Ανάγκη για εξειδικευμένα σχέδια Πολιτικής Προστασίας, εκτίμηση κινδύνων και ενίσχυση της ετοιμότητας σε τοπικό επίπεδο
Την ανάγκη ριζικής αναθεώρησης του σχεδιασμού Πολιτικής Προστασίας στους δήμους, με βάση τους αυξανόμενους κινδύνους της κλιματικής κρίσης, υπογράμμισε ο Ευθύμιος Λέκκας, ομότιμος καθηγητής Δυναμικής Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Μιλώντας στο συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) στην Καλαμάτα, προειδοποίησε για τις ολοένα σοβαρότερες επιπτώσεις των ακραίων φυσικών φαινομένων και παρουσίασε πέντε στρατηγικούς στόχους για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Λέκκας: Δεν αρκούν τα γενικά σχέδια Πολιτικής Προστασίας
Στην εισήγησή του, κατά την παράλληλη συνεδρία με θέμα «Πολιτική Προστασία & Διαχείριση Κρίσεων: Πρόληψη, Ετοιμότητα & Ανθεκτικότητα», ο Ευθύμιος Λέκκας ανέδειξε την ευθύνη τόσο του κεντρικού κράτους όσο και των δήμων στην πρόληψη και αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών.
Όπως επισήμανε, παρότι οι δήμοι διαθέτουν επιχειρησιακά σχέδια, αυτά παραμένουν σε μεγάλο βαθμό γενικά και δεν ανταποκρίνονται πάντοτε στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε περιοχής.
Για τον λόγο αυτό, υποστήριξε ότι απαιτείται εξειδίκευση του σχεδιασμού ανά δήμο και ανά κατηγορία κινδύνου, με βάση τα γεωγραφικά, περιβαλλοντικά και άλλα χαρακτηριστικά που καθορίζουν την έκθεση κάθε περιοχής σε φυσικά φαινόμενα.
Προϋπόθεση για έναν αποτελεσματικό σχεδιασμό είναι η συστηματική αξιολόγηση των πιθανών απειλών και της τρωτότητας των τοπικών συστημάτων, ώστε τα επιχειρησιακά σχέδια να ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες.
Κλιματική κρίση: Το παράδειγμα της Θεσσαλίας
Ο ομότιμος καθηγητής προειδοποίησε ότι, υπό τις σημερινές συνθήκες της κλιματικής κρίσης, φυσικά φαινόμενα μπορούν να εξελιχθούν σε καταστροφές με τεράστιο ανθρώπινο και οικονομικό κόστος.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τη Θεσσαλία, την οποία παρουσίασε ως ενδεικτική περίπτωση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ειδική αναφορά έκανε στις κακοκαιρίες «Ιανός» και «Ντάνιελ», χαρακτηρίζοντας τα πλημμυρικά φαινόμενα που προκάλεσαν ως γεγονότα εξαιρετικής σπανιότητας, με περίοδο επαναφοράς που, σύμφωνα με την εκτίμησή του, παραπέμπει σε χιλιετίες.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, η ένταση των σύγχρονων φυσικών καταστροφών καθιστά αναγκαία την αναπροσαρμογή των μηχανισμών πρόληψης και διαχείρισης κρίσεων σε όλα τα επίπεδα διοίκησης.
Νέος σχεδιασμός σε τρία στάδια διαχείρισης κρίσεων
Ο Ευθύμιος Λέκκας υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών προϋποθέτει ενιαίο και αναβαθμισμένο επιχειρησιακό σχεδιασμό σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.
Περιέγραψε τρία διακριτά στάδια διαχείρισης των κινδύνων και των κρίσεων:
- Πρόληψη – Προκαταστροφικό στάδιο: Αναγνώριση και αξιολόγηση των κινδύνων, εντοπισμός ευάλωτων σημείων και προετοιμασία για πιθανά καταστροφικά γεγονότα.
- Απόκριση – Συνκαταστροφικό στάδιο: Επιχειρησιακή κινητοποίηση και διαχείριση της κρίσης κατά την εξέλιξη του φυσικού φαινομένου.
- Αποκατάσταση – Μετακαταστροφικό στάδιο: Αντιμετώπιση των συνεπειών και αποκατάσταση των ζημιών μετά την καταστροφή.
Η αποτελεσματικότητα της Πολιτικής Προστασίας, όπως προκύπτει από την προσέγγισή του, εξαρτάται από τη σύνδεση και των τριών σταδίων και όχι αποκλειστικά από την κινητοποίηση των αρμόδιων υπηρεσιών όταν εκδηλωθεί ένα ακραίο φαινόμενο.
Οι πέντε στρατηγικοί στόχοι για τους ΟΤΑ
Εξειδικεύοντας τις προτεραιότητες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο καθηγητής παρουσίασε πέντε βασικούς στρατηγικούς στόχους για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών:
- Εκτίμηση και ανάλυση κινδύνων: Συστηματικός εντοπισμός των φυσικών απειλών που αντιμετωπίζει κάθε δήμος σε τοπικό επίπεδο.
- Εκτίμηση της τρωτότητας των συστημάτων: Αξιολόγηση της ευπάθειας των υποδομών, των υπηρεσιών και των περιοχών που ενδέχεται να πληγούν.
- Υπολογισμός του επιπέδου διακινδύνευσης: Συνδυαστική αξιολόγηση των κινδύνων και της τρωτότητας, ώστε να προσδιορίζονται οι προτεραιότητες παρέμβασης.
- Σύνταξη επιχειρησιακών σχεδίων: Κατάρτιση εξειδικευμένων σχεδίων διαχείρισης κρίσεων, προσαρμοσμένων στις ανάγκες και στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
- Κατάρτιση, εκπαίδευση και ενημέρωση: Συστηματική προετοιμασία των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και ενημέρωση του πληθυσμού για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων.
Δρόμοι διαφυγής και ασκήσεις ετοιμότητας σε κάθε δήμο
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Ευθύμιος Λέκκας στην πρακτική εφαρμογή των παραπάνω στόχων, επισημαίνοντας ότι κάθε δήμος οφείλει να γνωρίζει με ακρίβεια τους κινδύνους που αντιμετωπίζει και τα σημεία στα οποία παρουσιάζει μεγαλύτερη τρωτότητα.
Με βάση αυτή την αξιολόγηση πρέπει να καταρτίζονται τα επιχειρησιακά σχέδια, στα οποία θα προβλέπονται συγκεκριμένα μέτρα, όπως διαδρομές διαφυγής και ασκήσεις ετοιμότητας.
Η κατεύθυνση που παρουσίασε στο συνέδριο της ΚΕΔΕ είναι σαφής: η Πολιτική Προστασία δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικά σχέδια, αλλά χρειάζεται τοπικά προσαρμοσμένη προετοιμασία, εκπαίδευση και οργανωμένη επιχειρησιακή ανταπόκριση.
Σε μια περίοδο αυξανόμενης έκθεσης σε ακραία φυσικά φαινόμενα, η ενίσχυση της πρόληψης και της ετοιμότητας αναδεικνύεται σε βασική προτεραιότητα για την προστασία των πολιτών και των υποδομών των δήμων.
