Πέθανε ο Στέφανος Ληναίος – Η πορεία του σπουδαίου ηθοποιού του ελληνικού θεάτρου

Αν κάτι χαρακτήριζε τον Στέφανο Ληναίο που πέθανε σε ηλικία 98 ετών, ήταν το ήθος του, η σεμνότητά του, η σοβαρότητα με την οποία αντιμετώπιζε το θέατρο και βεβαίως η υποκριτική του δεινότητα, στον κινηματογράφο και πολύ περισσότερο στο παλκοσένικο, το οποίο υπηρέτησε πιστά, ταπεινά και με πάθος για περισσότερα από 60 δημιουργικά χρόνια. Όσα χρόνια είχε συνδέσει τη ζωή του με τον μεγάλο έρωτα της ζωής του, την εξαίρετη ηθοποιό Έλλη Φωτίου, με την οποία πορεύτηκαν μαζί στο θέατρο, σε κοινωνικούς αγώνες και στην υπηρεσία του πολιτισμού και των γραμμάτων, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και της εφήμερης προβολής, με ξεχωριστή σεμνότητα και απλότητα.

Από τις αρχές της δεκαετίας του ‘50, ο Στέφανος Ληναίος θα συνεργαστεί με πάνω από 20 θιάσους, παίζοντας σε περίπου 100 θεατρικά έργα – πολλά απ’ τα οποία σκηνοθέτησε ο ίδιος, μέχρι να αποκτήσει, με την Έλλη του, το «τρίτο παιδί του» – πέρα από τη Μαργαρίτα, για χρόνια διευθύντρια του Β Προγράμματος της ΕΡΤ και τον Αλέξη – το Θέατρο Άλφα, όπου στέγασε τον θίασό του «Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο», αλλά και τα όνειρά του για την τέχνη. Επίσης, έπαιξε σε πολλές ταινίες, έκανε ραδιοφωνικές παραγωγές, συμμετείχε σε τηλεοπτικές εκπομπές, έγραψε τρία βιβλία και συχνά αρθρογραφούσε σε μεγάλες αθηναϊκές εφημερίδες, για θέματα πολιτισμού.

Μενδώνη: «Κρυστάλλινος άνθρωπος και παθιασμένος καλλιτέχνης»

Πληροφορούμενη την απώλεια του Στέφανου Ληναίου, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Με ιδιαίτερη θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια του Στέφανου Ληναίου, η οποία στερεί το ελληνικό θέατρο από έναν από τους, διαχρονικά, πιο διακεκριμένους και πιστούς εργάτες του. Ηθοποιός μεγάλου διαμετρήματος, ο οποίος ανέδειξε ρόλους από όλο το φάσμα του κλασικού και του σύγχρονου ρεπερτορίου, ερμηνευτής με πλούσια και απόλυτα διακριτά εκφραστικά μέσα, θιασάρχης, σκηνοθέτης, παραγωγός ραδιοφωνικών εκπομπών, ο Στέφανος Ληναίος όχι μόνο αφοσιώθηκε ολόψυχα στην Τέχνη, αλλά την προσέγγιζε, ακόμη και στην ωριμότητα, με δέος και σεβασμό. Στη μακρά ζωή και σταδιοδρομία του, γενιές και γενιές θεατών είχαμε την τύχη να τον θαυμάσουμε στο σανίδι, το οποίο αγάπησε με πάθος, αλλά και στις επιλεκτικές -και πάντοτε ξεχωριστές- εμφανίσεις του στη μεγάλη οθόνη. ‘Ανθρωπος με ακλόνητες αξίες, ο Στέφανος Ληναίος υπήρξε και ευαίσθητος πολίτης, με διαρκή αγωνία για τα προβλήματα και το μέλλον του τόπου, η οποία μετουσιώθηκε και σε απόλυτα ανιδιοτελή εμπλοκή στον συνδικαλισμό και τη δημόσια ζωή. Ο Στέφανος Ληναίος υποκρινόταν μόνο στη σκηνή και την οθόνη, στην καλλιτεχνική και τη δημόσια παρουσία του ήταν ένας κρυστάλλινος άνθρωπος και ένας παθιασμένος καλλιτέχνης.

Στη σύζυγό του Έλλη Φωτίου, με την οποία συμπορεύθηκαν τόσα χρόνια, την κόρη τους Μαργαρίτα Μυτιληναίου, τους συναδέλφους του και τους αμέτρητους φίλους του απευθύνω ειλικρινέστατα συλλυπητήρια».

Από τη Μεσσήνη στην Αθήνα και το θέατρο

Ο Στέφανος Ληναίος (πραγματικό όνομα Διονύσης Μυτιληναίος), γεννήθηκε στις 6 Αυγούστου του 1928 στη Μεσσήνη Μεσσηνίας και το 1947 ανέβηκε στην Αθήνα, για να φοιτήσει στην Πάντειο, την οποία θα εγκαταλείψει για να βρεθεί, αμέσως μετά, στη Σχολή Θεάτρου Αθηνών. Η πρώτη του κίνηση, στην Αθήνα, ήταν να γραφτεί στον Μορφωτικό Σύλλογο «Αθήναιον», που είχε ιδρύσει ο εκδοτικός οίκος Ίκαρος και όπου δίδασκαν σημαντικοί καθηγητές και άνθρωποι του πνεύματος, διωγμένοι από τα πανεπιστήμια, όπως οι Παπανούτσος, Κακριδής, Δημαράς, Πολίτης κα. Θα αποφοιτήσει το 1951 από τη θεατρική σχολή και θα αρχίσει να εμφανίζεται σε αθηναϊκούς θιάσους.

Τα πρώτα του βήματα στο σινεμά

Το 1954 θα πάρει τον πρώτο σημαντικό ρόλο, παίζοντας στο έργο «Μάκβεθ», με τον θίασο του Δημήτρη Μυράτ και τον επόμενο χρόνο θα παίξει στον «Οθέλλο» και πάλι με τον σημαντικό δάσκαλο του θεάτρου. Χωρίς να αφήσει ποτέ το θεατρικό σανίδι, το 1955 θα κάνει και την πρώτη του εμφάνιση στην ηθογραφία «Το Οργανάκι του Αττίκ», σε σκηνοθεσία Φρίξου Ηλιάδη, δίπλα στην Σμαρούλα Γιούλη, τον Αλέκο Αλεξανδράκη και τον Στέλιο Βόκοβιτς. Δυο χρόνια μετά θα ξαναπαίξει στον «Μπάρμπα Γιάννη τον Κανατά» και πάλι σε σκηνοθεσία του Ηλιάδη.

Δίπλα στην Βασιλειάδου, τον Αυλωνίτη και την Αλίκη

Θα γίνει ευρύτερα γνωστός, αν και στο θέατρο ήδη έχει αρχίσει να κερδίζει την εκτίμηση ενός απαιτητικού κοινού, συμπρωταγωνιστώντας στην κλασική κωμωδία «Ο Θησαυρός του Μακαρίτη», με πρωταγωνιστικό ντουέτο τους ανεπανάληπτους Βασιλειάδου – Αυλωνίτη και κρατώντας τον ρόλο ενός λαϊκού νέου που αγαπά την τραγουδίστρια Άντζελα Ζήλια. Την ίδια χρονιά, το 1959, θα ευτυχίσει να παίξει και έναν χαρακτηριστικό ρόλο, αυτή τη φορά του «τσόγλαν μπόι» – θα είναι απόλυτα πειστικός – μιας καλής οικογένειας, στην κομεντί «Το Κλωτσοσκούφι», με την Αλίκη Βουγιουκλάκη και τον Αλέκο Αλεξανδράκη.

Οι συνταγματάρχες

Λίγο πριν από το πραξικόπημα του 1967 και την χούντα, όπου θα αποφασίσει να φύγει από την Ελλάδα μην αντέχοντας τους συνταγματάρχες, οι οποίοι θα τον καθαιρέσουν από γενικό γραμματέα του ΣΕΗ, λόγω πολιτικών φρονημάτων, θα προλάβει να πρωταγωνιστήσει στην καλοβαλμένη κομεντί «Μιας Πεντάρας Νιάτα» με τη σύζυγό του Έλλη Φωτίου, μια μεγάλη επιτυχία, που στηρίχθηκε στους σπιρτόζικους διαλόγους των Πρετεντέρη – Γιαλαμά και τις ερμηνείες των ηθοποιών.

Σπουδές στο Λονδίνο και η Κόμισσα

Αυτοεξόριστος στο Λονδίνο, ο Ληναίος θα σπουδάσει στην περίφημη δραματική σχολή RADA, εμπλουτίζοντας τις υποκριτικές γνώσεις του, ενώ το 1969 θα πρωταγωνιστήσει, στην ξεκαρδιστική κωμωδία «Η Κόμισσα της Φάμπρικας», σε σενάριο Ασημάκη Γιαλαμά, ως συντηρητικός αστυφύλακας αλλά με καλή καρδιά και επαναστάτρια μητέρα, την υπέροχη Μαρίκα Κρεβατά, ξαδέλφους τον κομμουνιστή Νίκο Τσούκα και τον κλεφτάκο Νίκο Ρίζο κι ενώ ερωτεύεται την κόρη ενός στρατηγού, που νομίζει κλέφτρα, την Άννα Φόνσου, με την οποία αναπτύσσει μία εξαιρετική χημεία. Αυτή ήταν, δυστυχώς και η τελευταία ταινία του Ληναίου, της εποχής του παλιού εμπορικού σινεμά, καθώς στη συνέχεια, πέρα από ορισμένες σποραδικές εμφανίσεις του στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, θα αφοσιωθεί στη μεγάλη του αγάπη, το θέατρο.

Άλφα

Θα ιδρύσει, μαζί με την Έλλη Φωτίου, τον θίασο «Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο», που θα στεγάσει στο θέατρο Άλφα και ειδικά μετά την πτώση της χούντας, θα δώσει όλες του τις δυνάμεις για το καλό θέατρο και τον πολιτισμό. Ενδεικτικά μόνο, μερικές από τις 40 επιτυχίες που ανέβασε στο θέατρο Άλφα, είναι τα έργα «Δεν Πληρώνω – Δεν Πληρώνω» – ένα έργο, του Ντάριο Φο, που γέμισε για χρόνια το ιστορικό θέατρο στην Πατησίων, «Καληνύχτα Μαργαρίτα», «Οι Ρόζεμπεργκ δεν πρέπει να πεθάνουν» και «Ένας εχθρός του λαού».

Κοινωνικά και πολιτικά ενεργός

Αριστερός από τα νιάτα του – μέλος της νεολαίας Λαμπράκη, ο Ληναίος, μαζί με την Φωτίου, θα ενταχθεί στην αντιδικτατοτική κίνηση στην Ευρώπη, γυρνώντας διάφορα πανεπιστήμια και οργανώνοντας λογοτεχνικές εκδηλώσεις αφιερωμένες για την ανατροπή της χούντας, ενώ με την αποκατάσταση της δημοκρατίας, θα ενταχθεί στο ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου, στον οποίο είχε βαθιά εκτίμηση. Ως γραμματέας Πολιτισμού στο κίνημα, θα αναλάβει πρωτοβουλίες για τη ραδιοτηλεόραση και ειδικά για την Εκπαιδευτική Τηλεόραση, θα συμμετάσχει στην Πανελλήνια Ένωση Ελεύθερου Θεάτρου (ΠΕΕΘ), ενώ τιμήθηκε και με το βραβείο «Αιμίλιος Βεάκης», για την προσφορά του στο θέατρο και ως επίσημο μέλος του Σωματείου Βρετανών Ηθοποιών.

Βουλευτής

Θα εκλεγεί βουλευτής με το ΠΑΣΟΚ το 1989, ενώ έχει διατελέσει και δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων από το 1986 μέχρι το 1990, ενώ θα είναι και ο πρώτος πρόεδρος του Δημοτικού Ραδιοφωνικού Σταθμού Κύκλος και διευθυντής προγράμματός του έως το 2001, χρονιά που έκλεισε ο ραδιοσταθμός.

Παραδίδοντας στη νεότερη γενιά

Από το 2015, χρονιά που αποσύρθηκε από την ενεργό δράση, ο Στέφανος Ληναίος θα αναλάβει άτυπος «συντηρητής» του θεάτρου Άλφα, το οποίο παραχώρησε στη νεότερη γενιά, για την οποία πάντα είχε έναν καλό λόγο και την εγκάρδια εμπιστοσύνη του. Θα αραιώσει τις, έτσι κι αλλιώς λιγοστές, δημόσιες εμφανίσεις του και θα αρκεστεί στα γραπτά του και τις μνήμες, για εποχές δύσκολες αλλά και ωραίες, όταν ο λαός τραγουδούσε ακόμη ποιητάδες.