Το προσχέδιο κρατά τα υφιστάμενα όρια, ενώ οι δήμοι ζητούν περισσότερους πόρους και πλήρη εφαρμογή του Κώδικα
Σε κρίσιμο σημείο μπαίνει η συζήτηση για τη χρηματοδότηση των δήμων ενόψει του Προϋπολογισμού του 2027, καθώς το προσχέδιο δεν προεξοφλεί αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ). Αντίθετα, προβλέπει ότι οι μεταβιβάσεις προς τους ΟΤΑ υπολογίζονται με βάση τα υφιστάμενα όρια, τα οποία μπορούν να αναπροσαρμοστούν με υπουργική απόφαση. Την ίδια ώρα, το λειτουργικό κόστος πιέζει ασφυκτικά τους δήμους και η ΚΕΔΕ επαναφέρει το αίτημα για ουσιαστική ενίσχυση των θεσμοθετημένων πόρων.
Το προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού για το 2027, που κατατέθηκε στη Βουλή στις 5 Οκτωβρίου, αφήνει ανοιχτό το ύψος της τελικής χρηματοδότησης των ΟΤΑ μέσω των ΚΑΠ. Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών αναφέρει ρητά ότι οι μεταβιβάσεις προς την Αυτοδιοίκηση εμφανίζονται με βάση τα υφιστάμενα όρια των ΚΑΠ, τα οποία «δύναται να αναπροσαρμόζονται με υπουργική απόφαση».
Πρόκειται για μια διατύπωση ιδιαίτερης σημασίας για τους δήμους, καθώς η δυνατότητα πρόσθετης χρηματοδοτικής ενίσχυσης δεν ενσωματώνεται αυτομάτως στις προβλέψεις του προσχεδίου, αλλά παραμένει συνδεδεμένη με μεταγενέστερη κυβερνητική απόφαση.
Τα όρια των ΚΑΠ και ο «κόφτης»
Το υφιστάμενο πλαίσιο των ανώτατων αποδόσεων τροποποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, με τον νόμο για τις κοινωφελείς περιουσίες και τις σχολάζουσες κληρονομίες. Με τη σχετική διάταξη, το ανώτατο ποσό μεταβιβάσεων από τον Τακτικό Προϋπολογισμό προς δήμους και περιφέρειες καθορίστηκε στα 4,014 δισ. ευρώ για το 2025 και στα 4,076 δισ. ευρώ από το 2026 και εφεξής. Η ρύθμιση αποτελεί τροποποίηση του άρθρου 38 του ν. 3986/2011.
Η διατήρηση αυτού του μηχανισμού βρίσκεται διαχρονικά στο επίκεντρο των ενστάσεων της Αυτοδιοίκησης, με την ΚΕΔΕ να ζητά την κατάργηση των περιορισμών και την ουσιαστική σύνδεση των αποδόσεων με τα φορολογικά έσοδα του κράτους.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερο βάρος ενόψει της ψήφισης του Προϋπολογισμού, καθώς οι εκτιμήσεις για τα φορολογικά έσοδα δημιουργούν νέα βάση για τις διεκδικήσεις των δημάρχων.
Τι προβλέπει ο νέος Κώδικας για τους ΚΑΠ
Οι ΚΑΠ αποτελούν το βασικό τακτικό έσοδο των δήμων και συνδέονται θεσμικά με τρεις βασικές πηγές φορολογικών εσόδων του κράτους.
Το άρθρο 434 του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης προβλέπει ότι στους δήμους αντιστοιχούν:
- 19,5% των εισπράξεων από τον Φόρο Εισοδήματος Φυσικών και Νομικών Προσώπων,
- 12% των εισπράξεων από τον ΦΠΑ,
- 11,3% των εισπράξεων από τον ΕΝΦΙΑ.
Η Αυτοδιοίκηση ζητά η σύνδεση αυτή να λειτουργεί στην πράξη, χωρίς τα ανώτατα όρια να περιορίζουν τις αποδόσεις όταν αυξάνονται τα φορολογικά έσοδα.
Αύξηση στον φόρο εισοδήματος – Μειώσεις σε ΦΠΑ και ΕΝΦΙΑ
Το προσχέδιο του 2027 προβλέπει σημαντική αύξηση των εσόδων από τον φόρο εισοδήματος. Συγκεκριμένα, αναμένεται να φτάσουν τα 29,376 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 2,038 δισ. ευρώ ή 7,5% σε σύγκριση με το 2026.
Αντίθετα, τα έσοδα από τον ΦΠΑ προβλέπεται να περιοριστούν κατά 196 εκατ. ευρώ, στα 30,581 δισ. ευρώ. Η μείωση αποδίδεται κυρίως στην ολοκλήρωση έργων του Ταμείου Ανάκαμψης, η οποία συνεπάγεται απώλεια εσόδων ΦΠΑ ύψους 911 εκατ. ευρώ, αλλά και σε μη επαναλαμβανόμενα έσοδα που είχαν καταγραφεί το 2026.
Μείωση κατά 48 εκατ. ευρώ προβλέπεται και στους τακτικούς φόρους ακίνητης περιουσίας, στους οποίους περιλαμβάνεται ο ΕΝΦΙΑ, με τα σχετικά έσοδα να εκτιμώνται στα 2,365 δισ. ευρώ.
Παρά τις επιμέρους μειώσεις, τα συνολικά φορολογικά έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού προβλέπεται να διατηρήσουν ανοδική πορεία, γεγονός που ενισχύει το επιχείρημα των δήμων ότι πρέπει να επανεξεταστεί το ύψος των αποδόσεων προς την Αυτοδιοίκηση.
Από τα 183 εκατ. στα 41 εκατ. ευρώ το πλεόνασμα των ΟΤΑ
Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί προβληματισμό αφορά το δημοσιονομικό αποτέλεσμα της Αυτοδιοίκησης.
Για το 2026 το πλεόνασμα του υποτομέα των ΟΤΑ εκτιμάται στα 183 εκατ. ευρώ. Για το 2027, ωστόσο, προβλέπεται να περιοριστεί στα 41 εκατ. ευρώ.
Το ίδιο το Υπουργείο Οικονομικών αναγνωρίζει ότι τα λοιπά έξοδα των ΟΤΑ αναμένεται να αυξηθούν, ενώ υψηλότερες προβλέπονται και οι δαπάνες προσωπικού λόγω των νέων μισθολογικών παρεμβάσεων και της αύξησης των αποδοχών των δημοσίων υπαλλήλων.
Παράλληλα, οι μεταβιβάσεις προς τους ΟΤΑ στον κρατικό προϋπολογισμό προβλέπονται συνολικά στα 3,582 δισ. ευρώ για το 2027.
Οι ΚΑΠ αυξάνονται πιο αργά από τα φορολογικά έσοδα
Το χρηματοδοτικό πρόβλημα αποτυπώνεται και στη μελέτη που εκπόνησαν η ΚΕΔΕ και η Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ).
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης για την περίοδο 2022-2026, τα φορολογικά έσοδα που αποτελούν τη βάση υπολογισμού των πόρων προς τους δήμους αυξήθηκαν συνολικά κατά 45,4%, ενώ οι ΚΑΠ παρουσίασαν μικρότερη αύξηση, της τάξης του 28,6%.
Η απόκλιση αυτή αποτελεί ένα από τα βασικά επιχειρήματα της Αυτοδιοίκησης για την πλήρη εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου και τη σταδιακή άρση των περιορισμών στις αποδόσεις.
Χρηματοδοτικό κενό περίπου 2,5 δισ. ευρώ
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, πάντως, παραμένει το πραγματικό κόστος λειτουργίας των δήμων.
Η μελέτη της ΚΕΔΕ και της ΕΕΤΑΑ υπολογίζει το συνολικό λειτουργικό κόστος των δήμων για το 2025 περίπου στα 5,34 δισ. ευρώ, ενώ η κρατική χρηματοδότηση για το 2026 ανέρχεται περίπου στα 2,9 δισ. ευρώ. Το χρηματοδοτικό κενό αποτιμάται έτσι κοντά στα 2,44-2,5 δισ. ευρώ.
Από το ποσό αυτό, περίπου 1,3 δισ. ευρώ συνδέονται με αμιγώς λειτουργικές ανάγκες και περίπου 1,2 δισ. ευρώ με επενδυτικές ανάγκες των δήμων.
Το ενεργειακό κόστος αποτελεί ένα από τα βασικά βάρη, με τη σχετική μελέτη να καταγράφει αύξηση περίπου 40% έως το 2025, ενώ σημαντική επιβάρυνση προκύπτει από το ηλεκτρικό ρεύμα για δημοτικά κτίρια και οδοφωτισμό, αλλά και από τα καύσιμα των δημοτικών οχημάτων.
Εκτίναξη στις προκαταβολές των ΚΑΠ
Ενδεικτική των προβλημάτων ρευστότητας είναι και η αυξημένη χρήση προκαταβολών έναντι των ΚΑΠ για την κάλυψη ανελαστικών δαπανών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στη μελέτη, οι προκαταβολές αυτές έχουν αυξηθεί κατά 609% την περίοδο 2021-2025, ενώ μέσα στο 2026 οι δήμοι έχουν ήδη λάβει 23 προκαταβολές, συνολικού ύψους 23,99 εκατ. ευρώ.
Ο νέος Κώδικας προβλέπει ότι προκαταβολή ΚΑΠ μπορεί να δοθεί όταν ένας δήμος έχει εξαντλήσει τις δημοσιονομικές του δυνατότητες, όταν αφορά ανελαστική δαπάνη και εφόσον μπορεί να αναπληρωθεί οικονομικά εντός ενός έτους.
Στο μέτωπο της μισθοδοσίας, η ίδια μελέτη καταγράφει αύξηση των σχετικών δαπανών κατά 26,3% μεταξύ 2023 και 2025, λόγω τόσο των αυξήσεων στις αποδοχές όσο και των εργοδοτικών εισφορών.
ΚΕΔΕ: Στόχος οι ΚΑΠ να φτάσουν στο 7% των καθαρών εσόδων
Η ΚΕΔΕ, μέσω του προέδρου της Λάζαρου Κυρίζογλου, έχει καταστήσει σαφές ότι τα οικονομικά των δήμων θα αποτελέσουν κεντρικό πεδίο διεκδίκησης κατά τη συζήτηση του Προϋπολογισμού του 2027.
Βασική πρόταση αποτελεί η σταδιακή κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού σε βάθος πενταετίας και η προσέγγιση των ΚΑΠ στο 7% των καθαρών εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού. Η συγκεκριμένη πρόταση έχει ήδη τεθεί θεσμικά στη δημόσια συζήτηση.
Η ΚΕΔΕ έχει προειδοποιήσει ότι, εφόσον δεν υπάρξει ουσιαστική ανταπόκριση στα αιτήματα των δήμων, θα εντείνει τις θεσμικές της παρεμβάσεις.
Άλλωστε, τον Δεκέμβριο του 2025, κατά την ψήφιση του Προϋπολογισμού για το 2026, οι δήμαρχοι είχαν πραγματοποιήσει κινητοποίηση έξω από τη Βουλή, με βασικό αίτημα την αντιμετώπιση της υποχρηματοδότησης.
Το μεγάλο ερώτημα για το 2027 είναι, επομένως, εάν η δυνατότητα αναπροσαρμογής που αφήνει ανοιχτή το προσχέδιο θα μετατραπεί τελικά σε ουσιαστική αύξηση των πόρων ή εάν οι δήμοι θα κληθούν για ακόμη μία χρονιά να καλύψουν αυξανόμενες υποχρεώσεις με χρηματοδότηση που υπολείπεται του πραγματικού κόστους λειτουργίας τους.
