚΟΚ, πολεοδομικές παραβάσεις και λοιπές βεβαιωμένες οφειλές, οι οποίες αποτελούν βασικό πυλώνα των εσόδων των δήμων. Με την υπαγωγή στον μηχανισμό, οι διαδικασίες είσπραξης που είχαν δρομολογηθεί από τους ΟΤΑ αναστέλλονται και η αποπληρωμή περνά σε κεντρικά ελεγχόμενο σύστημα.
Το νομικό πλαίσιο και η ουσία της αλλαγής
Η ρύθμιση βασίζεται στον ν. 4738/2020, που θεσμοθέτησε τον εξωδικαστικό μηχανισμό, όπως αυτός έχει τροποποιηθεί ώστε να καλύπτει πλέον ευρύτερο φάσμα πιστωτών, συμπεριλαμβανομένων των ΟΤΑ. Από τη στιγμή που ένας οφειλέτης ενταχθεί στον μηχανισμό, επέρχεται αυτοδίκαιη αναστολή των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης, ανεξάρτητα από το στάδιο στο οποίο βρίσκονται.
Στην πράξη, κατασχέσεις και δεσμεύσεις λογαριασμών που έχουν επιβληθεί από δήμους «παγώνουν», ενώ η ρύθμιση και το χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής καθορίζονται μέσα από την πλατφόρμα του εξωδικαστικού, υπό την εποπτεία της ΑΑΔΕ.
Τι σημαίνει αυτό για τα οικονομικά των δήμων
Τα έσοδα που εντάσσονται στον εξωδικαστικό μηχανισμό δεν είναι ακόμα περιθωριακά. Αντίθετα, αποτελούν λειτουργικά έσοδα που χρηματοδοτούν καθημερινές υπηρεσίες: καθαριότητα, φωτισμό, κοινωνικές δομές, συντήρηση υποδομών.
Η αναστολή των εισπράξεων δημιουργεί προβλήματα ρευστότητας, καθώς οι δήμοι έχουν ήδη εγγράψει τα ποσά αυτά στους προϋπολογισμούς τους ως βεβαιωμένα έσοδα. Παράλληλα, δεν προβλέπεται μηχανισμός κρατικής αναπλήρωσης για τα ποσά που καθυστερούν ή αναδιαρθρώνονται μέσω του εξωδικαστικού.
Πώς αποτυπώνεται το πρόβλημα σε έναν μεγάλο δήμο
Η επίπτωση γίνεται πιο σαφής αν δει κανείς τι συμβαίνει σε έναν μεγάλο αστικό δήμο, όπως ο Δήμος Αθηναίων. Εκεί, οι βεβαιωμένες οφειλές από δημοτικά τέλη και πρόστιμα φτάνουν ετησίως σε πολύ υψηλά επίπεδα, αποτελώντας κρίσιμο τμήμα της ταμειακής ροής.
Μέχρι σήμερα, μέρος αυτών των οφειλών εισπραττόταν μέσω ρυθμίσεων που διαχειριζόταν ο ίδιος ο δήμος ή μέσω αναγκαστικών μέτρων σε περιπτώσεις συστηματικής μη πληρωμής. Με το νέο καθεστώς, ένας οφειλέτης μπορεί να ενταχθεί στον εξωδικαστικό μηχανισμό, να αναστείλει τις διαδικασίες που έχει κινήσει ο δήμος και να αποπληρώνει την οφειλή σε βάθος χρόνου, με όρους που δεν λαμβάνουν υπόψη τις άμεσες ανάγκες του δημοτικού προϋπολογισμού.
Για τον δήμο αυτό μεταφράζεται σε καθυστέρηση εισροών, με συνέπειες στον προγραμματισμό πληρωμών και έργων.
Μεταφορά ευθύνης χωρίς μεταφορά πόρων
Η ρύθμιση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι δήμοι έχουν επιφορτιστεί με αυξημένες αρμοδιότητες, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση των πόρων τους. Ενώ το κράτος διατηρεί τον κεντρικό έλεγχο της φορολογικής πολιτικής, οι ΟΤΑ καλούνται να διαχειριστούν κοινωνικές και λειτουργικές ανάγκες με περιορισμένα εργαλεία.
Η ένταξη των δημοτικών οφειλών στον εξωδικαστικό μηχανισμό ενισχύει αυτή την πίεση, καθώς περιορίζει την ευχέρεια των δήμων να διαχειριστούν τα ίδια τους τα έσοδα, χωρίς να προβλέπει θεσμικές δικλίδες προστασίας για τη βιωσιμότητά τους.
Οι έμμεσες συνέπειες στις τοπικές κοινωνίες
Όταν τα δημοτικά έσοδα καθυστερούν ή αναδιαρθρώνονται χωρίς πρόβλεψη αντιστάθμισης, οι συνέπειες μεταφέρονται στο επίπεδο της καθημερινότητας. Καθυστερήσεις σε έργα γειτονιάς, περιορισμός παρεμβάσεων και πίεση σε βασικές υπηρεσίες αποτελούν συνήθη αποτελέσματα τέτοιων δημοσιονομικών κενών.
Έτσι, μια ρύθμιση που σχεδιάζεται σε κεντρικό επίπεδο, χωρίς ειδική πρόβλεψη για τους ΟΤΑ, καταλήγει να επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία των δήμων και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.
