Το Ανώτατο Δικαστήριο επικαλείται ελλιπείς κλιματικές μελέτες, ενώ η Greenpeace ζητά να σταματήσουν οι σχεδιαζόμενες εξορύξεις σε Ιόνιο και Κρήτη
Σημαντική δικαστική εξέλιξη για τις εξορύξεις ορυκτών καυσίμων στην Ευρώπη αποτελεί η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Νορβηγίας, στις 13 Νοεμβρίου 2026, με την οποία κρίθηκαν άκυρες οι εγκρίσεις ανάπτυξης και εκμετάλλευσης των πετρελαϊκών έργων Breidablikk, Yggdrasil και Tyrving στη Βόρεια Θάλασσα. Το δικαστήριο διαπίστωσε σοβαρές ελλείψεις στην αξιολόγηση των κλιματικών επιπτώσεων από την καύση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, με την Greenpeace να ζητά την εγκατάλειψη των σχεδίων νέων εξορύξεων στο Ιόνιο και την Κρήτη.
Γιατί ακυρώθηκαν οι εγκρίσεις των εξορύξεων
Η Μείζων Σύνθεση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Νορβηγίας έκρινε ότι οι περιβαλλοντικές αξιολογήσεις που προηγήθηκαν των εγκρίσεων δεν είχαν εξετάσει επαρκώς τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από την καύση των εξορυσσόμενων καυσίμων.
Πρόκειται για τις λεγόμενες εκπομπές Πεδίου 3 (Scope 3), οι οποίες προκαλούνται κατά την τελική χρήση του πετρελαίου και του αερίου, ανεξάρτητα από τη χώρα όπου πραγματοποιείται η καύση τους.
Οι αρχικές μελέτες είχαν περιοριστεί στις εκπομπές από την κατασκευή και λειτουργία των εγκαταστάσεων, χωρίς να συνυπολογίζουν το συνολικό κλιματικό αποτύπωμα της χρήσης των παραγόμενων καυσίμων.
Το δικαστήριο έκρινε ομόφωνα ότι οι συγκεκριμένες εκπομπές πρέπει να αξιολογούνται πριν από την έγκριση των σχεδίων ανάπτυξης και εκμετάλλευσης.
Με πλειοψηφία έξι έναντι πέντε δικαστών, έκρινε επιπλέον ότι οι αξιολογήσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις σωρευτικές εκπομπές από άλλα υφιστάμενα και εγκεκριμένα πετρελαϊκά έργα στη νορβηγική υφαλοκρηπίδα.
Η απόφαση αφορά έργα που συνδέονται με τις ενεργειακές εταιρείες Equinor και Aker BP.
Ωστόσο, η ακύρωση των διοικητικών εγκρίσεων δεν συνεπάγεται αυτομάτως διακοπή των εξορυκτικών δραστηριοτήτων, καθώς οι εταιρείες δεν ήταν διάδικοι στη συγκεκριμένη υπόθεση. Το αρμόδιο υπουργείο της Νορβηγίας υποχρεούται να επανεξετάσει τις εγκρίσεις με την προβλεπόμενη διαδικασία.
Greenpeace: Ιστορική νίκη για την κλιματική δικαιοσύνη
Η απόφαση αποτελεί την κατάληξη πολυετούς δικαστικής διεκδίκησης της Greenpeace Nordic και της νορβηγικής περιβαλλοντικής οργάνωσης νέων Natur og Ungdom (Young Friends of the Earth Norway).
Οι οργανώσεις είχαν προσφύγει κατά των εγκρίσεων των συγκεκριμένων έργων, επιτυγχάνοντας την πρώτη δικαστική δικαίωση το 2024.
Η νορβηγική κυβέρνηση προσέβαλε τις αποφάσεις, με την υπόθεση να εξετάζεται στη συνέχεια από το Εφετείο του Borgarting και τελικά από το Ανώτατο Δικαστήριο.
Η επικεφαλής του νορβηγικού γραφείου της Greenpeace, Χάλντις Τιέλντφλαατ Χέλε (Haldis Tjeldflaat Helle), χαρακτήρισε την εξέλιξη ιστορική.
«Αυτή η ιστορική απόφαση αλλάζει οριστικά τη νορβηγική πετρελαϊκή πολιτική και δημιουργεί ένα προηγούμενο που ο κόσμος δεν μπορεί να αγνοήσει», δήλωσε.
Όπως υποστήριξε, η Νορβηγία δεν μπορεί πλέον να παραβλέπει τις παγκόσμιες κλιματικές συνέπειες από την καύση του πετρελαίου και του αερίου που εξάγει.
«Οι νορβηγικές αρχές υποχρεούνται πλέον να λαμβάνουν υπόψη την τεράστια κλιματική ζημιά που προκαλούν το νορβηγικό πετρέλαιο και αέριο. Πρόκειται για μια ιστορική νίκη για την παγκόσμια κλιματική δικαιοσύνη», πρόσθεσε.
Οι ευρωπαϊκές προεκτάσεις της απόφασης
Η δικαστική εξέλιξη στηρίζεται στις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως αυτές εφαρμόζονται στη Νορβηγία μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).
Σημαντικό ρόλο στην υπόθεση είχε και η γνωμοδότηση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ – EFTA), που επιβεβαίωσε την υποχρέωση αξιολόγησης των εκπομπών από την καύση των εξορυσσόμενων καυσίμων.
Η ερμηνεία αυτή έχει ευρύτερη σημασία για την εφαρμογή των κανόνων περιβαλλοντικής αξιολόγησης στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.
Παράλληλα, τον Οκτώβριο του 2025, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέτασε την υπόθεση Greenpeace Nordic και άλλοι κατά Νορβηγίας, αναγνωρίζοντας τη σημασία της έγκαιρης και ολοκληρωμένης εκτίμησης των κλιματικών επιπτώσεων πριν από την έγκριση παραγωγής πετρελαίου και αερίου, ακόμη και όταν οι εκπομπές προκύπτουν εκτός συνόρων.
Η σχετική υποχρέωση συνδέεται με το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που προστατεύει το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής.
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, πάντως, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δεν διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 8, καθώς έκρινε ότι η απαιτούμενη αξιολόγηση μπορούσε να πραγματοποιηθεί σε μεταγενέστερο στάδιο, πριν από την έγκριση ανάπτυξης και παραγωγής.
Οι αποφάσεις αυτές διαμορφώνουν σημαντικά δεδομένα για τον έλεγχο νέων εξορυκτικών έργων και τις υποχρεώσεις των κρατών ως προς την αξιολόγηση των κλιματικών συνεπειών τους.
Natur og Ungdom: Οι νέοι προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη και δικαιώθηκαν
Τη σημασία της απόφασης για τις νεότερες γενιές υπογράμμισε η επικεφαλής της Natur og Ungdom, Σίγκριντ Χόντεβικ Λόσνεγκορντ (Sigrid Hoddevik Losnegård).
«Πρόκειται για μια τεράστια νίκη για τα σημερινά παιδιά, που μεγαλώνουν σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει ριζικά εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής», ανέφερε.
Η ίδια στάθηκε ιδιαίτερα στον ρόλο των νέων που συμμετείχαν στη δικαστική διεκδίκηση.
«Οι νέοι έσυραν το κράτος στα δικαστήρια και κερδίσαμε. Αυτό αποδεικνύει ότι ο αγώνας μας για κλιματική δικαιοσύνη έχει πραγματική δύναμη. Πλέον, είναι στο χέρι των πολιτικών να δράσουν», σημείωσε.
Greenpeace: Η απόφαση αφορά άμεσα και τις εξορύξεις στην Ελλάδα
Τις πιθανές συνέπειες της νορβηγικής απόφασης για τα ελληνικά ενεργειακά σχέδια αναδεικνύει η Greenpeace Ελλάδας, επισημαίνοντας ότι η χώρα δεσμεύεται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο περιβαλλοντικής αξιολόγησης και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Η υπεύθυνη της εκστρατείας για το κλίμα και την ενέργεια στο ελληνικό γραφείο της οργάνωσης, Αλεξάνδρα Γκαράνη, υποστηρίζει ότι το νέο δικαστικό προηγούμενο πρέπει να ληφθεί υπόψη στον σχεδιασμό των εξορύξεων στο Ιόνιο και την Κρήτη.
Όπως δήλωσε, η απόφαση αφορά άμεσα την Ελλάδα, η οποία, όπως και η Νορβηγία, συμμετέχει στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και υπόκειται στους σχετικούς κανόνες εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Παράλληλα, επέκρινε την ελληνική κυβέρνηση για τη συνέχιση των σχεδίων έρευνας υδρογονανθράκων.
Σύμφωνα με την ίδια, η κυβέρνηση προωθεί σεισμικές έρευνες έως το τέλος του 2026 και ερευνητική γεώτρηση στο Ιόνιο την άνοιξη του 2027, παρά τις εξελίξεις στη νομολογία για τις κλιματικές επιπτώσεις των εξορύξεων.
Η Greenpeace ζητά από την κυβέρνηση να διευκρινίσει με ποιον τρόπο θα διασφαλίζεται ότι, πριν από την έγκριση νέων εξορυκτικών έργων, θα αξιολογούνται πλήρως και οι εκπομπές από την καύση των παραγόμενων καυσίμων, ανεξάρτητα από τον τόπο όπου πραγματοποιείται.
Τα δύο αιτήματα της Greenpeace προς την ελληνική κυβέρνηση
Με αφορμή την απόφαση του νορβηγικού δικαστηρίου, η Greenpeace απευθύνει δύο βασικά αιτήματα προς την ελληνική κυβέρνηση.
Πρώτον, την εγκατάλειψη των σχεδίων νέων ερευνών και εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στο Ιόνιο και την Κρήτη. Η οργάνωση υποστηρίζει ότι μια τέτοια επιλογή θα συμβάλει στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και στην αποφυγή νέων επενδύσεων που παρατείνουν την εξάρτηση από το πετρέλαιο και το ορυκτό αέριο.
Δεύτερον, την επιτάχυνση της δίκαιης ενεργειακής μετάβασης, με συγκεκριμένο σχέδιο απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, συμβατό με τον στόχο περιορισμού της υπερθέρμανσης του πλανήτη στους 1,5°C.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνει επενδύσεις στην εξοικονόμηση ενέργειας, στις ανανεώσιμες πηγές με κατάλληλη χωροθέτηση και σεβασμό στη βιοποικιλότητα, στα συστήματα αποθήκευσης και στα ηλεκτρικά δίκτυα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει επίσης στην ενεργειακή αυτοπαραγωγή και στις ενεργειακές κοινότητες, ως μέσα συμμετοχής των πολιτών και των τοπικών κοινωνιών στην ενεργειακή μετάβαση.
Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Νορβηγίας δεν επιβάλλει αυτομάτως ακύρωση αντίστοιχων έργων στην Ελλάδα. Ενισχύει, ωστόσο, τη σημασία της πλήρους εκτίμησης των κλιματικών επιπτώσεων κατά την αδειοδότηση νέων εξορύξεων, ένα ζήτημα που αποκτά αυξανόμενη νομική και περιβαλλοντική βαρύτητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.