Η νέα έκθεση του Copernicus καταγράφει ραγδαία θέρμανση στην Αρκτική και δραματικές επιπτώσεις στα πολικά οικοσυστήματα
Με ταχύ ρυθμό μεταμορφώνονται οι ωκεανοί στους δύο πόλους εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, με τις συνέπειες να γίνονται ολοένα πιο ορατές σε ανθρώπινες υποδομές και οικοσυστήματα. Η 10η ετήσια έκθεση για την κατάσταση των ωκεανών της ευρωπαϊκής υπηρεσίας Copernicus Marine καταγράφει έντονη θέρμανση της Αρκτικής, συρρίκνωση των θαλάσσιων πάγων και αυξανόμενες πιέσεις σε είδη όπως ο αυτοκρατορικός πιγκουίνος.
«Το μήνυμα είναι πολύ ξεκάθαρο. Ο ωκεανός αλλάζει γρήγορα», δήλωσε ο γενικός διευθυντής της Mercator Ocean International, Πιέρ Μπαϊρέλ, κατά την παρουσίαση της έκθεσης.
Η νέα έκδοση του Copernicus Ocean State Report περιγράφει ένα θαλάσσιο περιβάλλον που μεταβάλλεται σε παγκόσμια κλίμακα, με θαλάσσιους καύσωνες στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, αυξανόμενη οξίνιση των ωκεανών και εκτεταμένη λεύκανση κοραλλιών.
Η Αρκτική θερμαίνεται σχεδόν δέκα φορές ταχύτερα
Ιδιαίτερα έντονες είναι οι αλλαγές στους πολικούς ωκεανούς, οι οποίοι καλύπτουν περίπου το 20% της παγκόσμιας ωκεάνιας επιφάνειας.
Σύμφωνα με την έκθεση, η συνδυασμένη θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας και του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική αυξήθηκε κατά 4,2 βαθμούς Κελσίου από το 1982 έως το 2024, δηλαδή περίπου κατά έναν βαθμό ανά δεκαετία.
Την ίδια περίοδο, η μέση θερμοκρασία επιφανείας των ωκεανών παγκοσμίως αυξάνεται με ρυθμό περίπου 0,12 βαθμών Κελσίου ανά δεκαετία.
Ακόμη πιο έντονη είναι η μεταβολή σε επιμέρους περιοχές της Αρκτικής. Στη Θάλασσα του Κάρα, βόρεια της Σιβηρίας, η αύξηση έφθασε τους 6,7 βαθμούς Κελσίου μέσα σε περίπου τέσσερις δεκαετίες, ή 1,68 βαθμούς ανά δεκαετία.
Χάνεται έκταση πάγου όσο σχεδόν ολόκληρη η Ισπανία
Η άνοδος της θερμοκρασίας συνοδεύεται από ταχεία συρρίκνωση του θαλάσσιου πάγου.
Από το 1979, η Αρκτική χάνει σχεδόν 500.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιου πάγου ανά δεκαετία, έκταση συγκρίσιμη με εκείνη της Ισπανίας.
Η απώλεια αυτή αφήνει τις ακτές περισσότερο εκτεθειμένες στη δράση των κυμάτων και εντείνει τη διάβρωση, ενώ η παράλληλη απόψυξη του μόνιμα παγωμένου εδάφους επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Σε αυξανόμενο κίνδυνο οι υποδομές της Αρκτικής
Η υποχώρηση των πάγων δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα αλλά και σοβαρή απειλή για οικισμούς και υποδομές.
Περίπου 60% των παράκτιων υποδομών της Αρκτικής βρίσκεται σε χαμηλού υψομέτρου περιοχές, οι οποίες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στη διάβρωση και στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Η ωκεανολόγος και διευθύντρια της έκθεσης Καρίνα φον Σούκμαν προειδοποίησε ότι η υποχώρηση των θαλάσσιων πάγων αφήνει σημαντικό τμήμα των παράκτιων υποδομών εκτεθειμένο σε ολοένα μεγαλύτερους κινδύνους.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η συνδυασμένη επίδραση της ανόδου της στάθμης της θάλασσας, της διάβρωσης και της απόψυξης του μόνιμα παγωμένου εδάφους μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα σε οικισμούς, δρόμους και άλλες κρίσιμες εγκαταστάσεις.
Συναγερμός και στην Ανταρκτική
Στον νότιο πόλο, η μείωση των θαλάσσιων πάγων απειλεί άμεσα την επιβίωση του αυτοκρατορικού πιγκουίνου.
Το ιστορικά χαμηλό επίπεδο θαλάσσιου πάγου το 2022 συνέπεσε με πρωτοφανείς αποτυχίες αναπαραγωγής σε αποικίες του είδους. Τέσσερις αποικίες κατέγραψαν πλήρη αποτυχία αναπαραγωγής εκείνη τη χρονιά.
Οι αυτοκρατορικοί πιγκουίνοι βασίζονται στον σταθερό θαλάσσιο πάγο για την αναπαραγωγή και την ανάπτυξη των νεοσσών τους.
Όταν ο πάγος σπάσει και λιώσει πρόωρα, τα μικρά μπορεί να πέσουν στο παγωμένο νερό προτού αποκτήσουν το αδιάβροχο πτέρωμα που χρειάζονται για να επιβιώσουν, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν από πνιγμό ή υποθερμία.
Πάνω από το 90% των αποικιών μπορεί να χαθεί έως το 2100
Οι προβλέψεις είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές.
Εάν συνεχιστεί ο σημερινός ρυθμός απώλειας του θαλάσσιου πάγου, πάνω από το 90% των αποικιών των αυτοκρατορικών πιγκουίνων ενδέχεται να βρίσκεται κοντά στην εξαφάνιση μέχρι το 2100, σύμφωνα με τα μοντέλα που επικαλείται η έκθεση.
Τον Απρίλιο του 2026, η Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) αναβάθμισε επίσημα τον αυτοκρατορικό πιγκουίνο από την κατηγορία «σχεδόν απειλούμενο» στην κατηγορία «σε κίνδυνο», με βασική αιτία τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στους θαλάσσιους πάγους της Ανταρκτικής.
Οι ωκεανοί αλλάζουν σε παγκόσμια κλίμακα
Η έκθεση δεν περιορίζεται στους πόλους.
Το 2025 οι παγκόσμιοι ωκεανοί απορρόφησαν ποσότητα θερμότητας-ρεκόρ, ενώ η στάθμη της θάλασσας αυξάνεται κατά μέσο όρο κατά 3,8 χιλιοστά τον χρόνο από το 1999, με τον ρυθμό να επιταχύνεται τα τελευταία χρόνια.
Παράλληλα, η οξύτητα των παγκόσμιων ωκεανών έχει αυξηθεί κατά περίπου 17% μέσα σε τέσσερις δεκαετίες, ενώ μεγάλο μέρος των κοραλλιογενών υφάλων του πλανήτη έχει εκτεθεί σε θερμικό στρες ικανό να προκαλέσει λεύκανση.
Τα στοιχεία της 10ης έκθεσης του Copernicus Marine αποτυπώνουν έτσι μια συνολική μεταβολή του θαλάσσιου περιβάλλοντος, με τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης να επεκτείνονται από τα πολικά οικοσυστήματα έως τις παράκτιες κοινωνίες και τις κρίσιμες ανθρώπινες υποδομές
