Ο «Αρκτούρος» καταρρίπτει τη δημόσια αντίληψη περί αύξησης συγκρούσεων ανθρώπου – άγριας ζωής
Παρά τον διπλασιασμό του πληθυσμού της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, οι ζημιές στην κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία και τη γεωργική παραγωγή δεν έχουν αυξηθεί. Αυτό προκύπτει από εκτενή έρευνα του «Αρκτούρου», βασισμένη σε επίσημα στοιχεία αιτήσεων αποζημίωσης του ΕΛΓΑ για την περίοδο 1999-2020, η οποία αποδομεί τη διαδεδομένη αντίληψη περί γενικευμένης όξυνσης των συγκρούσεων ανθρώπου και άγριας ζωής.
Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη εκτίμηση του «Αρκτούρου» για τις εθνικές αρχές το 2025, ο πληθυσμός της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα ανέρχεται πλέον σε περίπου 900 άτομα, όταν το 2019 εκτιμάτο σε 450-500.
Πάνω από 7.000 αιτήσεις αποζημίωσης σε 22 χρόνια
Όπως αναφέρεται σε ανακοίνωση της αστικής, μη κυβερνητικής και μη κερδοσκοπικής περιβαλλοντικής οργάνωσης «Αρκτούρος», η μελέτη ανέλυσε συνολικά 7.067 αιτήσεις αποζημίωσης που κατατέθηκαν στον ΕΛΓΑ για ζημιές από καφέ αρκούδα σε όλη τη χώρα, συνολικού ύψους περίπου 4,1 εκατ. ευρώ.
Η πλειονότητα των ζημιών αφορούσε την κτηνοτροφία (59,4%), ενώ ακολουθούσαν η μελισσοκομία (23%) και η γεωργική παραγωγή (17,6%).
Σταθερά τα επίπεδα ζημιών μετά το 2012
Παρότι ο πληθυσμός της καφέ αρκούδας ανακάμπτει και επεκτείνεται γεωγραφικά, οι συνολικές ζημιές δεν ακολούθησαν αντίστοιχη αυξητική πορεία. Μετά από μια αρχική άνοδο έως το 2009, οι αιτήσεις αποζημίωσης μειώθηκαν και από το 2012 και έπειτα παραμένουν σταθερές, σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα που καταγράφονταν ήδη από το 1999.
Συνοπτικά, τα βασικά ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι:
- οι συνολικές ζημιές από καφέ αρκούδα δεν αυξήθηκαν με την ανάκαμψη του πληθυσμού μετά το 2012,
- τα επίπεδα ζημιών παραμένουν σταθερά σε βάθος χρόνου,
- η δημόσια αντίληψη περί γενικευμένης αύξησης συγκρούσεων δεν επιβεβαιώνεται από τα επιστημονικά δεδομένα.
Χωρικές διαφοροποιήσεις και ρόλος της πρόληψης
Η έρευνα καταδεικνύει ότι οι ζημιές δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στον χώρο. Στις περιοχές όπου η αρκούδα ζει εδώ και δεκαετίες και εφαρμόζονται συστηματικά προληπτικά μέτρα, τα επίπεδα ζημιών είναι σταθερά ή μειούμενα.
Αντίθετα, αυξητικές τάσεις παρατηρούνται κυρίως σε περιοχές όπου οι αρκούδες έχουν επιστρέψει σχετικά πρόσφατα και οι τοπικές κοινωνίες διαθέτουν περιορισμένη εμπειρία στη διαχείριση της συνύπαρξης, ενώ απουσιάζει η οργανωμένη πρόληψη.
Τα επίκεντρα των ζημιών διαφέρουν ανά δραστηριότητα: στη γεωργία και τη μελισσοκομία εντοπίζονται κυρίως στα όρια της βασικής εξάπλωσης του είδους, ενώ στην κτηνοτροφία εμφανίζονται κυρίως εντός των καθιερωμένων περιοχών παρουσίας της αρκούδας.
Προβλέψιμες συγκρούσεις με εποχικό χαρακτήρα
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η καταγραφή σαφών εποχικών μοτίβων. Οι ζημιές στην κτηνοτροφία και τη γεωργία αυξάνονται κυρίως προς το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο, με κορύφωση τον Σεπτέμβριο. Αντίθετα, οι ζημιές στη μελισσοκομία εμφανίζουν τη μεγαλύτερη συχνότητα την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού, με κορύφωση τον Ιούνιο.
Η προβλεψιμότητα αυτή, σύμφωνα με τους ερευνητές, δείχνει ότι οι συγκρούσεις μπορούν να περιοριστούν σημαντικά, εφόσον ληφθούν έγκαιρα και στοχευμένα μέτρα πρόληψης.
«Η συνύπαρξη είναι εφικτή και ήδη πραγματικότητα»
«Συνολικά, τα ευρήματα της έρευνας στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η συνύπαρξη ανθρώπου και καφέ αρκούδας είναι εφικτή και ήδη συμβαίνει στην Ελλάδα», τονίζεται στην ανακοίνωση του «Αρκτούρου».
Η μελέτη τεκμηριώνει ότι η προστασία της καφέ αρκούδας δεν συνεπάγεται περισσότερες ζημιές, ότι η πρόληψη είναι πιο αποτελεσματική από την αποζημίωση και ότι η έγκαιρη ενημέρωση και στήριξη των τοπικών κοινωνιών –ιδίως σε περιοχές επανεμφάνισης του είδους– είναι καθοριστικής σημασίας.
Διεθνής επιστημονική αναγνώριση
Η έρευνα με τίτλο «Revisiting the Link Between Population Recovery and Human-Wildlife Conflicts: Insights From Brown Bear Compensation Claims in Greece» δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Animal Conservation.
Συγγραφείς του άρθρου είναι ο γενικός διευθυντής του «Αρκτούρου» Δρ. Αλέξανδρος Καραμανλίδης, η βιολόγος Ζωή Σκάλκου και οι επιστημονικοί συνεργάτες Miguel de Gabriel Hernando και Carlos Bautista.
