Σύνδεση της επαναφοράς του τέλους με τη λειτουργία των υποδομών διαχείρισης αποβλήτων και μέτρα προστασίας των δημοτικών εσόδων
Την απαλλαγή των δήμων από το Τέλος Ταφής για τουλάχιστον δύο χρόνια ζητά το ΠΑΣΟΚ, με τροπολογία που κατέθεσαν βουλευτές του, επισημαίνοντας τις οικονομικές πιέσεις που δέχεται η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η πρόταση προβλέπει ότι η υποχρέωση καταβολής του τέλους θα επανέρχεται μόνο εφόσον έχουν τεθεί σε πλήρη λειτουργία οι αναγκαίες υποδομές διαχείρισης απορριμμάτων, ώστε οι δήμοι να διαθέτουν πραγματικές εναλλακτικές λύσεις αντί της ταφής.
Η κοινοβουλευτική πρωτοβουλία συνδέει το αυξανόμενο κόστος διαχείρισης αποβλήτων με τον κίνδυνο επιβάρυνσης των δημοτών μέσω των ανταποδοτικών τελών. Παράλληλα, θέτει ζητήματα χρηματοδότησης, υποστελέχωσης των δημοτικών υπηρεσιών και διαφάνειας στη διαχείριση των πόρων του Τέλους Ταφής.
Τι προβλέπει η τροπολογία για τους δήμους
Η προτεινόμενη ρύθμιση προβλέπει πλήρη απαλλαγή των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ βαθμού από την επιβολή και καταβολή του Τέλους Ταφής για τα αστικά απόβλητα που οδηγούνται σε χώρους υγειονομικής ταφής και εμπίπτουν στο άρθρο 38 του νόμου 4819/2021.
Η απαλλαγή θα ισχύει από την έναρξη εφαρμογής της ρύθμισης και υποχρεωτικά για τουλάχιστον δύο έτη.
Κατά το διάστημα αυτό:
- Δεν θα δημιουργούνται νέες υποχρεώσεις καταβολής του τέλους ούτε θα επιτρέπεται η βεβαίωση ή είσπραξη σχετικών ποσών.
- Θα απαγορεύεται η παρακράτηση χρημάτων από τα έσοδα του ενιαίου ανταποδοτικού τέλους καθαριότητας και φωτισμού μέσω των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και οποιαδήποτε άλλη άμεση ή έμμεση επιβάρυνση των δημοτικών πόρων.
- Δεν θα επιβάλλονται τόκοι, προσαυξήσεις ή άλλες οικονομικές επιβαρύνσεις για ποσά που αντιστοιχούν στην περίοδο απαλλαγής.
Πότε θα επανέρχεται το Τέλος Ταφής
Κεντρικό σημείο της τροπολογίας αποτελεί η ρήτρα επιχειρησιακής ετοιμότητας των υποδομών.
Μετά την υποχρεωτική διετία, το τέλος θα μπορεί να επανέλθει για κάθε δήμο μόνο με κοινή διαπιστωτική πράξη των υπουργών Εσωτερικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Προϋπόθεση θα είναι η πιστοποίηση ότι λειτουργούν πλήρως και είναι πραγματικά διαθέσιμες οι υποδομές που προβλέπει ο αντίστοιχος Περιφερειακός Σχεδιασμός Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ).
Σε αυτές περιλαμβάνονται μονάδες επεξεργασίας και ανάκτησης αποβλήτων, εγκαταστάσεις χωριστής συλλογής και επεξεργασίας βιοαποβλήτων, καθώς και τα απαραίτητα συστήματα μεταφοράς και διαχείρισης.
Οι εγκαταστάσεις θα πρέπει να διαθέτουν επαρκή δυναμικότητα και να μπορούν πράγματι να εξυπηρετούν τον συγκεκριμένο δήμο. Θα συνεκτιμώνται επίσης η επάρκεια προσωπικού, ο εξοπλισμός, τα μέσα συλλογής και μεταφοράς και η δυνατότητα των δημοτικών υπηρεσιών να οργανώνουν αποτελεσματικά τη διαχείριση των απορριμμάτων.
Η δημοπράτηση ενός έργου, η υπογραφή σύμβασης ή η τυπική έναρξη λειτουργίας δεν θα αρκούν για την επαναφορά του τέλους, εφόσον δεν έχει αποδειχθεί η πραγματική επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Εάν οι υποδομές δεν είναι διαθέσιμες για λόγους που δεν οφείλονται στον δήμο, η απαλλαγή θα παρατείνεται αυτοδικαίως μέχρι να πληρούνται οι απαιτούμενες προϋποθέσεις.
Τα ειδικότερα κριτήρια και η διαδικασία πιστοποίησης θα καθορίζονται με κοινή υπουργική απόφαση.
Το κόστος για τους δήμους και ο κίνδυνος αύξησης των δημοτικών τελών
Στην αιτιολογική έκθεση, το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι οι καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των υποδομών περιορίζουν τις δυνατότητες των δήμων να εφαρμόσουν εναλλακτικές μεθόδους διαχείρισης αποβλήτων.
Παράλληλα, οι δημοτικοί προϋπολογισμοί επιβαρύνονται ήδη από το αυξημένο ενεργειακό κόστος, τα καύσιμα, τη συντήρηση οχημάτων και εξοπλισμού, τις ανατιμήσεις υπηρεσιών και υλικών και τη διαχρονική υποχρηματοδότηση της Αυτοδιοίκησης.
Το Τέλος Ταφής, που ξεκίνησε από τα 20 ευρώ ανά τόνο, προβλέπεται να αυξάνεται σταδιακά. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, από το 2026 η χρέωση διαφοροποιείται ανάλογα με την πρόοδο υλοποίησης των μονάδων επεξεργασίας αποβλήτων, ενώ για τις περιπτώσεις εκτός ειδικών κατηγοριών διαμορφώνεται:
- 2026: 45 ευρώ ανά τόνο.
- 2027: 50 ευρώ ανά τόνο.
- Από το 2028: 55 ευρώ ανά τόνο, με σταθεροποίηση στο συγκεκριμένο ύψος.
Κατά το ΠΑΣΟΚ, χωρίς πρόσθετη κρατική χρηματοδότηση, οι δήμοι κινδυνεύουν είτε να περιορίσουν υπηρεσίες προς τους πολίτες είτε να αυξήσουν τα ανταποδοτικά τέλη, μεταφέροντας μέρος ή το σύνολο του κόστους στα νοικοκυριά και τις μικρές επιχειρήσεις.
Υποστελέχωση και ελλείψεις στις υποδομές
Η τροπολογία συνδέει την αποτελεσματικότητα της περιβαλλοντικής πολιτικής όχι μόνο με τις εγκαταστάσεις διαχείρισης, αλλά και με τις επιχειρησιακές δυνατότητες των δήμων.
Η υποστελέχωση των υπηρεσιών Περιβάλλοντος και Καθαριότητας, οι περιορισμοί στις προσλήψεις και η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού δυσχεραίνουν, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, την ανάπτυξη συστημάτων ανακύκλωσης, κομποστοποίησης και χωριστής συλλογής αποβλήτων.
Το ΠΑΣΟΚ επισημαίνει ότι η μετάβαση σε ένα βιώσιμο σύστημα διαχείρισης προϋποθέτει επαρκή χρηματοδότηση, στελεχωμένες υπηρεσίες, κατάλληλο εξοπλισμό και λειτουργικές υποδομές, αντί πρόσθετων οικονομικών επιβαρύνσεων χωρίς τις αναγκαίες προϋποθέσεις εφαρμογής.
Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι το Τέλος Ταφής αποτελεί οικονομικό εργαλείο για τη μείωση της υγειονομικής ταφής και την ενίσχυση της ανακύκλωσης, υποστηρίζοντας όμως ότι η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από την ύπαρξη πραγματικών εναλλακτικών επιλογών.
Η αιτιολογική έκθεση παραπέμπει στην Οδηγία 2008/98/ΕΚ και στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», διευκρινίζοντας ότι η προτεινόμενη απαλλαγή δεν αμφισβητεί τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς περιβαλλοντικούς στόχους, αλλά επιδιώκει την αναλογική εφαρμογή τους.
Η υπόθεση των 34,7 εκατ. ευρώ του ΕΔΣΝΑ
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη διαχείριση των εσόδων του Τέλους Ταφής στην Αττική.
Σύμφωνα με όσα παρατίθενται στην αιτιολογική έκθεση, η Εθνική Αρχή Διαφάνειας διαπίστωσε ότι περίπου 34,7 εκατ. ευρώ, τα οποία είχαν εισπραχθεί από δήμους της Αττικής για το Τέλος Ταφής του 2022, δεν αποδόθηκαν από τον Ειδικό Διαβαθμιδικό Σύνδεσμο Νομού Αττικής (ΕΔΣΝΑ) στον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), όπως προβλεπόταν.
Το σχετικό πόρισμα διαβιβάστηκε στην αρμόδια εισαγγελική αρχή για ποινική αξιολόγηση, ενώ τέθηκαν και ζητήματα αναζήτησης πειθαρχικών ευθυνών.
Στη συνέχεια, με το άρθρο 235 του νόμου 5193/2025, ρυθμίστηκε η οφειλή των 35 εκατ. ευρώ του ΕΔΣΝΑ για το 2022, προβλέποντας την καταβολή της υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, χωρίς περαιτέρω οφειλή προς τον ΕΟΑΝ.
Το ΠΑΣΟΚ επικαλείται την υπόθεση για να υπογραμμίσει την ανάγκη ελέγχου της είσπραξης, απόδοσης και αξιοποίησης των σχετικών πόρων.
Σημειώνει, επίσης, ότι η νομοθετική πρόβλεψη για διάθεση τουλάχιστον του 85% των εσόδων σε δράσεις και έργα δήμων και Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ) πρέπει να συνοδεύεται από έγκαιρη απόδοση των χρημάτων, ουσιαστικό έλεγχο και μετρήσιμα αποτελέσματα στην ανακύκλωση.
Χρονοδιάγραμμα υποδομών και εξαμηνιαίες εκθέσεις στη Βουλή
Η τροπολογία προβλέπει ακόμη υποχρέωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να καταθέσει στη Βουλή, μέσα σε έξι μήνες από την έναρξη ισχύος της ρύθμισης, ολοκληρωμένο χρονοδιάγραμμα για την κατασκευή, ολοκλήρωση και λειτουργία των αναγκαίων υποδομών διαχείρισης αστικών αποβλήτων.
Ο σχεδιασμός θα παρουσιάζεται ανά Περιφέρεια και ΦοΔΣΑ, ενώ το υπουργείο θα υποβάλλει ανά εξάμηνο έκθεση προόδου για την υλοποίηση των έργων και την επιχειρησιακή ετοιμότητά τους.
Στόχος της πρόβλεψης είναι η ενίσχυση της κοινοβουλευτικής λογοδοσίας και η συστηματική παρακολούθηση της προόδου του εθνικού σχεδιασμού.
Σύνδεση με τα αιτήματα της ΚΕΔΕ
Στην αιτιολογική έκθεση επισημαίνεται ότι η προτεινόμενη απαλλαγή ανταποκρίνεται στις πάγιες διεκδικήσεις της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) για το Τέλος Ταφής.
Όπως αναφέρεται, τα σχετικά αιτήματα έχουν διατυπωθεί επανειλημμένα από τα συλλογικά όργανα της Ένωσης και επιβεβαιώθηκαν στο Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα, τον Νοέμβριο του 2026.
Με την τροπολογία, το ΠΑΣΟΚ ζητά ουσιαστικά η οικονομική επιβάρυνση των δήμων να συνδεθεί με την πραγματική δυνατότητά τους να περιορίζουν την ταφή των απορριμμάτων, χωρίς το κόστος των ελλείψεων και των καθυστερήσεων να μεταφέρεται αυτομάτως στους δημοτικούς προϋπολογισμούς και στους πολίτες.
