Οι κυβερνητικές εξαγγελίες για χρηματοδότηση και ενέργεια, οι αιχμές για τις αναθέσεις και οι αντιδράσεις της Αυτοδιοίκησης
Σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης εξελίχθηκε από την έναρξή του το ετήσιο τακτικό συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) στην Καλαμάτα, με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον δήμαρχο Αθηναίων Χάρη Δούκα να συγκρούονται για τη διαχείριση των δημοτικών πόρων και την οικονομική ασφυξία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι κυβερνητικές εξαγγελίες για έξι μέτρα χρηματοδοτικής ενίσχυσης και δύο πρόσθετες ενεργειακές παρεμβάσεις, αλλά και οι αιχμές του πρωθυπουργού για τις απευθείας αναθέσεις και τις προσλήψεις έκτακτου προσωπικού. Η αντιπαράθεση αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό βάρος ενόψει των επόμενων εκλογικών αναμετρήσεων, ενώ οι δήμοι ζητούν άμεσες λύσεις στα συσσωρευμένα οικονομικά τους προβλήματα.
Η αναφορά Μητσοτάκη που προκάλεσε την αντίδραση Δούκα
Η σύγκρουση πυροδοτήθηκε από την τοποθέτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη για την ανάγκη αποτελεσματικότερης διαχείρισης των οικονομικών της Αυτοδιοίκησης.
Ο πρωθυπουργός κάλεσε τους αιρετούς να εξετάσουν με διάθεση αυτοκριτικής τις πρακτικές τους, επισημαίνοντας ότι «και εσείς μπορείτε να διορθώσετε πράγματα στους δικούς σας χειρισμούς, είτε μιλάμε για απευθείας αναθέσεις, είτε μιλάμε για προσλήψεις εκτάκτων υπαλλήλων».
Παράλληλα, τους ζήτησε να αξιολογήσουν κατά πόσο οι διαθέσιμοι πόροι αξιοποιούνται συνετά, αν κατευθύνονται στην κάλυψη πραγματικών αναγκών των πολιτών και αν οι δήμοι εξαντλούν τις δυνατότητες χρηματοδότησης που τους παρέχονται.
Οι αναφορές αυτές προκάλεσαν την άμεση αντίδραση του Χάρη Δούκα, ο οποίος, με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κατηγόρησε τον πρωθυπουργό για αντιφατική στάση.
«Ο κ. Μητσοτάκης εγκάλεσε τους αιρετούς στην Αυτοδιοίκηση να μειώσουν τις απευθείας αναθέσεις και τις προσλήψεις εκτάκτων εργαζομένων. Καλά ακούσατε, ο πρωθυπουργός που τα έχει αναγάγει και τα δύο σε πρωταθλητισμό», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο δήμαρχος Αθηναίων σχολίασε επίσης την κυβερνητική στάση απέναντι στις οικονομικές διεκδικήσεις των δήμων, σημειώνοντας: «Για τα αιτήματά μας, πολλά εκ των οποίων βρήκε δίκαια, μας είπε ότι θα τα εξετάσει όταν ωριμάσουν οι συνθήκες. Μας είπε και πότε θα γίνει αυτό: όταν ηρεμήσουν οι αγορές και αποκατασταθεί η παγκόσμια ειρήνη… Καλή μας τύχη».
Δούκας: «Κορυφαίο ζήτημα δημοκρατίας» η αυτονομία των δήμων
Η αντιπαράθεση συνεχίστηκε και εντός του συνεδρίου, με τον Χάρη Δούκα να θέτει ζήτημα δημοκρατικής λειτουργίας και ουσιαστικής αυτονομίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
«Δεν ήρθαμε στην Καλαμάτα για να καταθέσουμε ακόμη μία λίστα αιτημάτων. Ήρθαμε για να διεκδικήσουμε κάτι θεμελιώδες: οι εκλεγμένες δημοτικές αρχές να μπορούν να αποφασίζουν μαζί με τους δημότες τους και να έχουν τα μέσα να υλοποιούν όσα αποφασίζουν», υπογράμμισε.
Όπως ανέφερε, πρόκειται για το πραγματικό περιεχόμενο της Αυτοδιοίκησης και για «ένα κορυφαίο ζήτημα δημοκρατίας, που σήμερα παραβιάζεται».
Απέδωσε, μάλιστα, τις οικονομικές δυσκολίες των ΟΤΑ στις κυβερνητικές αποφάσεις, τονίζοντας ότι «η οικονομική ασφυξία των Δήμων δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων κυβερνητικών επιλογών».
Στο πολιτικό υπόβαθρο της σύγκρουσης βρίσκεται και η διαφωνία κυβέρνησης και αντιπολίτευσης για το νέο εκλογικό σύστημα στην Αυτοδιοίκηση. Η προωθούμενη αλλαγή προβλέπει κατάργηση του δεύτερου γύρου και εφαρμογή της συμπληρωματικής ψήφου.
Ο δήμαρχος Αθηναίων έχει ήδη εκφράσει την αντίθεσή του, διερωτώμενος προς την κυβέρνηση αν «αλλάζετε τον νόμο για να μη βγω δήμαρχος».
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, δήλωσε κατά την ομιλία του στο συνέδριο ότι θα αλλάξει το συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο εφόσον το κόμμα του αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας.
Τα έξι μέτρα Μητσοτάκη για την οικονομική ενίσχυση των δήμων
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο πρωθυπουργός παρουσίασε ένα πακέτο που χαρακτήρισε «6+2 πρωτοβουλίες ρεαλισμού», αναγνωρίζοντας τις οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι δήμοι.
«Δεν θα σας κοροϊδέψω με ψεύτικες υποσχέσεις και ακοστολόγητα συνθήματα», ανέφερε, διευκρινίζοντας ότι δεν υπάρχει δυνατότητα άμεσης ικανοποίησης του συνόλου των αυτοδιοικητικών διεκδικήσεων.
Οι έξι βασικές παρεμβάσεις αφορούν:
- 300 εκατ. ευρώ για έργα ανακύκλωσης. Τα κονδύλια θα πιστωθούν άμεσα στους δήμους μέσω του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), για την υλοποίηση έργων σε τοπικό επίπεδο.
- 240 εκατ. ευρώ για ληξιπρόθεσμες ενεργειακές οφειλές. Η χρηματοδότηση προβλέπεται να διατεθεί εντός Νοεμβρίου, προκειμένου να καλυφθούν χρέη των δήμων προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας.
- Αύξηση του τέλους παρεπιδημούντων από 0,75% σε 1%. Η εφαρμογή της αύξησης θα είναι προαιρετική, με την απόφαση να λαμβάνεται από κάθε δήμο.
- Διπλασιασμό της ετήσιας κρατικής επιχορήγησης για τη συντήρηση των σχολείων. Παράλληλα, μέσω του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου», προβλέπονται 400 εκατ. ευρώ την επόμενη τετραετία για παρεμβάσεις σε σχεδόν 2.000 σχολικές μονάδες.
- 200 εκατ. ευρώ ετησίως για την εσωτερική οδοποιία. Το πρόγραμμα θα έχει τετραετή διάρκεια και συνολικό προϋπολογισμό 800 εκατ. ευρώ, με αντικείμενο την επισκευή δρόμων εντός δήμων και οικισμών. Η χρηματοδότηση θα προέρχεται από ειδικό τέλος, το οποίο θα ενεργοποιηθεί όταν ομαλοποιηθεί η αγορά καυσίμων. Ως πιθανός χρόνος έναρξης αναφέρθηκε το 2027.
- 50 εκατ. ευρώ για συστήματα αποθήκευσης ενέργειας. Η ενίσχυση αφορά την προμήθεια μπαταριών που θα επιτρέπουν στους δήμους να αξιοποιούν για αυτοκατανάλωση ηλεκτρική ενέργεια από τοπικές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Δύο πρόσθετες παρεμβάσεις για το ενεργειακό κόστος
Ξεχωριστό σκέλος των εξαγγελιών αποτέλεσαν οι οικονομικές υποχρεώσεις των δήμων προς τη ΔΕΗ και το αυξημένο κόστος ηλεκτροδότησης των δημοτικών υπηρεσιών.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε ότι, σε συνεργασία με την επιχείρηση, επιδιώκεται πρόσθετη ρύθμιση για τις εναπομείνασες οφειλές των ΟΤΑ, ύψους έως 60 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι θα αρχίσουν άμεσα διαβουλεύσεις για τη διαμόρφωση ειδικού τιμολογίου ηλεκτρικής ενέργειας για τους δήμους.
Δεν προσδιόρισε, ωστόσο, τους όρους και το ύψος των πιθανών μειώσεων, συνδέοντας την εφαρμογή του μέτρου με την αποκλιμάκωση της αναταραχής στην ενεργειακή αγορά.
Ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι θα αναλάβει προσωπικά την παρακολούθηση του ζητήματος, με στόχο να περιοριστούν οι επιβαρύνσεις των δημοτικών προϋπολογισμών.
Ποιες εξαγγελίες έχουν χρονοδιάγραμμα και ποιες παραμένουν υπό προϋποθέσεις
Παρά την παρουσίαση των οκτώ πρωτοβουλιών, η υλοποίησή τους δεν έχει ενιαίο χρονικό ορίζοντα.
Για τα 300 εκατ. ευρώ της ανακύκλωσης ανακοινώθηκε άμεση πίστωση, ενώ η καταβολή των 240 εκατ. ευρώ για τις ενεργειακές οφειλές τοποθετήθηκε εντός Νοεμβρίου.
Αντίθετα, η χρηματοδότηση της εσωτερικής οδοποιίας εξαρτάται από τη σταθεροποίηση της αγοράς καυσίμων. Χωρίς οριστικό χρονοδιάγραμμα παραμένει και το ειδικό τιμολόγιο ηλεκτρικής ενέργειας.
Η αύξηση του τέλους παρεπιδημούντων αποτελεί δυνατότητα ενίσχυσης των ιδίων εσόδων των δήμων και όχι πρόσθετη κρατική επιχορήγηση.
Η διάκριση είναι κρίσιμη για την Αυτοδιοίκηση, καθώς οι ανάγκες για λειτουργικές δαπάνες, συντήρηση υποδομών και εξόφληση υποχρεώσεων είναι άμεσες.
Κυρίζογλου: «Ζητάμε οξυγόνο για να αναπνεύσουμε»
Την ένταση που επικρατεί στους κόλπους της Αυτοδιοίκησης αποτύπωσε ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ και δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης, Λάζαρος Κυρίζογλου, ο οποίος ανέδειξε την ασφυκτική οικονομική κατάσταση των δήμων.
«Δεν ζητάμε επιπλέον χρήματα για να κάνουμε σπατάλες. Γνωρίζουμε ότι η χώρα έχει δημοσιονομικούς περιορισμούς. Αυτό που ζητάμε είναι οξυγόνο για να αναπνεύσουμε», τόνισε.
Ο πρόεδρος της Ένωσης διευκρίνισε ότι οι αιρετοί διεκδικούν τους αναγκαίους πόρους για να ανταποκριθούν στις αρμοδιότητες που τους έχει μεταφέρει το ίδιο το κράτος.
Μάλιστα, προειδοποίησε ακόμη και με κινητοποιήσεις, εφόσον δεν υπάρξουν ουσιαστικές λύσεις στα οικονομικά προβλήματα της Αυτοδιοίκησης.
Μητσοτάκης: Από 1,8 σε 3 δισ. ευρώ οι ετήσιοι πόροι των δήμων
Απαντώντας στις επικρίσεις για την υποχρηματοδότηση, ο πρωθυπουργός παρουσίασε στοιχεία για την πορεία των κρατικών πόρων προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Σύμφωνα με όσα υποστήριξε, η ετήσια χρηματοδότηση αυξήθηκε από λιγότερα από 1,8 δισ. ευρώ το 2019 σε περίπου 3 δισ. ευρώ το 2026, καταγράφοντας άνοδο της τάξης του 67%.
Αναφέρθηκε επίσης σε περίπου 20.000 νέες προσλήψεις που πραγματοποιήθηκαν με κυβερνητική συνδρομή, επισημαίνοντας ότι εγκρίθηκαν σχεδόν όλα τα αιτήματα στελέχωσης των ανταποδοτικών υπηρεσιών.
Στο θεσμικό πεδίο, υπερασπίστηκε τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, υποστηρίζοντας ότι η συγκέντρωση διάσπαρτων διατάξεων και η αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων θα απλουστεύσουν τη λειτουργία των ΟΤΑ.
Παρουσίασε ακόμη χρηματοδοτήσεις για σχολικές υποδομές, ύδρευση, άρδευση, αγροτική και αστική οδοποιία, Πολιτική Προστασία, υγεία, πολιτισμό και ψηφιακό μετασχηματισμό.
Ειδική αναφορά έκανε στη νέα μονάδα επεξεργασίας λυματολάσπης στην Καλαμάτα, την οποία επισκέφθηκε πριν από την ομιλία του. Όπως ανέφερε, στις τέσσερις αντίστοιχες μονάδες που λειτουργούσαν πανελλαδικά έως το 2023 προστέθηκαν άλλες 18, με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.
Ενεργειακή κρίση, Πράσινο Ταμείο και δημοσιονομικοί περιορισμοί
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέδεσε τις περιορισμένες δυνατότητες πρόσθετης χρηματοδότησης με τη διεθνή ενεργειακή αναταραχή και τις συνέπειες της έντασης και των πολεμικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή.
Επισήμανε ότι οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν τον πληθωρισμό, το κόστος ζωής και τις ενεργειακές δαπάνες νοικοκυριών, επιχειρήσεων και δημοτικών αρχών.
Υποστήριξε ότι η διατήρηση της δημοσιονομικής ισορροπίας και η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής επιτρέπουν στην κυβέρνηση να προχωρά σε στήριξη εισοδημάτων και μειώσεις φόρων, όχι όμως να ικανοποιεί άμεσα κάθε οικονομικό αίτημα.
Σχετικά με τα αποθεματικά του Πράσινου Ταμείου, εξήγησε ότι η αξιοποίησή τους υπόκειται σε δημοσιονομικούς περιορισμούς. Υπενθύμισε, παράλληλα, τη συμβολή του Ταμείου στη χρηματοδότηση δημοτικών αναπλάσεων, έργων αποκατάστασης, αντιπυρικής προστασίας και αντιπλημμυρικής θωράκισης.
Ευρωπαϊκά κονδύλια και προετοιμασία για την περίοδο 2028-2034
Σημαντικό μέρος της πρωθυπουργικής παρέμβασης αφορούσε το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034.
Ο πρωθυπουργός εκτίμησε ότι η Ελλάδα θα μπορέσει να εξασφαλίσει νέους ευρωπαϊκούς πόρους δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, καλώντας τους δήμους να προετοιμαστούν εγκαίρως για την αξιοποίησή τους.
Όπως εξήγησε, οι χρηματοδοτήσεις αναμένεται να συνδέονται με συγκεκριμένους στόχους, μεταρρυθμίσεις και ορόσημα, ακολουθώντας το πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης.
Υπενθύμισε ότι η Ελλάδα θα ασκήσει την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το δεύτερο εξάμηνο του 2027, συμμετέχοντας στη διαμόρφωση των νέων κανόνων χρηματοδότησης.
Έθεσε ως βασική προτεραιότητα την περιφερειακή σύγκλιση, ώστε οι οικονομικά ασθενέστερες περιοχές να προσεγγίσουν τον εθνικό μέσο όρο.
Παράλληλα, επανέλαβε τον κυβερνητικό στόχο για ρυθμούς ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας τουλάχιστον διπλάσιους από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης την επόμενη τετραετία.
Αναφορά και στις ρυθμίσεις για τους δανειολήπτες
Εκτός της αμιγώς αυτοδιοικητικής ατζέντας, ο πρωθυπουργός άσκησε κριτική στην αντιπολίτευση για τη στάση της απέναντι σε πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις υπέρ των δανειοληπτών.
Επικαλέστηκε διατάξεις που, σύμφωνα με τον ίδιο, προβλέπουν επιτόκιο 3% για ευάλωτους δανειολήπτες που εντάσσονται στον εξωδικαστικό μηχανισμό, καθώς και πρόστιμα έως 5 εκατ. ευρώ σε εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων για παραβιάσεις των προβλεπόμενων ορίων.
Στο επίκεντρο η εφαρμογή των μέτρων και τα οικονομικά των ΟΤΑ
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεσμεύτηκε ότι η κυβέρνηση θα εξετάσει τις προτάσεις της ΚΕΔΕ και θα προχωρήσει στην εφαρμογή των εξαγγελθέντων μέτρων.
Επανέλαβε ότι η συνεργασία με τους 332 δήμους της χώρας θα συνεχιστεί χωρίς διακρίσεις με βάση την κομματική προέλευση των δημοτικών αρχών.
Ωστόσο, η έντονη αντιπαράθεση στην Καλαμάτα ανέδειξε το χάσμα μεταξύ κυβερνητικών δεσμεύσεων και αυτοδιοικητικών διεκδικήσεων. Για τους δήμους, το ζητούμενο παραμένει η εξασφάλιση επαρκών και σταθερών πόρων, η ουσιαστική ενίσχυση της οικονομικής τους αυτοτέλειας και η δυνατότητα να ανταποκρίνονται στις αρμοδιότητές τους.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η εξειδίκευση των εξαγγελιών και η αποσαφήνιση των χρονοδιαγραμμάτων, ιδιαίτερα για τις παρεμβάσεις που εξαρτώνται από τις εξελίξεις στην ενεργειακή αγορά.
