Μελέτη του ΒΕΑ αποκαλύπτει μεγάλες ανισότητες και προτείνει πλαφόν στις αυξήσεις και νέο σύστημα χρεώσεων
Μεγάλες αποκλίσεις στα δημοτικά τέλη καθαριότητας και φωτισμού που καταβάλλουν οι βιοτεχνικές επιχειρήσεις της Αττικής καταγράφει μελέτη του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθήνας (ΒΕΑ). Οι χρεώσεις διαφέρουν έως και έξι φορές μεταξύ δήμων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι βιοτεχνίες επιβαρύνονται με συντελεστές πολλαπλάσιους εκείνων των κατοικιών. Το Επιμελητήριο ζητά αναμόρφωση του πλαισίου, ανώτατα όρια στις επιβαρύνσεις και σύνδεση των τελών με την πραγματική παραγωγή απορριμμάτων.
Έως 11 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο τα δημοτικά τέλη
Η μελέτη, την οποία εκπόνησε η Netrino Advisory για λογαριασμό του ΒΕΑ, εξετάζει τους συντελεστές δημοτικών τελών του 2026 σε 47 δήμους της Αττικής και 62 διαφορετικές μονάδες τιμολόγησης.
Τα ευρήματα καταδεικνύουν σημαντικές διαφοροποιήσεις στις χρεώσεις, χωρίς αυτές να συνοδεύονται πάντοτε από επαρκή τεκμηρίωση του κόστους των ανταποδοτικών υπηρεσιών.
Στον Δήμο Ζωγράφου, ο συντελεστής για τις βιοτεχνίες φθάνει τα 11 ευρώ ανά τ.μ., έναντι 1,82 ευρώ στον Ασπρόπυργο. Αντίστοιχα, η επιβάρυνση μιας βιοτεχνίας σε σχέση με μια κατοικία κυμαίνεται από 1,6 έως 7,3 φορές.
Σύμφωνα με το ΒΕΑ, οι αποκλίσεις αυτές εντείνουν τις πιέσεις στις μικρομεσαίες παραγωγικές επιχειρήσεις, καθώς το ύψος των τελών δεν συνδέεται απαραίτητα με την ποσότητα των παραγόμενων αποβλήτων ή την πραγματική χρήση των δημοτικών υπηρεσιών.
Οι δήμοι με τις υψηλότερες και χαμηλότερες χρεώσεις
Στις υψηλότερες χρεώσεις κατατάσσονται, σύμφωνα με τη μελέτη:
- Ζωγράφου: 11 ευρώ/τ.μ.
- Χαλανδρίου: 9,54 ευρώ/τ.μ.
- Πεντέλης: 8,32 ευρώ/τ.μ.
- Αμαρουσίου: 7,83 ευρώ/τ.μ.
- Αγίου Δημητρίου: 7,31 ευρώ/τ.μ.
- Εκάλης: 6,84 ευρώ/τ.μ.
- Λυκόβρυσης-Πεύκης: 6,67 ευρώ/τ.μ.
- Κηφισιάς: 6,65 ευρώ/τ.μ.
- Αγίας Παρασκευής: 6,13 ευρώ/τ.μ.
Στον αντίποδα, οι χαμηλότεροι συντελεστές καταγράφονται στη Σαρωνίδα (1,74 ευρώ/τ.μ.), στον Ασπρόπυργο (1,82 ευρώ), στην Ανάβυσσο (1,84 ευρώ), στον Κουβαρά (1,88 ευρώ) και στον Ωρωπό (2,58 ευρώ).
Σε επίπεδο Περιφερειακών Ενοτήτων, η Δυτική Αττική εμφανίζει τον χαμηλότερο μέσο συντελεστή, με 3,36 ευρώ/τ.μ., ενώ ο Βόρειος Τομέας Αθηνών τον υψηλότερο, με 6,35 ευρώ/τ.μ.
Τα στοιχεία αποτυπώνουν τον καθοριστικό ρόλο της έδρας μιας επιχείρησης στη διαμόρφωση του κόστους, ακόμη και μεταξύ αντίστοιχων παραγωγικών δραστηριοτήτων.
Από 558 έως 36.000 ευρώ τον χρόνο για τις βιοτεχνίες
Οι διαφορές γίνονται ιδιαίτερα αισθητές όταν μεταφράζονται σε ετήσια επιβάρυνση.
Για μια μικρή βιοτεχνία 300 τ.μ., τα δημοτικά τέλη κυμαίνονται από 558 ευρώ στον Ασπρόπυργο έως 3.300 ευρώ στον Ζωγράφου, με μέσο όρο περίπου 1.480 ευρώ.
Σε μια μεσαία εγκατάσταση 1.000 τ.μ., το ετήσιο κόστος ξεκινά από 1.860 ευρώ στον Ασπρόπυργο και φθάνει τα 12.000 ευρώ στο Χαλάνδρι, με μέση επιβάρυνση 5.310 ευρώ.
Για μεγαλύτερες μονάδες 3.000 τ.μ., το αντίστοιχο ποσό διαμορφώνεται από 5.376 ευρώ στον Σαρωνικό έως 36.000 ευρώ στο Χαλάνδρι, με μέσο όρο περίπου 16.130 ευρώ.
Οι υπολογισμοί βασίζονται στους συντελεστές της έρευνας και δεν περιλαμβάνουν άλλους δημοτικούς φόρους, το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ) ή ειδικές απαλλαγές.
Παράλληλα, οι συντελεστές των βιοτεχνιών είναι κατά μέσο όρο 224% υψηλότεροι από εκείνους των κατοικιών. Η διαφορά φθάνει το 327% στον Βόρειο Τομέα Αθηνών, το 253% στον Νότιο Τομέα και το 234% στον Κεντρικό Τομέα.
Η μελέτη επισημαίνει ότι η διαφοροποίηση των επαγγελματικών χρεώσεων δεν στηρίζεται πάντοτε σε επαρκή στοιχεία για την πραγματική επιβάρυνση των δημοτικών υπηρεσιών.
Δαμίγος: «Η βιοτεχνία ζητά δίκαιους κανόνες και διαφάνεια»
Ο πρόεδρος του ΒΕΑ, Κωνσταντίνος Δαμίγος, τονίζει ότι οι μεγάλες αποκλίσεις δημιουργούν άνισες συνθήκες ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων με αντίστοιχη δραστηριότητα.
«Η μελέτη αναδεικνύει τις μεγάλες ανισότητες στα δημοτικά τέλη, που επιβαρύνουν δυσανάλογα τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις και δημιουργούν άνισες συνθήκες ανταγωνισμού. Δεν είναι δυνατόν επιχειρήσεις με αντίστοιχη δραστηριότητα να καλούνται να καταβάλλουν τόσο διαφορετικά ποσά, χωρίς σαφή σύνδεση με το πραγματικό κόστος των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Η βιοτεχνία δεν ζητά προνομιακή μεταχείριση, αλλά δίκαιους κανόνες και διαφάνεια. Το ΒΕΑ καταθέτει συγκεκριμένες προτάσεις για τη δημιουργία ειδικής κατηγορίας παραγωγικής βιοτεχνίας, τη θέσπιση ορίων στις χρεώσεις και στις αυξήσεις, καθώς και τη σταδιακή εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω Όσο Πετάω».
Καλούμε την πολιτεία και την τοπική αυτοδιοίκηση σε ουσιαστικό διάλογο, με στόχο ένα σύγχρονο και πραγματικά ανταποδοτικό σύστημα δημοτικών τελών, που θα διασφαλίζει τη βιωσιμότητα των δημοτικών υπηρεσιών, χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα την παραγωγική οικονομία. Η στήριξη της βιοτεχνίας σημαίνει στήριξη της απασχόλησης, της τοπικής οικονομίας και της ανάπτυξης».
Οι τέσσερις άξονες για την αναμόρφωση των δημοτικών τελών
Με βάση τα ευρήματα, το ΒΕΑ διαμόρφωσε ολοκληρωμένη πρόταση πολιτικής που περιλαμβάνει τέσσερις παρεμβάσεις: αλλαγή της κατηγοριοποίησης των επιχειρήσεων, σύνδεση των χρεώσεων με τα πραγματικά απόβλητα, ενίσχυση της χρηματοδότησης των δήμων και μεγαλύτερη διαφάνεια στον καθορισμό των τελών.
1. Ειδική κατηγορία βιοτεχνίας και πλαφόν στις αυξήσεις
Το Επιμελητήριο εισηγείται εθνική τυποποίηση των επαγγελματικών κατηγοριών, με ενιαία κριτήρια από το υπουργείο Εσωτερικών.
Η ταξινόμηση προτείνεται να λαμβάνει υπόψη τους Κωδικούς Αριθμούς Δραστηριότητας (ΚΑΔ), την πραγματική χρήση των εγκαταστάσεων, τη φύση της παραγωγικής διαδικασίας και την ποσότητα των αποβλήτων.
Κεντρική πρόταση αποτελεί η δημιουργία αυτοτελούς κατηγορίας «παραγωγικής βιοτεχνίας», διακριτής από το εμπόριο, τις τράπεζες, τα σούπερ μάρκετ και άλλες επαγγελματικές χρήσεις.
Παράλληλα, προτείνονται φθίνοντες συντελεστές για μεγάλες επιφάνειες και μειωμένες χρεώσεις για αποθήκες και χώρους περιορισμένης χρήσης, καθώς τα τετραγωνικά μέτρα δεν αποτυπώνουν από μόνα τους το πραγματικό κόστος των υπηρεσιών.
Το ΒΕΑ ζητά επίσης:
- Ανώτατα και κατώτατα όρια συντελεστών ανά επαγγελματική κατηγορία, με διατήρηση της ευελιξίας των δήμων.
- Πλαφόν στις ετήσιες αυξήσεις, με ειδική τεκμηρίωση για τυχόν υπερβάσεις και σταδιακή εφαρμογή μεγάλων αναπροσαρμογών.
- Υποχρεωτική κοστολογική αιτιολόγηση των χρεώσεων.
- Δημοσιοποίηση των δημοτικών εσόδων και δαπανών.
- Ρητή απαγόρευση διάθεσης ανταποδοτικών τελών για άσχετες δημοτικές ανάγκες.
Επιδίωξη είναι οι χρεώσεις να ανταποκρίνονται στο πραγματικό κόστος των υπηρεσιών καθαριότητας και φωτισμού και να περιοριστούν οι αδικαιολόγητες διαφορές μεταξύ δήμων.
2. «Πληρώνω Όσο Πετάω» με εκπτώσεις για την ανακύκλωση
Ο δεύτερος άξονας αφορά τη σταδιακή εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω Όσο Πετάω» (ΠΟΠ), ώστε οι επιχειρήσεις να επιβαρύνονται ανάλογα με την πραγματική ποσότητα απορριμμάτων που παράγουν.
Προβλέπεται μεικτό μοντέλο πάγιου και μεταβλητού τέλους, με τη μεταβλητή χρέωση να υπολογίζεται βάσει όγκου, βάρους ή συχνότητας αποκομιδής.
Έτσι, επιχειρήσεις που περιορίζουν τα σύμμεικτα απορρίμματα και ενισχύουν την ανακύκλωση θα μπορούν να μειώνουν τις επιβαρύνσεις τους.
Το ΒΕΑ εισηγείται μηχανισμό bonus-malus, με οικονομικά κίνητρα για όσες επιχειρήσεις αποδεδειγμένα μειώνουν τα απόβλητα, εφαρμόζουν χωριστή συλλογή ή επαναχρησιμοποιούν υλικά.
Ζητά ακόμη ενεργοποίηση των νομοθετικών προβλέψεων για την εφαρμογή του ΠΟΠ σε δήμους άνω των 100.000 κατοίκων, έκδοση των αναγκαίων υπουργικών αποφάσεων και κατάρτιση εθνικού οδηγού εφαρμογής.
Στις προτάσεις περιλαμβάνεται η χρηματοδότηση πιλοτικών προγραμμάτων σε βιοτεχνικές περιοχές, μέσω του Πράσινου Ταμείου ή ευρωπαϊκών πόρων, προκειμένου να αξιολογηθούν τα οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη.
Σύμφωνα με τη μελέτη, εννέα ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν ήδη συστήματα χρέωσης βάσει αποβλήτων, ενώ άλλες επτά βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια πιλοτικής εφαρμογής.
3. Αύξηση των ΚΑΠ και χρηματοδότηση των δήμων
Το ΒΕΑ αναγνωρίζει ότι η αναμόρφωση των δημοτικών τελών απαιτεί επαρκείς πόρους για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Προτείνει αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ), ώστε να καλύπτεται το πραγματικό κόστος των δημοτικών αρμοδιοτήτων.
Η κατανομή τους εισηγείται να γίνεται βάσει πληθυσμού, γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων και πραγματικών αναγκών, με ετήσιο μηχανισμό αναπροσαρμογής.
Παράλληλα, προτείνεται η σύσταση Ταμείου «Πράσινης Τοπικής Ανάπτυξης», για τη χρηματοδότηση επενδύσεων στην ανακύκλωση, την κομποστοποίηση, τη μείωση αποβλήτων και την εφαρμογή του ΠΟΠ.
Το Επιμελητήριο ζητά ειδική κρατική επιχορήγηση για την κάλυψη του αρχικού κόστους μετάβασης, συμπεριλαμβανομένης της προμήθειας κάδων, συστημάτων ζύγισης, ψηφιακού εξοπλισμού και της εκπαίδευσης του προσωπικού.
Εισηγείται επίσης να εξεταστεί η αναλογική απόδοση στους δήμους μέρους των εσόδων από ΦΠΑ ή άλλους φόρους που συνδέονται με την τοπική οικονομική δραστηριότητα.
Στόχος είναι η οικονομική επάρκεια των δήμων, χωρίς δυσανάλογη μετακύλιση του κόστους στις τοπικές επιχειρήσεις.
4. Ψηφιακή πλατφόρμα, ενστάσεις και ανεξάρτητοι έλεγχοι
Ο τέταρτος άξονας επικεντρώνεται στη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τη συμμετοχή των επιχειρήσεων στις αποφάσεις για τα δημοτικά τέλη.
Το ΒΕΑ προτείνει ενιαία ψηφιακή πλατφόρμα καταγραφής και σύγκρισης των χρεώσεων, με δημοσιοποίηση των αποφάσεων των δημοτικών συμβουλίων, των συντελεστών ανά δήμο και επαγγελματική κατηγορία και των ετήσιων αυξήσεων.
Οι επιχειρήσεις θα μπορούν να υποβάλλουν λογαριασμούς και αποδεικτικά στοιχεία, να επισημαίνουν αδικαιολόγητες επιβαρύνσεις και να αξιοποιούν συγκριτικές εκθέσεις.
Παράλληλα, εισηγείται τη σύσταση μόνιμης Επιτροπής Δήμων-Επιμελητηρίων, υπό την αιγίδα της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) και της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος.
Η Επιτροπή θα εξετάζει περιπτώσεις υπερβολικών χρεώσεων, θα υποστηρίζει τον διάλογο πριν από μεγάλες αυξήσεις και θα εκδίδει κοινές κατευθυντήριες γραμμές.
Στο ίδιο πλαίσιο, προτείνονται:
- Αναλυτική εμφάνιση των δημοτικών τελών στους λογαριασμούς, με αναγραφή τετραγωνικών μέτρων, συντελεστή και κατηγορίας χρήσης.
- Ενιαία ηλεκτρονική διαδικασία υποβολής ενστάσεων.
- Δυνατότητα διόρθωσης εσφαλμένης κατηγοριοποίησης και επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.
- Ανεξάρτητοι έλεγχοι για την ανταποδοτικότητα των τελών, τη διάθεση των εσόδων και τη νομιμότητα και αναλογικότητα των αυξήσεων, με δημοσιοποίηση των πορισμάτων.
Υπόμνημα στο υπουργείο Εσωτερικών και πιλοτική εφαρμογή στην Αττική
Στα επόμενα βήματα του ΒΕΑ περιλαμβάνεται η κατάρτιση ολοκληρωμένου υπομνήματος προς το υπουργείο Εσωτερικών, την ΚΕΔΕ και τους συναρμόδιους φορείς.
Το υπόμνημα θα περιλαμβάνει τις προτεινόμενες θεσμικές αλλαγές, τα συγκριτικά στοιχεία της μελέτης και τις επιπτώσεις των υφιστάμενων χρεώσεων στις βιοτεχνικές επιχειρήσεις.
Παράλληλα, σχεδιάζεται η ανάδειξη των ευρημάτων μέσα από ανοικτές συζητήσεις, ημερίδες και συναντήσεις εργασίας με εκπροσώπους της Αυτοδιοίκησης, των επιμελητηρίων και των επαγγελματικών φορέων, με στόχο τη διαμόρφωση κοινών θέσεων και συναινετικών λύσεων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην πιλοτική εφαρμογή του «Πληρώνω Όσο Πετάω» σε έναν ή περισσότερους δήμους της Αττικής. Μέσω της συγκέντρωσης μετρήσιμων δεδομένων θα αξιολογηθεί η σύνδεση των τελών με την παραγωγή αποβλήτων, καθώς και το οικονομικό και περιβαλλοντικό όφελος, ώστε να εξεταστεί η ευρύτερη εφαρμογή του μοντέλου.
Το Επιμελητήριο υπογραμμίζει ότι η μεταρρύθμιση δεν αφορά μόνο τη μείωση του λειτουργικού κόστους, αλλά και τη δημιουργία σταθερών, αντικειμενικών και διαφανών κανόνων για τις μικρές και μεσαίες παραγωγικές μονάδες.
«Η επιδίωξη είναι σαφής, τα δημοτικά τέλη που θα ανταποκρίνονται στο πραγματικό κόστος των παρεχόμενων υπηρεσιών, θα ενθαρρύνουν την ανακύκλωση και τη μείωση των αποβλήτων και θα διασφαλίζουν τη δίκαιη κατανομή των βαρών», καταλήγει το ΒΕΑ.
