Πάνω από 1.700 σχόλια στη διαβούλευση για τις επίμαχες διατάξεις
Σπάνια ένα νομοθέτημα που αφορά την Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει προκαλέσει τόσο εκτεταμένη κινητοποίηση πριν ακόμη φτάσει στη Βουλή. Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης του υπουργείου Εσωτερικών, ένα εκτενές θεσμικό πλαίσιο που αριθμεί συνολικά 761 άρθρα, κατάφερε να συγκεντρώσει το ενδιαφέρον όχι μόνο δημάρχων, περιφερειαρχών και αυτοδιοικητικών στελεχών, αλλά και χιλιάδων πολιτών, οι οποίοι συμμετείχαν ενεργά στη δημόσια διαβούλευση καταθέτοντας παρατηρήσεις, ενστάσεις και προτάσεις.
Κατά τη διάρκεια της δεκαπενθήμερης διαδικασίας στο opengov.gr καταγράφηκαν περισσότερα από 1.700 σχόλια, αριθμός που θεωρείται ιδιαίτερα υψηλός για τα δεδομένα αντίστοιχων νομοθετικών πρωτοβουλιών. Το εύρος της συμμετοχής αποτυπώνει το μέγεθος των αλλαγών που προωθούνται, αλλά και την έντονη ανησυχία που προκαλούν ορισμένες από τις προβλέψεις του σχεδίου νόμου, το οποίο αναμένεται να εισαχθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Ιουνίου.
Στην κορυφή της δημόσιας συζήτησης βρίσκεται η προτεινόμενη αλλαγή στον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών. Η κυβέρνηση προωθεί την κατάργηση του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών και την ανάδειξη των νέων αρχών από την πρώτη Κυριακή, μέσω ενός συστήματος που επιτρέπει στους ψηφοφόρους να δηλώνουν και δεύτερη προτίμηση μεταξύ των συνδυασμών. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη έχει δημιουργήσει δύο αντίπαλα στρατόπεδα.
Όσοι υποστηρίζουν τη μεταρρύθμιση θεωρούν ότι το νέο μοντέλο μπορεί να εξοικονομήσει σημαντικούς πόρους, να περιορίσει την εκλογική κόπωση και να αυξήσει τη συμμετοχή των πολιτών στην κάλπη. Παράλληλα εκτιμούν ότι αποφεύγονται οι παρασκηνιακές συνεννοήσεις και οι πολιτικές συμφωνίες που συχνά αναπτύσσονται στο διάστημα μεταξύ πρώτου και δεύτερου γύρου, ενώ τα αποτελέσματα θα είναι ταχύτερα και σαφέστερα.
Στον αντίποδα, αρκετοί αυτοδιοικητικοί και πολίτες υποστηρίζουν ότι η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής αφαιρεί ένα σημαντικό στοιχείο δημοκρατικής νομιμοποίησης. Όπως επισημαίνουν, το ισχύον σύστημα διασφάλιζε ότι ο τελικός νικητής λάμβανε την υποστήριξη της απόλυτης πλειοψηφίας όσων συμμετείχαν στην τελική εκλογική αναμέτρηση, γεγονός που ενίσχυε τη δυνατότητα ευρύτερων κοινωνικών και πολιτικών συναινέσεων.
Εξίσου ισχυρές αντιδράσεις έχουν προκαλέσει οι νέες ρυθμίσεις που αφορούν τη χρηματοδότηση δήμων και περιφερειών μέσω του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης και του Τέλους Περιφερειακής Ανάπτυξης. Οι δύο νέοι μηχανισμοί συνδέονται με την ακίνητη περιουσία και προβλέπεται να αντικαταστήσουν υφιστάμενες επιβαρύνσεις, με στόχο τη δημιουργία ενός πιο ενιαίου συστήματος εσόδων για τους ΟΤΑ.
Ωστόσο, μεγάλο μέρος των σχολίων που κατατέθηκαν στη διαβούλευση εκφράζει φόβους για πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση των ιδιοκτητών ακινήτων. Πολλοί πολίτες χαρακτηρίζουν τις νέες προβλέψεις ως έναν ακόμη φόρο στην ακίνητη περιουσία, κάνοντας λόγο για έναν «τοπικό ΕΝΦΙΑ», ενώ δεν λείπουν οι ανησυχίες ότι το κόστος ενδέχεται να μεταφερθεί τελικά στους ενοικιαστές μέσω αυξήσεων στα μισθώματα.
Από την πλευρά τους, αρκετοί εκπρόσωποι της Αυτοδιοίκησης υπερασπίζονται τη συγκεκριμένη επιλογή, υποστηρίζοντας ότι η οικονομική ανεξαρτησία των δήμων και των περιφερειών αποτελεί διαχρονικό ζητούμενο. Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία τους, η ενοποίηση των υφιστάμενων επιβαρύνσεων μπορεί να οδηγήσει σε ένα πιο προβλέψιμο, σταθερό και διαφανές πλαίσιο χρηματοδότησης.
Σημαντική παρέμβαση κατέθεσε και η Ανώτατη Συνομοσπονδία Πολυτέκνων Ελλάδος, η οποία ζητά να ενσωματωθούν στο νέο σύστημα κοινωνικά και δημογραφικά κριτήρια. Η Συνομοσπονδία επισημαίνει ότι η ίδια φορολογική μεταχείριση κατοικιών ίδιου εμβαδού, ανεξαρτήτως του αριθμού των μελών που διαμένουν σε αυτές, δεν αντανακλά τις πραγματικές ανάγκες των πολύτεκνων οικογενειών και δημιουργεί ζητήματα φορολογικής δικαιοσύνης.
Ένα ακόμη πεδίο έντονης αντιπαράθεσης αφορά τις διατάξεις που σχετίζονται με τους συμβασιούχους εργαζομένους στους δήμους. Ειδικότερα, τα άρθρα 138 και 730, τα οποία προβλέπουν την υποχρεωτική άσκηση ένδικων μέσων σε υποθέσεις εργαζομένων που διεκδικούν τη μονιμοποίησή τους μέσω της δικαστικής οδού, έχουν προκαλέσει κύμα αντιδράσεων.
Η μεγάλη πλειονότητα των παρεμβάσεων προέρχεται από εργαζόμενους και συνδικαλιστικούς φορείς, οι οποίοι ζητούν να πάψει η αυτοματοποιημένη προσφυγή σε εφέσεις ακόμη και όταν πρωτόδικες αποφάσεις δικαιώνουν τους συμβασιούχους. Αντίθετα, στελέχη της Αυτοδιοίκησης υποστηρίζουν ότι απαιτούνται συγκεκριμένες ασφαλιστικές δικλείδες ώστε οι δημοτικές αρχές να μην βρίσκονται αντιμέτωπες με πειθαρχικές ή οικονομικές συνέπειες σε περίπτωση που επιλέξουν να μην ασκήσουν ένδικα μέσα.
Μέσα από τη διαβούλευση αναδείχθηκε επίσης η ανάγκη για ένα πιο ευέλικτο σύστημα διαχείρισης των δικαστικών υποθέσεων, το οποίο θα επιτρέπει στους δήμους να εξετάζουν κάθε περίπτωση ξεχωριστά και να αποφεύγονται πολυετείς δικαστικές εκκρεμότητες που συχνά επιβαρύνουν τόσο τους εργαζομένους όσο και τις δημοτικές υπηρεσίες.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στους συμβασιούχους που στελεχώνουν τις κοινωνικές δομές αντιμετώπισης της φτώχειας, όπως τα Κέντρα Κοινότητας, οι Δομές Αστέγων και οι δομές παροχής βασικών αγαθών. Οι εργαζόμενοι υποστηρίζουν ότι καλύπτουν πάγιες κοινωνικές ανάγκες εδώ και πολλά χρόνια και ζητούν να τύχουν αντίστοιχης μεταχείρισης με τους εργαζόμενους στους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς, οι οποίοι εξαιρούνται από τις επίμαχες προβλέψεις.
Παράλληλα, οργανωμένη παρουσία στη διαβούλευση είχαν οι Ενώσεις Αστυνομικών Υπαλλήλων, οι οποίες επικεντρώθηκαν κυρίως στις διατάξεις που αφορούν τα κωλύματα εκλογιμότητας, τα ασυμβίβαστα και το καθεστώς αδειών για όσους υπηρετούν στα Σώματα Ασφαλείας και επιθυμούν να συμμετάσχουν στην τοπική αυτοδιοίκηση. Οι εκπρόσωποί τους υποστηρίζουν ότι οι προτεινόμενες αλλαγές δυσχεραίνουν τη συμμετοχή των ενστόλων στα κοινά και ανατρέπουν διευκολύνσεις που είχαν θεσπιστεί τα προηγούμενα χρόνια.
Τέλος, ισχυρό αποτύπωμα στη διαβούλευση άφησαν οι πρόεδροι και οι εκπρόσωποι μικρών δημοτικών κοινοτήτων, ιδιαίτερα σε ορεινές, νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές της χώρας. Κοινός παρονομαστής των παρεμβάσεών τους είναι η άποψη ότι ο νέος Κώδικας δεν ενισχύει ουσιαστικά τον θεσμικό τους ρόλο. Ζητούν περισσότερες αποφασιστικές αρμοδιότητες, καθώς και τη δυνατότητα διαχείρισης μικρών κονδυλίων για την κάλυψη τοπικών αναγκών χωρίς τις χρονοβόρες διαδικασίες εγκρίσεων από τα κεντρικά όργανα των δήμων.
Με τη δημόσια διαβούλευση να έχει ολοκληρωθεί και το νομοσχέδιο να οδεύει προς τη Βουλή, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις τελικές διορθώσεις που θα επιλέξει να υιοθετήσει το υπουργείο Εσωτερικών. Το βέβαιο είναι ότι ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχει ήδη ανοίξει ένα ευρύ μέτωπο συζήτησης για το μέλλον της αυτοδιοικητικής διακυβέρνησης, τη χρηματοδότηση των ΟΤΑ και τη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών τα επόμενα χρόνια.
