Αλλαγές σε εκλογές, οικονομική διαχείριση, φορολογία και λειτουργία δήμων και Περιφερειών
Τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που φιλοδοξεί να αποτελέσει το ενιαίο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των δήμων και των Περιφερειών, παρουσίασε ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος με αφορμή την κατάθεση στη Βουλή των Ελλήνων του νομοσχεδίου των 774 άρθρων. Στο επίκεντρο βρίσκεται η αλλαγή στον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών με κατάργηση του δεύτερου γύρου και εισαγωγή συστήματος εναλλακτικής ψήφου, ενώ παράλληλα προβλέπονται εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις σε προσωπικό, οικονομική διοίκηση, φορολογία και έλεγχο των ΟΤΑ.
Νέο εκλογικό σύστημα σε δήμους και Περιφέρειες
Στον πυρήνα της μεταρρύθμισης βρίσκεται ο νέος τρόπος εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών. Καταργείται ο δεύτερος γύρος και εισάγεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα το σύστημα της εναλλακτικής ψήφου, με τους πολίτες να μπορούν να δηλώνουν και δεύτερη προτίμηση.
Εφόσον κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει 42% στην πρώτη καταμέτρηση, ενεργοποιείται η διαδικασία μεταφοράς των δεύτερων προτιμήσεων των εκλογέων των υπόλοιπων παρατάξεων στους δύο πρώτους συνδυασμούς, ώστε να προκύψει οριστικό αποτέλεσμα χωρίς επαναληπτική εκλογική διαδικασία.
Μόνιμες προσλήψεις σε παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους δημοτικούς παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς, με σημαντικές αλλαγές που ενσωματώθηκαν μετά τη δημόσια διαβούλευση.
Θεσπίζεται για πρώτη φορά ολοκληρωμένο πλαίσιο μόνιμης στελέχωσης. Δημιουργείται ηλεκτρονικός κατάλογος μέσω ΑΣΕΠ που λειτουργεί ως «δεξαμενή» για κάλυψη οργανικών και έκτακτων αναγκών. Παράλληλα προβλέπεται σύσταση όλων των απαιτούμενων οργανικών θέσεων βάσει πρότυπου κανονισμού λειτουργίας και αναλογίας προσωπικού–φιλοξενούμενων παιδιών.
Το υπουργείο εκτιμά ότι θα καλυφθούν πάνω από 9.000 οργανικές θέσεις το επόμενο διάστημα.
Επιπλέον, οι δήμοι αποκτούν δυνατότητα χορήγησης επιδόματος γέννησης έως 3.000 ευρώ ανά παιδί, με απόφαση δημοτικού συμβουλίου.
Αλλαγές στην οικονομική διοίκηση των ΟΤΑ
Σημαντικές παρεμβάσεις εισάγονται στην οικονομική διαχείριση των ΟΤΑ. Η ρύθμιση οφειλών επεκτείνεται από τις 24 στις έως 48 δόσεις, διευκολύνοντας πολίτες και επιχειρήσεις.
Παράλληλα, οι ΟΤΑ εντάσσονται στην Ενιαία Ψηφιακή Πύλη Πληρωμών, μέσω της οποίας οι πολίτες θα μπορούν να βλέπουν συγκεντρωμένα και να εξοφλούν ηλεκτρονικά όλες τις υποχρεώσεις τους.
Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης και αλλαγές στη δημοτική φορολογία
Ο υπουργός παρουσίασε το νέο Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης (ΤΤΑ), απορρίπτοντας τον χαρακτηρισμό «δημοτικός ΕΝΦΙΑ».
Ο νέος Κώδικας καταργεί τον Φόρο Ηλεκτροδοτούμενων Χώρων (ΦΗΧ) και το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ), τα οποία αντικαθίστανται από το ΤΤΑ, που συνδέεται με την πραγματική αξία του ακινήτου (τιμή ζώνης και παλαιότητα).
Παραδείγματα που παρουσιάστηκαν:
Διαμέρισμα 120 τ.μ. στα Άνω Πατήσια (30ετίας): από 71,1€ σε 45€ ετησίως (-26,1€)
Διαμέρισμα 100 τ.μ. σε δήμο Θεσσαλονίκης (10ετίας): από 82€ σε 56,25€
Κατοικία 170 τ.μ. στην Πελοπόννησο (30ετίας): από 136,34€ σε 63,75€ (-72€+)
Νεόδμητο 160 τ.μ. στο Κολωνάκι: από 265,6€ σε 304€
Σύμφωνα με το υπουργείο, οι περισσότεροι ιδιοκτήτες θα δουν μειώσεις, ενώ αυξήσεις προκύπτουν κυρίως σε ακίνητα υψηλής αξίας.
Το Τέλος Περιφερειακής Ανάπτυξης που είχε αρχικά προβλεφθεί αποσύρθηκε μετά τις αντιδράσεις στη δημόσια διαβούλευση.
Νέο καθεστώς για τις ΔΕΥΑ
Εκτεταμένες αλλαγές εισάγονται στις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ), οι οποίες εντάσσονται πλήρως στον νέο Κώδικα.
Υποχρεώνονται σε ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς και οικονομική επάρκεια, ενώ αποκτούν δυνατότητα δανεισμού από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και εμπορικές τράπεζες.
Προβλέπεται οικονομική στήριξη άνω των 230 εκατ. ευρώ για ληξιπρόθεσμες οφειλές προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας (συνολικά χρέη ~500 εκατ. ευρώ), καθώς και ρύθμιση υπολοίπων μέσω μακροχρόνιου δανεισμού. Στόχος είναι η εξυγίανση και η μείωση του λειτουργικού κόστους μέσω επαναδιαπραγμάτευσης τιμολογίων ενέργειας.
Διαφάνεια, λογοδοσία και αξιολόγηση ΟΤΑ
Ο Κώδικας συγκεντρώνει για πρώτη φορά σε ενιαίο κείμενο εκατοντάδες διάσπαρτες διατάξεις δεκαετιών.
Εισάγονται μηχανισμοί διαφάνειας με υποχρεωτική δημοσιοποίηση στοιχείων λειτουργίας δήμων και Περιφερειών, όπως:
- εκτέλεση προϋπολογισμών
- δημοτικά τέλη και συντελεστές
- απαλλαγές προς πολίτες
Παράλληλα δημιουργείται σύστημα δεικτών αξιολόγησης των ΟΤΑ και θεσπίζεται αξιολόγηση υπηρεσιών από τους πολίτες, καθώς και βραβεία επιδόσεων για τους καλύτερους δήμους.
Αρμοδιότητες και κανονιστική λειτουργία
Οι αρμοδιότητες δήμων και Περιφερειών συγκεντρώνονται για πρώτη φορά σε ενιαίο πίνακα, ενώ δημιουργείται μόνιμος μηχανισμός μεταφοράς αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους και αυτοδιοίκησης.
Ενισχύεται η κανονιστική λειτουργία των δήμων, οι οποίοι θα μπορούν να εκδίδουν τοπικές κανονιστικές πράξεις μετά από ηλεκτρονική διαβούλευση.
Νέος μηχανισμός ελέγχου νομιμότητας
Ενεργοποιούνται πλήρως οι Αυτοτελείς Υπηρεσίες Εποπτείας με στελέχωση μέσω ΑΣΕΠ, ενώ θεσπίζεται Γενικός Επόπτης Νομιμότητας για τον συντονισμό των ελέγχων.
Οι πράξεις θα κατανέμονται μέσω πληροφοριακού συστήματος και τυχαίου αλγορίθμου, με αυστηρά χρονικά όρια εξέτασης. Προβλέπεται επίσης αυτεπάγγελτος έλεγχος σε περιπτώσεις δημοσίου συμφέροντος και ειδικό γραφείο καταγγελιών πολιτών.
Πειθαρχικό πλαίσιο αιρετών
Ο Κώδικας αναμορφώνει τον πειθαρχικό έλεγχο δημάρχων, περιφερειαρχών και λοιπών αιρετών.
Συστήνεται ενιαίο Πειθαρχικό Συμβούλιο με πλειοψηφία ανώτατων δικαστικών, ενώ αποσαφηνίζονται τα πειθαρχικά παραπτώματα. Επεκτείνεται η εξαίρεση από αυτόφωρη διαδικασία σε αντιδημάρχους και αντιπεριφερειάρχες, ενώ οι ποινικές υποθέσεις θα εκδικάζονται κατά προτεραιότητα.
Συνεργασίες και ευελιξία ΟΤΑ
Οι δήμοι αποκτούν μεγαλύτερη ευχέρεια συνεργασιών, με δυνατότητα δημιουργίας κοινών υπηρεσιών, διαδημοτικών και διαβαθμικών συνεργασιών, καθώς και συμβάσεων με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για κοινωνικές δομές.
Κοινωνικός χαρακτήρας του νέου Κώδικα
Προβλέπονται μειώσεις ή απαλλαγές δημοτικών τελών για ευάλωτες ομάδες (πολύτεκνοι, τρίτεκνοι, μονογονεϊκές οικογένειες, άτομα με αναπηρία, μακροχρόνια άνεργοι).
Θεσπίζεται επίσης κοινωνική αντιπαροχή μέσω αξιοποίησης δημοτικής περιουσίας, καθώς και δυνατότητα παραχώρησης ακινήτων για κοινωνική κατοικία ή κοινωφελείς φορείς.
Χρονοδιάγραμμα στη Βουλή
Το νομοσχέδιο εισάγεται για επεξεργασία στην αρμόδια επιτροπή της Βουλή των Ελλήνων τη Δευτέρα, ενώ η συζήτηση στην Ολομέλεια έχει προγραμματιστεί για τη Δευτέρα 22 και Τρίτη 23 Ιουνίου, οπότε και αναμένεται η ψήφισή του.
