Η οργάνωση προειδοποιεί για περιβαλλοντικούς κινδύνους, ενεργειακή εξάρτηση και οικονομικές επιπτώσεις από τις νέες έρευνες υδρογονανθράκων
Σφοδρή κριτική στην κυβερνητική στρατηγική για την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην Ελλάδα ασκεί η Greenpeace, προειδοποιώντας για τις περιβαλλοντικές, οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες της επέκτασης των δραστηριοτήτων ορυκτών καυσίμων. Με αφορμή τις επικείμενες σεισμικές έρευνες της Chevron και τον σχεδιασμό ερευνητικών γεωτρήσεων από την ExxonMobil και τη HelleniQ Energy, η περιβαλλοντική οργάνωση θέτει ζήτημα συμβατότητας των νέων ενεργειακών επενδύσεων με τους κλιματικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, με νέα δημόσια παρέμβασή της, η οργάνωση συνδέει την εξάρτηση από το ορυκτό αέριο με τις υψηλές τιμές ενέργειας, τον πληθωρισμό και τη γεωπολιτική αστάθεια. Υποστηρίζει ότι η ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας και της Ευρώπης προϋποθέτει περισσότερες επενδύσεις στην τοπική παραγωγή καθαρής ενέργειας, στα δίκτυα και στην αποθήκευση, αντί της περαιτέρω εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Η αντίφαση με τους ευρωπαϊκούς κλιματικούς στόχους
Η Greenpeace επισημαίνει την αντίφαση που, κατά την εκτίμησή της, δημιουργείται ανάμεσα στην ευρωπαϊκή πολιτική απανθρακοποίησης και στην ανάπτυξη νέων έργων έρευνας και εξόρυξης φυσικού αερίου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει στόχους για μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030 και κατά 90% έως το 2040, σε σύγκριση με το 1990, καθώς και για επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.
Ο στόχος του 2040 προβλέπει εγχώρια μείωση εκπομπών τουλάχιστον 85%, με δυνατότητα περιορισμένης χρήσης διεθνών πιστωτικών μονάδων άνθρακα.
Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (European Green Deal), η ενεργειακή μετάβαση στηρίζεται στην ανάπτυξη καθαρών μορφών ενέργειας, στην εξοικονόμηση και στη σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Η περιβαλλοντική οργάνωση υποστηρίζει ότι οι νέες συμβάσεις υδρογονανθράκων ενδέχεται να δημιουργήσουν μακροχρόνιες ενεργειακές δεσμεύσεις, εκτιμώντας ότι η χώρα κινδυνεύει να παραμείνει συνδεδεμένη με το συγκεκριμένο μοντέλο για τουλάχιστον μία δεκαετία.
Greenpeace: «Κουραστήκαμε να πληρώνουμε το τίμημα της εξάρτησης»
Με ξεχωριστή ανάρτησή της, η Greenpeace επαναφέρει στο προσκήνιο το οικονομικό κόστος της ευρωπαϊκής εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, υποστηρίζοντας ότι οι πολίτες εξακολουθούν να επιβαρύνονται από τις διακυμάνσεις των διεθνών ενεργειακών αγορών.
«Κουραστήκαμε να πληρώνουμε το τίμημα της εξάρτησης της Ευρώπης από το ορυκτό αέριο», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η οργάνωση επισημαίνει ότι η Ευρώπη συνεχίζει να δαπανά εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, παραμένοντας εκτεθειμένη σε διεθνείς κρίσεις και γεωπολιτικές αναταράξεις.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα επικαλείται τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η οποία προκάλεσε ιστορικά υψηλές τιμές φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά και συνέβαλε στην εκδήλωση παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης.
Παράλληλα, αναφέρεται στην κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, επισημαίνοντας ότι οι απειλές για τις διεθνείς οδούς ενεργειακού εφοδιασμού ενισχύουν την αβεβαιότητα, δημιουργούν ανοδικές πιέσεις στις τιμές του πετρελαίου και μπορούν να τροφοδοτήσουν νέες πληθωριστικές ανατιμήσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, η Greenpeace συνδέει ευθέως την ενεργειακή πολιτική με την οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών, υπογραμμίζοντας ότι «εθνική ενεργειακή ασφάλεια = προσωπική οικονομική ασφάλεια».
Ο ρόλος του ορυκτού αερίου στους λογαριασμούς ρεύματος
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η οργάνωση στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Απορρίπτει την άποψη ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ευθύνονται για τους υψηλούς λογαριασμούς, επισημαίνοντας ότι το ορυκτό αέριο εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά τις χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, λόγω του ρόλου των μονάδων φυσικού αερίου στη λειτουργία της αγοράς.
Κατά την Greenpeace, η περαιτέρω ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) μπορεί να περιορίσει την έκθεση των καταναλωτών στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων.
Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν εξαντλείται στην εγκατάσταση περισσότερων φωτοβολταϊκών και ανεμογεννητριών. Απαιτούνται παράλληλα επενδύσεις στην αναβάθμιση των ηλεκτρικών δικτύων, στην αποθήκευση ενέργειας και στη διαμόρφωση δικαιότερου συστήματος τιμολόγησης.
«Έχουμε ήδη την τεχνολογία για να καλύπτουμε ολοένα μεγαλύτερο μέρος των ενεργειακών μας αναγκών με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», τονίζει, καλώντας τις κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επιταχύνουν την ενεργειακή μετάβαση.
Οι έρευνες σε Ιόνιο, Κρήτη και Πελοπόννησο
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκονται οι σχεδιαζόμενες δραστηριότητες μεγάλων ενεργειακών ομίλων στις ελληνικές θαλάσσιες περιοχές.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έχει ανακοινώσει την έναρξη σεισμικών ερευνών της Chevron πριν από το τέλος του 2026, ενώ στον ενεργειακό σχεδιασμό περιλαμβάνονται ερευνητικές γεωτρήσεις από την ExxonMobil και τη HelleniQ Energy στις αρχές του 2027.
Οι σεισμικές έρευνες αποσκοπούν στην αποτύπωση των γεωλογικών χαρακτηριστικών του υπεδάφους και στην αξιολόγηση πιθανών κοιτασμάτων. Δεν συνεπάγονται αυτομάτως έναρξη παραγωγικών εξορύξεων.
Η κυβερνητική πλευρά αντιμετωπίζει την αξιοποίηση πιθανών εγχώριων κοιτασμάτων ως ευκαιρία ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας και περιορισμού της εξάρτησης από εισαγωγές.
Η Greenpeace, αντίθετα, υποστηρίζει ότι η επέκταση των ερευνών αυξάνει τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και μπορεί να οδηγήσει σε πρόσθετη οικονομική εξάρτηση από τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων.
ExxonMobil: Οι πετρελαιοκηλίδες και οι έρευνες στο Ιόνιο
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ExxonMobil, με την Greenpeace να επικαλείται το ιστορικό περιστατικών πετρελαϊκής ρύπανσης που συνδέονται με τις δραστηριότητές της.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η οργάνωση, το 2019 καταγράφηκαν 352 περιστατικά διαρροών, ενώ από το 2005 ο συνολικός αριθμός ξεπερνά τις 3.000.
Στις σημαντικότερες περιβαλλοντικές καταστροφές που συνδέονται με την εταιρεία περιλαμβάνεται η πετρελαιοκηλίδα του Exxon Valdez στην Αλάσκα το 1989, με συνολικό κόστος που, σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα, ανήλθε σε περίπου 7 δισ. δολάρια.
Η Greenpeace επικαλείται επίσης εταιρικά στοιχεία για το 2016, σύμφωνα με τα οποία οι διαρροές σε έδαφος και νερό ανήλθαν σε περίπου 4.700 βαρέλια, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 650 τόνους.
Παράλληλα, αναφέρεται στη δημόσια αντιπαράθεση για το κατά πόσο η ExxonMobil είχε αναγνωρίσει εγκαίρως τα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με την κλιματική αλλαγή. Στο πλαίσιο αυτό έχουν διατυπωθεί σοβαρές καταγγελίες κατά της εταιρείας και του επικεφαλής της, Ντάρεν Γουντς (Darren Woods), οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με δικαστικά αποδεδειγμένη προσωπική ευθύνη.
Στην Ελλάδα, η ExxonMobil συμμετέχει σε ερευνητικά σχέδια στο Ιόνιο και στη θαλάσσια περιοχή νοτιοδυτικά της Κρήτης, με την Greenpeace να επικεντρώνει την κριτική της στην προγραμματιζόμενη ερευνητική γεώτρηση στο Οικόπεδο 2 του Ιονίου.
Chevron: Ο Αμαζόνιος, οι δικαστικές διαμάχες και οι νέες παραχωρήσεις
Ανάλογη κριτική ασκεί η Greenpeace στη Chevron, αναφερόμενη στο οικονομικό μέγεθος της εταιρείας και στο ιστορικό περιβαλλοντικών αντιπαραθέσεων.
Στο δημοσίευμα αποδίδεται στη Chevron χρηματιστηριακή αποτίμηση περίπου 395,97 δισ. δολαρίων και καθαρά κέρδη 12,3 δισ. δολαρίων για το 2025.
Κεντρική θέση κατέχει η πολύχρονη δικαστική διαμάχη για την πετρελαϊκή ρύπανση στον Αμαζόνιο του Ισημερινού, η οποία συνδέεται με δραστηριότητες της Texaco, εταιρείας που εξαγοράστηκε από τη Chevron.
Η Greenpeace αναφέρεται σε καταγγελίες για την απόρριψη περισσότερων από 16 δισ. γαλονιών τοξικών υγρών αποβλήτων και στις δικαστικές διεκδικήσεις που ξεκίνησαν το 1993.
Η υπόθεση έχει εξελιχθεί σε πολυετή διεθνή αντιδικία, με αντικρουόμενες δικαστικές και διαιτητικές αποφάσεις και αμφισβήτηση των ευθυνών από την εταιρεία.
Η οργάνωση επισημαίνει ακόμη ότι η Chevron έχει βρεθεί αντιμέτωπη με δικαστικές ενέργειες και καταγγελίες για τις περιβαλλοντικές και εμπορικές πρακτικές της στις ΗΠΑ.
Παράλληλα, της καταλογίζει παρεμβάσεις κατά αυστηρότερων περιβαλλοντικών ρυθμίσεων, επικαλούμενη τη στάση της απέναντι στον ευρωπαϊκό κανονισμό για το μεθάνιο, καθώς και στις πολιτικές τιμολόγησης άνθρακα και περιορισμού εκπομπών στον Καναδά.
Στο πλαίσιο της κριτικής της για τα οικονομικά συμφέροντα του κλάδου, η Greenpeace αναφέρεται και στον πρόεδρο της Chevron, Μάικλ Γουίρθ (Michael Wirth), αποδίδοντάς του προσωπική περιουσία περίπου 50 εκατ. δολαρίων.
Στην Ελλάδα, η Chevron συνεργάζεται με τη HelleniQ Energy για τις έρευνες στα θαλάσσια οικόπεδα «Νότια Κρήτη 1», «Νότια Κρήτη 2», «Νότια Πελοπόννησος» και «Α2», ενώ έχει συμφωνηθεί η συμμετοχή της και στο Οικόπεδο 10 του Κυπαρισσιακού Κόλπου.
HelleniQ Energy: Πολιτική κριτική και ανησυχία για την Ελληνική Τάφρο
Η παρέμβαση της Greenpeace επεκτείνεται και στη HelleniQ Energy, η οποία συμμετέχει στα ελληνικά προγράμματα έρευνας υδρογονανθράκων.
Η οργάνωση αναφέρεται στον πρόεδρό της, Σπήλιο Λιβανό, πρώην υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, συνδέοντας την κριτική της με την προηγούμενη πολιτική του δραστηριότητα.
Υπενθυμίζει την απομάκρυνσή του από την κυβέρνηση μετά τη δημοσιοποίηση αμφιλεγόμενων δηλώσεων σχετικά με τη διαχείριση των συνεπειών των φονικών πυρκαγιών στην Ηλεία το 2007.
Επιπλέον, αναφέρεται στην πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, στις οικονομικές δραστηριότητες και στα δηλωθέντα εισοδήματά του, χωρίς οι σχετικές αναφορές να αποδεικνύουν από μόνες τους παράνομη συμπεριφορά.
Η Greenpeace επικρίνει επίσης τη στήριξη του Σπήλιου Λιβανού σε νομοθετικές παρεμβάσεις του 2023 για την ενεργειακή αγορά, θεωρώντας ότι οι αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο των ενεργειακών κοινοτήτων περιόρισαν τη συμμετοχή των πολιτών προς όφελος μεγαλύτερων επιχειρηματικών σχημάτων.
Στην ίδια κριτική εντάσσει και τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της ενεργειακής ρυθμιστικής αρχής, επισημαίνοντας ότι οι σχετικές αλλαγές είχαν προκαλέσει αντιδράσεις της αντιπολίτευσης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, η HelleniQ Energy κατέγραψε καθαρά κέρδη 173 εκατ. ευρώ το 2025.
Η βασική περιβαλλοντική ένσταση αφορά τα σχέδια ερευνών νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης, σε θαλάσσιες περιοχές που συνδέονται με την Ελληνική Τάφρο.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική περιοχή της Μεσογείου για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, όπου καταγράφεται παρουσία κητωδών και άλλων προστατευόμενων ειδών.
Energean: Ο Πρίνος και το ζήτημα των κρατικών εγγυήσεων
Στην κριτική της Greenpeace περιλαμβάνεται και η Energean, η οποία δραστηριοποιείται στον Πρίνο, το μοναδικό ενεργό πεδίο παραγωγής πετρελαίου στην Ελλάδα.
Η οργάνωση επαναφέρει τη συζήτηση για το χρηματοδοτικό πακέτο ύψους 100 εκατ. ευρώ, που εγκρίθηκε το 2021 για τη στήριξη των δραστηριοτήτων στον Πρίνο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, το πακέτο περιλάμβανε κρατική εγγύηση 90% για δάνειο 90,5 εκατ. ευρώ, προκαλώντας αντιδράσεις για την έκθεση του Δημοσίου στον επιχειρηματικό κίνδυνο.
Η Greenpeace αναφέρεται σε καταγγελίες για τη συγκεκριμένη χρηματοδοτική στήριξη, οι οποίες δεν συνιστούν από μόνες τους διαπίστωση διαφθοράς ή άλλης παρανομίας.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η εταιρεία είχε αναφέρει ζημιές περίπου 120 εκατ. ευρώ το 2019, ενώ στον επενδυτικό σχεδιασμό της περιλαμβάνονταν έργα ύψους 400 εκατ. ευρώ.
Η οργάνωση ασκεί ακόμη κριτική στις εργασιακές αντιπαραθέσεις της Energean, αναφερόμενη σε αγωγές κατά απολυμένων εργαζομένων για φερόμενη συκοφαντική δυσφήμηση.
Επιπλέον, συνδέει τη δραστηριότητα της εταιρείας στο Ισραήλ με την ευρύτερη ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, εκφράζοντας επιφυλάξεις για τις γεωπολιτικές της προεκτάσεις.
Η κριτική επεκτείνεται στους σχεδιασμούς για περαιτέρω δραστηριοποίηση της Energean στο Ιόνιο και στη δυτική Πελοπόννησο.
Από την Ήπειρο έως το Ιόνιο – Οι κινητοποιήσεις της Greenpeace
Η Greenpeace υπενθυμίζει ότι η αντίθεσή της στις εξορύξεις υδρογονανθράκων στην Ελλάδα δεν αποτελεί νέα πρωτοβουλία.
Από το 2017, η οργάνωση έχει αναπτύξει δράσεις ενημέρωσης και κινητοποίησης σε συνεργασία με τοπικές κοινωνίες, ιδιαίτερα στην Ήπειρο και στις παράκτιες περιοχές που επηρεάζονται από σχέδια ερευνών.
Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν διαμαρτυρίες, συμμετοχή σε διαδικασίες διαβούλευσης για μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, επιστολές προς κυβερνήσεις και εταιρείες, καθώς και κοινές δράσεις με τοπικούς φορείς.
Η οργάνωση αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην αποχώρηση της Repsol από τις έρευνες στην Ήπειρο το 2021, εξέλιξη την οποία συνδέει με τις αντιδράσεις που είχαν αναπτυχθεί στην περιοχή.
Στη συνέχεια εγκαταλείφθηκαν και τα αντίστοιχα σχέδια της Energean.
Σημαντικό μέρος των κινητοποιήσεων πραγματοποιήθηκε και στη θάλασσα, με τη συμμετοχή των πλοίων της Greenpeace.
Οι έρευνες για τα κητώδη στην Ελληνική Τάφρο
Το 2021 και το 2022, η Greenpeace πραγματοποίησε σε δύο φάσεις έρευνες πεδίου στην Ελληνική Τάφρο, σε περιοχές που είχαν παραχωρηθεί για έρευνες υδρογονανθράκων.
Στόχος ήταν η καταγραφή της παρουσίας θαλάσσιων θηλαστικών, μεταξύ άλλων κατά τους χειμερινούς μήνες, προκειμένου να αξιολογηθούν οι πιθανοί κίνδυνοι από τις σεισμικές έρευνες.
Η οργάνωση υποστηρίζει ότι τα ευρήματα αμφισβητούν την άποψη πως η απουσία κητωδών τον χειμώνα περιορίζει τους περιβαλλοντικούς κινδύνους.
Τον Φεβρουάριο του 2022, το πλοίο Rainbow Warrior ακολούθησε το ερευνητικό σκάφος SW Cook στο Ιόνιο, καταγράφοντας τις σεισμικές εργασίες και πραγματοποιώντας διαμαρτυρία.
Η Greenpeace συνδέει τις παρεμβάσεις αυτές με την προσωρινή διακοπή των ερευνών.
Η δραστηριότητά της συνεχίστηκε το καλοκαίρι του 2025 στην Κρήτη, με την παρουσία του πλοίου Arctic Sunrise στο Ηράκλειο.
Κατά την επίσκεψη πραγματοποιήθηκαν δράσεις ενημέρωσης κατοίκων και φορέων για τους περιβαλλοντικούς και οικονομικούς κινδύνους των εξορύξεων, αλλά και συζητήσεις για εναλλακτικές λύσεις καθαρής ενέργειας.
Το μήνυμα προς τις τοπικές κοινωνίες και την Ευρώπη
Η Greenpeace επιμένει ότι η προστασία των ελληνικών θαλασσών και η μείωση της ενεργειακής εξάρτησης πρέπει να αποτελέσουν βασικές προτεραιότητες της δημόσιας πολιτικής.
Αντιπαραθέτει στο μοντέλο των υδρογονανθράκων την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την εξοικονόμηση, την ενεργειακή αυτονομία και την ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων, με ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών.
Στην παρέμβασή της χρησιμοποιεί ως συμβολική αναφορά το λογοτεχνικό έργο «Χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, θέτοντας το ερώτημα ποια είναι η ευθύνη όσων γνωρίζουν έναν κίνδυνο αλλά δεν παρεμβαίνουν εγκαίρως.
Η οργάνωση υποστηρίζει ότι η συνέχιση των ερευνών υδρογονανθράκων μπορεί να επιφέρει πρόσθετο οικολογικό και οικονομικό κόστος, καλώντας τις τοπικές κοινωνίες να συμμετάσχουν στον δημόσιο διάλογο για το ενεργειακό μέλλον της χώρας.
Με τη νεότερη παρέμβασή της, διευρύνει την κριτική της και στο ζήτημα του κόστους ενέργειας, ζητώντας από τις πολιτικές ηγεσίες στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενισχύσουν την τοπική παραγωγή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας και να περιορίσουν την έκθεση των νοικοκυριών στις διεθνείς ενεργειακές κρίσεις.
Στον αντίποδα, η προοπτική αξιοποίησης εγχώριων κοιτασμάτων προβάλλεται από την κυβερνητική πλευρά ως δυνατότητα ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιβεβαιωθεί η ύπαρξη εμπορικά αξιοποιήσιμων αποθεμάτων.
Η αντιπαράθεση αναμένεται να συνεχιστεί με την εξέλιξη των σεισμικών ερευνών και τον σχεδιασμό των επόμενων γεωτρήσεων, καθώς η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, το κόστος ενέργειας, οι επιπτώσεις στις τοπικές οικονομίες και το μακροπρόθεσμο ενεργειακό μοντέλο της χώρας παραμένουν στο επίκεντρο.