Νέα επιστημονικά στοιχεία καταγράφουν επιταχυνόμενες μεταβολές σε θάλασσες, ποτάμια, παγετώνες και παγκόσμια αποθέματα νερού
Ανησυχητική εικόνα για την κατάσταση των υδάτινων πόρων και των θαλάσσιων οικοσυστημάτων καταγράφουν δύο νέες επιστημονικές αποτιμήσεις: από τη μία, η Μεσόγειος γίνεται ολοένα θερμότερη και πιο αλμυρή, ακόμη και σε βάθη χιλιάδων μέτρων, και από την άλλη, το 2025 συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο άνυδρων ετών των τελευταίων δεκαετιών για τα ποτάμια παγκοσμίως. Τα στοιχεία ενισχύουν την ανησυχία για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη διαθεσιμότητα νερού, στα οικοσυστήματα και στη μελλοντική ασφάλεια των υδάτινων πόρων.
Η πρώτη προειδοποίηση προέρχεται από μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό της Αμερικανικής Ένωσης Γεωφυσικών «Geophysical Research Letters», ενώ η δεύτερη από την έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Μετεωρολογίας (WMO) για την κατάσταση των παγκόσμιων υδάτινων πόρων.
Η Μεσόγειος θερμαίνεται και αλμυρίζει με επιταχυνόμενο ρυθμό
Σύμφωνα με τη μελέτη, σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και σε βάθη χιλιάδων μέτρων η θάλασσα γίνεται θερμότερη και πιο αλμυρή με ολοένα ταχύτερο ρυθμό. Η επιτάχυνση είναι μεγαλύτερη στην κεντρική και ανατολική Μεσόγειο, ενώ εντονότερη εμφανίζεται στην Αδριατική, όπου το φαινόμενο φτάνει μέχρι τον πυθμένα.
Τα τελευταία χρόνια, τα ανώτερα 100 μέτρα της Μεσογείου είναι περίπου δύο βαθμούς Κελσίου θερμότερα σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 1950-1999. Αν και προηγούμενες έρευνες είχαν εντοπίσει ενδείξεις επιταχυνόμενης θέρμανσης στην επιφάνεια, δεν είχε καταγραφεί με την ίδια σαφήνεια αν αυτή η επιτάχυνση επεκτείνεται και κάτω από την επιφάνεια, σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου.
Ερευνητές από το Ινστιτούτο Ruder Boskovic της Κροατίας είχαν ήδη καταγράψει πρωτοφανή αύξηση της θερμοκρασίας και της αλατότητας στα βαθιά νερά της νότιας Αδριατικής, αλλά και ενδείξεις ευρύτερων αλλαγών σε όλη τη Μεσόγειο. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται περιοχές με ασυνήθιστα αλμυρά επιφανειακά νερά, φαινόμενο που παλαιότερα παρατηρούνταν κυρίως στο ανατολικότερο τμήμα της.
Δεδομένα 75 ετών δείχνουν μεταβολές σχεδόν παντού
Για να διερευνήσουν το εύρος του φαινομένου, οι ίδιοι ερευνητές συγκέντρωσαν μετρήσεις θερμοκρασίας και αλατότητας από ερευνητικές αποστολές σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, καλύπτοντας την περίοδο 1950-2025.
Η ανάλυση έδειξε ότι η θερμοκρασία και η αλατότητα αυξάνονται σχεδόν παντού και ότι η αύξηση αυτή επιταχύνεται. Σε ορισμένες περιοχές, η θερμοκρασία ανεβαίνει έως και κατά 0,3 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία, ενώ το νερό γίνεται πιο αλμυρό κατά περίπου ένα δέκατο του γραμμαρίου ανά κιλό νερού ανά δεκαετία.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι διαφορές στην πυκνότητα του θαλασσινού νερού είναι εκείνες που κινητοποιούν τη βαθιά κυκλοφορία των θαλασσών. Η θέρμανση καθιστά το νερό ελαφρύτερο, ενώ η αύξηση της αλατότητας το κάνει βαρύτερο. Επειδή όμως και οι δύο μεταβολές εξελίσσονται ταυτόχρονα, η πυκνότητα των νερών της Μεσογείου έχει μεταβληθεί πολύ λιγότερο από ό,τι η θερμοκρασία ή η αλατότητα μεμονωμένα.
Η νότια Αδριατική θερμαίνεται πολύ ταχύτερα στα βάθη
Ιδιαίτερα ανησυχητικό θεωρείται το εύρημα ότι από το 2000 και μετά, τα βαθιά νερά της νότιας Αδριατικής έχουν θερμανθεί περίπου έξι φορές ταχύτερα από εκείνα μιας τυπικής μεσογειακής λεκάνης.
Όσο η αύξηση της αλατότητας υπερισχύει της επίδρασης της θέρμανσης, το νερό συνεχίζει να βυθίζεται, μεταφέροντας όμως πλέον αυτή τη θερμότητα στα βαθύτερα στρώματα της Μεσογείου.
Η μελέτη δεν μέτρησε τα επίπεδα οξυγόνου, ωστόσο οι επιστήμονες τονίζουν ότι το θερμότερο νερό μπορεί να συγκρατήσει μικρότερη ποσότητα οξυγόνου. Ήδη, άλλωστε, έχουν καταγραφεί μειώσεις οξυγόνου σε τμήματα της Μεσογείου. Παράλληλα, τα θαλάσσια είδη που προσπαθούν να διαφύγουν από την άνοδο της θερμοκρασίας διαθέτουν ολοένα λιγότερα καταφύγια, καθώς θερμαίνονται και τα βαθιά νερά.
Η Μεσόγειος ως προειδοποίηση για ευρύτερες ωκεάνιες αλλαγές
Οι ωκεανοί έχουν απορροφήσει περισσότερο από το ένα τέταρτο των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που έχει προκαλέσει η ανθρωπότητα και πάνω από το 90% της υπερβολικής θερμότητας που παγιδεύεται από τα αέρια του θερμοκηπίου. Με αυτόν τον τρόπο συγκρατούν το κλίμα της Γης ηπιότερο απ’ ό,τι θα ήταν διαφορετικά.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η Μεσόγειος λειτουργεί ως ένα είδος «πρόωρου συναγερμού», καθώς τα νερά της κυκλοφορούν μεταξύ βάθους και επιφάνειας περίπου δέκα φορές ταχύτερα από ό,τι στους ανοιχτούς ωκεανούς. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να δίνει μια πρώιμη ένδειξη για το πόσο γρήγορα είναι δυνατόν να μεταβληθούν και μεγαλύτερες ωκεάνιες λεκάνες ως αποτέλεσμα της υπερθέρμανσης του κλίματος.
WMO: Το 2025 από τα πιο άνυδρα έτη για τα ποτάμια
Την ίδια ώρα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας ανακοίνωσε ότι το 2025 ήταν ένα από τα πιο άνυδρα έτη εδώ και δεκαετίες για τα ποτάμια σε όλο τον κόσμο.
Η εκτίμηση αυτή αντανακλά, σύμφωνα με τον WMO, τη μείωση των αποθεμάτων νερού στην επιφάνεια της Γης και εντείνει τις ανησυχίες για τη μελλοντική επάρκεια υδάτων.
Στην έκθεσή του για την κατάσταση των παγκόσμιων υδάτινων πόρων, ο οργανισμός σημειώνει ότι οι ταμιευτήρες νερού της Γης —λίμνες, βλάστηση, πάγοι και χιόνια— μειώνονται εδώ και μια δεκαετία.
«Εξαντλούμε τον αποταμιευτικό μας λογαριασμό»
Ο WMO προειδοποιεί για τις «σοβαρές μελλοντικές επιπτώσεις» αυτής της τάσης, καθώς τα αποθέματα νερού λειτουργούν ως ανάχωμα για τον πλανήτη σε χρόνια με εξαιρετικά χαμηλές βροχοπτώσεις, όπως το 2025.
Η γενική γραμματέας του οργανισμού, Σελέστ Σάουλο, υπογράμμισε χαρακτηριστικά: «Εξαντλούμε τον αποταμιευτικό μας λογαριασμό. Τα παγκόσμια αποθέματα νερού στην ξηρά έχουν πτωτική τάση από το 2014-16, μια επίμονη τάση, μια προειδοποίηση που διαρκεί εδώ και μια δεκαετία».
Σύμφωνα με τα στοιχεία του WMO, καταγράφηκαν ροές χαμηλότερες από το κανονικό σε περισσότερες από το ένα τρίτο των λεκανών απορροής ποταμών παγκοσμίως, σε μια χρονιά που συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο άνυδρων για τα ποτάμια σε παγκόσμιο επίπεδο, στα 35 χρόνια που συλλέγονται σχετικά δεδομένα.
Πιο ασταθής και απρόβλεπτος ο κύκλος του νερού
Παρά την εκτεταμένη ξηρασία, η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη. Ορισμένες λεκάνες απορροής, όπως σε περιοχές της νότιας Ασίας, παρουσίασαν υπερβολική ποσότητα νερού.
Αυτή η αντίθεση αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι ο κύκλος του νερού γίνεται όλο και πιο ασταθής και απρόβλεπτος, όπως τονίζεται στην έκθεση.
Παράλληλα, το 2025 καταγράφηκε για τέταρτη συνεχή χρονιά μεγάλη απώλεια παγετώνων σε όλες τις περιοχές του κόσμου, εξέλιξη που αναμένεται να οδηγήσει σε μακροπρόθεσμη ανασφάλεια σε σχέση με τους υδάτινους πόρους.
Από τη Μεσόγειο στα ποτάμια, η πίεση στο νερό εντείνεται
Αν και αφορούν διαφορετικά πεδία —τη θαλάσσια κυκλοφορία και τα παγκόσμια γλυκά νερά— οι δύο αποτιμήσεις συγκλίνουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο νερό επιταχύνονται.
Από τη θέρμανση και την αύξηση της αλατότητας στη Μεσόγειο, μέχρι τις χαμηλές ροές ποταμών, τη μείωση των επιφανειακών αποθεμάτων και την απώλεια παγετώνων, τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι τόσο τα θαλάσσια όσο και τα ηπειρωτικά υδάτινα συστήματα βρίσκονται υπό ολοένα μεγαλύτερη πίεση.
Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο τα οικοσυστήματα, αλλά συνδέεται άμεσα και με τη διαθεσιμότητα νερού, τη βιοποικιλότητα, την ανθεκτικότητα απέναντι στην ξηρασία και τελικά τη δυνατότητα των κοινωνιών να προσαρμοστούν στις επιταχυνόμενες μεταβολές του κλίματος.
