Ο τρόπος που μια κοινωνία αντιμετωπίζει τα ζώα είναι δείκτης πολιτισμού, κοινωνικής αντίληψης και ευθύνης. Ταυτόχρονα, η ευζωία των ζώων σχετίζεται άμεσα με τη δημόσια υγεία, «Ζώα Υγιή=Άνθρωποι Υγιείς». Η πιο έντιμη, η πιο άδολη, αθώα και διαυγής σχέση που μπορεί να αναπτύξει ο άνθρωπος είναι η σχέση του με τα ζώα. Μια σχέση ανυστερόβουλη, αυθόρμητη και σταθερή. Χωρίς δεύτερες σκέψεις και ιδιοτέλειες. Απόλυτα ειλικρινής και αμφίδρομη. Τα ζώα συντροφιάς κρατούν ζωντανές και αναλλοίωτες τις πιο ευαίσθητες χορδές μας, τον ανθρωπισμό μας, την φιλαλληλία μας, την ικανοποίηση της προσφοράς, το αίσθημα της στοργής.
Η περίοδος της πανδημίας και της καραντίνας λειτούργησε, μεταξύ άλλων, ιδιαίτερα διδακτικά σε σχέση με την προσφορά των ζώων συντροφιάς στον άνθρωπο. Τα ζώα συντροφιάς υπήρξαν η βασική παρέα των ανθρώπων σε μέρες εγκλεισμού και απομόνωσης. Η παρουσία τους ήταν καταλυτική ειδικά για ανθρώπους που ζούσαν μόνοι τους. Όσοι και όσες είχαν σκύλους κατάφεραν να διατηρήσουν μια ρουτίνα, να μπορούν να περπατούν και να ασκούνται μέσω της εξόδου τους με το ζώο κ.λπ. Αξιοσημείωτη είναι και η αξία της συντροφιάς των ζώων στα παιδιά. Είχαν παρέα, μπορούσαν να παίξουν, να ωριμάσουν φροντίζοντάς τα, έστω και υπό αυτές τις ανορθόδοξες συνθήκες. Παρόλα αυτά, αξίζει να αναφερθεί ότι η παραπληροφόρηση που υπήρξε τον πρώτο καιρό αναφορικά με τον τρόπο μετάδοσης της ασθένειας οδήγησε κάποιους ιδιοκτήτες σε κινήσεις πανικού και στην εγκατάλειψη των ζώων τους στον δρόμο.
Παρόλο που όσο περνάνε τα χρόνια η συνείδηση και η νοοτροπία αλλάζει, ακόμα είμαστε μια χώρα με αρκετά αδέσποτα ζώα, καθώς και περιστατικά κακοποίησης, φαινόμενα που προσβάλλουν τον πολιτισμό μας, την διεθνή εικόνα της χώρας μας, εμάς τους ίδιους. Στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής αδέσποτα ζώα δεν υπάρχουν. Δεν συναντά κανείς, πουθενά, εγκαταλελειμμένα ζώα να περιφέρονται στους δρόμους. Δεν συναντά κανείς την θλιβερή εικόνα, αυτή την ντροπή δηλαδή, που αντικρίζει στην Ελλάδα. Ακόμα και στις περιπτώσεις που πάρει το μάτι μας ένα αδέσποτο σκυλάκι ή γατάκι, όσοι έχουν γνώση της ευρωπαϊκής εμπειρίας, ξέρουν ότι -αργά ή γρήγορα- θα οδηγηθεί σε κάποιο Κέντρο Μέριμνας και από εκεί σε μια καινούργια οικογένεια. Σ’ ένα ασφαλές περιβάλλον. Δύο είναι οι βασικοί παράγοντες που συνέβαλαν σε αυτό. Αφενός η νοοτροπία των πολιτών, η οποία χτίστηκε και χτίζεται με τις αρχές της ευθύνης, του σεβασμού, της συνέπειας απέναντι στον νόμο κ.ο.κ. και φυσικά, ένα νομοθετικό πλαίσιο που είναι ξεκάθαρο, επιμερίζει ευθύνες και έχει ρυθμιστικό ρόλο. Οι θεσπισμένες πολιτικές, οι κανόνες και οι ρυθμίσεις που ξεκινούν από το κράτος ή τις τοπικές κυβερνήσεις και τους Δήμους και συντείνουν στην φροντίδα, στην προστασία, στην ευζωία των ζώων συντροφιάς.
Στην Ελλάδα, λοιπόν, το νομοθετικό πλαίσιο άργησε πολύ να διαμορφωθεί. Ο πρώτος νόμος για τη διαχείριση των ζώων συντροφιάς ψηφίστηκε λίγο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες, το 2003, ύστερα από πιέσεις του Πανελληνίου Κτηνιατρικού Συλλόγου. Είναι ο νόμος που εκχώρησε την αρμοδιότητα για τα αδέσποτα ζώα στους Δήμους. Προέβλεπε τη σήμανση, τον εμβολιασμό, την ηλεκτρονική σήμανση των δεσποζομένων ζώων και την στείρωση και επαναφορά στο φυσικό περιβάλλον τους, μαζί με την δημιουργία δομών, δηλαδή δημοτικών κτηνιατρείων και καταφυγίων. Δυστυχώς, με εξαίρεση μερικούς μεγάλους δήμους της χώρας (π.χ. δήμος Αθηναίων), στη μεγάλη τους πλειονότητα οι αυτοδιοικητικές αρχές όχι μόνο δεν προχώρησαν στην εφαρμογή του νόμου, αλλά αδιαφόρησαν εντελώς για την διαχείριση των αδέσποτων ζώων με αποτέλεσμα το πρόβλημα να διογκώνεται. Το 2021 ψηφίστηκε ο νέος νόμος 4830/21 «Νέο πλαίσιο για την ευζωία των ζώων συντροφιάς – Πρόγραμμα «AΡΓΟΣ» και λοιπές διατάξεις», ορίζοντας μεταξύ άλλων πιο συγκεκριμένα τον τρόπο διαχείρισης των αδέσποτων ζώων από τους δήμους, καθώς και ένα αυστηρότερο και πιο συγκεκριμένο πλαίσιο ορισμού της κακοποίησης και των προστίμων. Παρόλα αυτά και πάλι οι δημοτικές αρχές ολιγωρούν. Μετρημένα στα δάχτυλα του ενός χεριού είναι τα δημοτικά κυνοκομεία. Τα προγράμματα διαχείρισης, όπου υπάρχουν, υπολειτουργούν. Αφορούν κυρίως συμβάσεις με ιδιώτες, ενώ ελλείψει κονδυλίων και υποδομών είναι αρκετές οι περιπτώσεις που οι δήμοι καταφεύγουν σε εφήμερα προγράμματα στειρώσεων με «εθελοντικές» οργανώσεις του εξωτερικού για τα οποία υπάρχουν πάρα πολλές καταγγελίες που αφορούν τις συνθήκες υγιεινής, τις συνθήκες που τελούνται οι κτηνιατρικές πράξεις, τον τρόπο επιστροφής των ζώων στο φυσικό τους περιβάλλον κ.ο.κ. Ο Πανελλήνιος Κτηνιατρικός Σύλλογος προβαίνει σε καταγγελίες προς τις αρμόδιες αρχές με αυτές να καταλήγουν συνήθως στα αζήτητα… Οι δε πενταμελείς επιτροπές υπολειτουργούν και πολλές φορές η σύνθεσή τους φτάνει να λειτουργεί εκβιαστικά προς τον εκάστοτε κτηνίατρο που συμμετέχει. Η δε επιβολή προστίμων αφορά μεν τα προφανή περιστατικά βίας σε βάρος των ζώων, όμως, δεν ισχύει το ίδιο για περιπτώσεις που κτηνιατρικές πράξεις τελούνται από ανθρώπους που δεν είναι κτηνίατροι και άρα θέτουν σε κίνδυνο την υγεία και ευζωία των ζώων, αλλά και τη διασφάλιση της Δημόσιας Υγείας.
Απαιτείται, λοιπόν, μια γενναία απόφαση. Το κράτος πρέπει να ορίσει σταθερή χρηματοδότηση προς τους δήμους ώστε να στηθούν δημοτικά κυνοκομεία και δημοτικά κτηνιατρεία με μόνιμο και σταθερό προσωπικό σε όλη τη χώρα. Οι δήμοι θα πρέπει να αποκτήσουν την υποδομή καταγραφής και διαχείρισης των αδέσποτων ζώων της αρμοδιότητάς τους. Ταυτόχρονα, οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να εκπονήσουν εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχολεία, Κ.Α.Π.Η., κοινωνικούς χώρους, στο σύνολο των πολιτών που θα ορίζουν τα οφέλη της υπεύθυνης φιλοζωίας και τις υποχρεώσεις της ευζωίας των ζώων, θα δίνουν κίνητρα για την υιοθεσία αδέσποτων, τη σημασία της συστηματικής ιατρικής παρακολούθησης κ.ο.κ. Είναι πολλά τα χρόνια που οι Έλληνες κτηνίατροι δίνουμε τον δικό μας αγώνα. Αγώνα να αλλάξουμε την νοοτροπία, να πείσουμε με συγκεκριμένες προτάσεις για την ρύθμιση του τοπίου. Έχουμε κωδικοποιήσει όλες τις καλές πρακτικές που η διεθνής επιστημονική κοινότητα προκρίνει για το θέμα των αδέσποτων ζώων. (π.χ. κίνητρα για υιοθεσίες, ενιαία πλατφόρμα υιοθεσιών, έλεγχος στις εισαγωγές και στην εμπορία των ζώων συντροφιάς κ.α.). Καταθέτουμε διαρκώς προτάσεις προς την πολιτεία, εκδίδουμε ενημερωτικό υλικό, επισημαίνουμε τα λάθη, αλλά αν η πολιτεία δε θέλει, αν η πολιτεία αντιμετωπίζει τη φιλοζωία με τρόπο εφήμερο, καμιά φορά και ψηφοθηρικό, τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει.
*Η Αθηνά Τραχήλη είναι Πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Κτηνιάτρων και υποψήφια Βουλευτής της ΝΔ στην Αχαΐα
