Ειδικοί εξηγούν τα κριτήρια φύτευσης, τα δομικά εμπόδια και τις χαμένες ευκαιρίες για μια πιο πράσινη πρωτεύουσα
Το αστικό πράσινο αναδεικνύεται σε κρίσιμη υποδομή για την ποιότητα ζωής στις πόλεις, ιδίως σε συνθήκες κλιματικής κρίσης. Στην Αθήνα, όπου η αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο παραμένει από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη, η ανάγκη για δέντρα, σκίαση και λειτουργικά οικοσυστήματα είναι πλέον άμεση και επιτακτική.
Το πράσινο ως υποδομή και όχι ως διακόσμηση
«Το πράσινο δεν είναι καλλωπιστικό στοιχείο, αλλά υποδομή και περιουσιακό στοιχείο της πόλης», τονίζει η Σταυρούλα Κατσογιάννη, γεωπόνος – αρχιτέκτονας τοπίου και πρόεδρος της ΠΕΕΓΕΠ. Όπως επισημαίνει, το πρόβλημα της Αθήνας δεν περιορίζεται στο μικρό ποσοστό πρασίνου, αλλά επεκτείνεται στην άνιση κατανομή του, στη χαμηλή ποιότητα και στη μη σύνδεση των πράσινων χώρων μεταξύ τους.
Η επιλογή των δέντρων που φυτεύονται σήμερα καθορίζεται κυρίως από την ανθεκτικότητά τους στις δύσκολες συνθήκες της πόλης: καύσωνες, περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού, ατμοσφαιρική ρύπανση και ελάχιστο χώρο για ανάπτυξη ριζών, εξηγεί η αρχιτέκτονας τοπίου Ελένη Σπαντιδάκη. Παράλληλα, επισημαίνει τη σημασία της βιοποικιλότητας, ώστε να αποφεύγονται μαζικές απώλειες δέντρων από ασθένειες.
«Το σωστό δέντρο στη σωστή θέση»
Ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Πρασίνου και Αστικής Πανίδας του δήμου Αθηναίων, Γιάννης Γεωργουσάκης, αναφέρει ότι στις νέες φυτεύσεις προτιμώνται μεσογειακά ή προσαρμοσμένα είδη, όπως νεραντζιές, κουτσουπιές, ελιές, χαρουπιές και επιλεγμένα είδη ακακίας. Η ενσωμάτωση θάμνων και ποωδών φυτών, όπου ο χώρος το επιτρέπει, ενισχύει τη βιοποικιλότητα και βελτιώνει το μικροκλίμα.
Καθοριστικός παράγοντας, όπως υπογραμμίζει, είναι και η ποιότητα του εδαφικού υποστρώματος. Χωρίς επαρκή όγκο εδάφους και οργανική ουσία, τα δέντρα παραμένουν βιολογικά καταπονημένα και βραχύβια, ακόμη και αν το είδος τους είναι κατάλληλο.
Τα πεζοδρόμια, τα δίκτυα και η καθημερινή «μάχη» του δέντρου
Η φύτευση και διατήρηση δέντρων στο οδικό περιβάλλον της Αθήνας αποτελεί σύνθετη πρόκληση. Η νομοθεσία προσβασιμότητας περιορίζει σημαντικά τον διαθέσιμο χώρο στα πεζοδρόμια, ενώ η παρουσία υπόγειων δικτύων κοινής ωφέλειας, συχνά χωρίς πλήρη χαρτογράφηση, δυσχεραίνει τη δημιουργία επαρκών λάκκων φύτευσης.
Παράλληλα, η παρόδια στάθμευση, συχνά παράνομη, συμπιέζει το έδαφος και καταστρέφει νεοφυτευμένα δέντρα, ενώ ο ίδιος περιορισμένος χώρος καλείται να εξυπηρετήσει φωτιστικά, πινακίδες, στάσεις ΜΜΜ και ράμπες ΑμεΑ. Σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες και την έντονη ηλιακή ακτινοβολία, το στρες για τα φυτά αυξάνεται σημαντικά.
Οι λόφοι της Αθήνας ως «πνεύμονες ζωής»
Λυκαβηττός, Στρέφης, Τουρκοβούνια, Φιλοπάππου και Αρδηττός αποτελούν κρίσιμα οικοσυστήματα για την πόλη. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η κ. Κατσογιάννη, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται έντονη υποβάθμιση της βλάστησής τους, με αυξημένη θνησιμότητα δέντρων λόγω ξηρασίας, ακραίων καιρικών φαινομένων και ελλιπούς συντήρησης.
Η προστασία των εδαφών, η ενίσχυση της βιοποικιλότητας και η φύτευση υπορόφου βλάστησης κρίνονται αναγκαίες παρεμβάσεις για τη διατήρηση των λόφων ως ζωντανών πνευμόνων της πόλης.
Πράσινες και μπλε υποδομές για την Αθήνα του αύριο
Η βελτίωση της ποιότητας ζωής στην Αθήνα, σύμφωνα με τον κ. Γεωργουσάκη, περνά μέσα από τη δημιουργία δικτύου πράσινων και μπλε υποδομών που θα συνδέουν δενδροστοιχίες, πάρκα, λόφους και περιαστικά δάση. Παράλληλα, απαιτείται αποσφράγιση εδαφών, αξιοποίηση μικρών ελεύθερων χώρων, δημιουργία γραμμικών πάρκων και παροχή κινήτρων για ιδιωτικό πράσινο σε ταράτσες και ακάλυπτους χώρους.
Πόσα δέντρα έχει η Αθήνα και τι σχεδιάζεται
Ο δήμος Αθηναίων διαχειρίζεται σήμερα 93.891 δέντρα στις δενδροστοιχίες και έχει δεσμευτεί για τη φύτευση τουλάχιστον 5.000 νέων δέντρων ετησίως, στόχος που, σύμφωνα με τη δημοτική αρχή, επιτυγχάνεται. Παράλληλα, προωθείται η δημιουργία συστηματικού μητρώου δέντρων, ενώ οι πολίτες μπορούν να ενημερώνονται για τις νέες φυτεύσεις μέσω της πλατφόρμας athenstrees.cityofathens.gr.
«Χιλιάδες δέντρα θυσιάζονται στο όνομα των αναπλάσεων»
Τέλος, η κ. Κατσογιάννη προειδοποιεί ότι κάθε χρόνο χιλιάδες δέντρα χάνονται λόγω αναπλάσεων και κατασκευών, συχνά χωρίς επαρκή τεκμηρίωση. Όπως σημειώνει, πολλές μελέτες εκπονούνται χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των υπηρεσιών πρασίνου, οδηγώντας σε ισοπέδωση υφιστάμενης βλάστησης και απώλεια πολύτιμων φυσικών πόρων.
