Οι επιστήμονες προειδοποιούν για προσωρινή αποκλιμάκωση των εκπομπών, ενώ η Greenpeace ζητά άμεση απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα
Μια πρόσκαιρη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα δεν αρκεί για να ανακόψει την υπερθέρμανση του πλανήτη, προειδοποιούν οι επιστήμονες, καθώς ο διαθέσιμος «προϋπολογισμός άνθρακα» για τη συγκράτηση της θερμοκρασίας στον 1,5 βαθμό Κελσίου αναμένεται να εξαντληθεί σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια. Νέα διεθνής μελέτη προβλέπει ότι οι εκπομπές CO₂ από ορυκτά καύσιμα θα μειωθούν κατά 0,4% το 2026, κυρίως λόγω της ενεργειακής αναταραχής που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν. Ωστόσο, οι συνολικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα εκτιμάται ότι θα αυξηθούν, εντείνοντας την ανησυχία για την πορεία της κλιματικής κρίσης.
Μειώνονται οι εκπομπές από ορυκτά καύσιμα, αυξάνεται το συνολικό CO₂
Σύμφωνα με τη νέα έκθεση «Global Carbon Budget 2026» του διεθνούς ερευνητικού προγράμματος Global Carbon Project, στο οποίο συμμετέχουν περισσότερα από 90 ερευνητικά ιδρύματα, οι παγκόσμιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από την καύση πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα αναμένεται να υποχωρήσουν κατά 0,4% το 2026.
Πρόκειται για την πρώτη ετήσια μείωση από το 2020, όταν η πανδημία περιόρισε δραστικά την οικονομική δραστηριότητα και τις μεταφορές. Την προηγούμενη δεκαετία, οι εκπομπές από ορυκτά καύσιμα αυξάνονταν κατά μέσο όρο 0,9% ετησίως.
Παρά την προβλεπόμενη αποκλιμάκωση, οι εκπομπές από ορυκτά καύσιμα θα παραμείνουν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, φτάνοντας τους 38,2 δισεκατομμύρια τόνους CO₂.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν συνυπολογίζονται οι εκπομπές από τις αλλαγές στη χρήση γης, κυρίως την αποψίλωση των δασών. Στην περίπτωση αυτή, οι συνολικές παγκόσμιες εκπομπές CO₂ εκτιμάται ότι θα αυξηθούν στους 43,3 δισεκατομμύρια τόνους, έναντι 42,8 δισεκατομμυρίων το 2025.
Τα ευρήματα της έρευνας, που δημοσιεύονται στα επιστημονικά περιοδικά «Nature Climate Change» και «Earth System Science Data», παρουσιάζονται με αφορμή την 31η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31) στην Αττάλεια της Τουρκίας.
Ο πόλεμος στο Ιράν πίσω από την προσωρινή μείωση
Καθοριστικό ρόλο στην προβλεπόμενη υποχώρηση των εκπομπών διαδραματίζει η ενεργειακή αναταραχή που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν, μετά τους βομβαρδισμούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου 2026.
Η σύγκρουση και το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ οδήγησαν σε εκτίναξη των τιμών των καυσίμων και περιορισμό της κατανάλωσης πετρελαίου.
Ως αποτέλεσμα, οι εκπομπές CO₂ από πετρέλαιο προβλέπεται να μειωθούν κατά 1,9%, ενώ εκείνες από φυσικό αέριο κατά 0,3%. Αντίθετα, οι εκπομπές από την καύση άνθρακα αναμένεται να αυξηθούν κατά 0,6%.
Ο Πιερ Φρίντλινγκσταϊν, βασικός συγγραφέας της έκθεσης και ερευνητής του Πανεπιστημίου του Έξετερ, χαρακτηρίζει ενθαρρυντική τη μείωση, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η υποχώρηση των εκπομπών εξαιτίας γεωπολιτικών κρίσεων δεν αποτελεί βιώσιμη λύση για το κλίμα.
Στο ίδιο μήκος κύματος, η Κορίν Λε Κερέ, καθηγήτρια Περιβαλλοντικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας (East Anglia), εκτιμά ότι οι εκπομπές είναι πιθανό να αυξηθούν εκ νέου μόλις υποχωρήσουν οι γεωπολιτικές εντάσεις και εξομαλυνθούν οι τιμές του πετρελαίου.
Υπενθυμίζει, μάλιστα, ότι ανάλογη ανάκαμψη των εκπομπών καταγράφηκε μετά την πανδημία και την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, όταν η οικονομική δραστηριότητα επανήλθε στους προηγούμενους ρυθμούς.
Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: Πρόοδος, αλλά όχι αρκετή
Στη συγκράτηση των εκπομπών συμβάλλει και η ανάπτυξη των καθαρών τεχνολογιών. Σύμφωνα με τη μελέτη, τα δύο τρίτα της πρόσθετης παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης καλύπτονται πλέον από την επέκταση της ηλιακής και αιολικής ενέργειας και τη χρήση ηλεκτρικών οχημάτων.
Ωστόσο, η πρόοδος αυτή δεν επαρκεί ακόμη για να αντισταθμίσει τη συνεχιζόμενη εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από τα ορυκτά καύσιμα.
Ο Γκλεν Πίτερς, ερευνητής του Κέντρου Διεθνούς Κλιματικής Έρευνας (CICERO), υπογραμμίζει ότι μια μεμονωμένη ετήσια μείωση δεν έχει ουσιαστική σημασία εάν δεν συνοδεύεται από διαρθρωτικές αλλαγές.
Η ταχύτερη ανάπτυξη φωτοβολταϊκών, αιολικών πάρκων, συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας και ηλεκτροκίνησης μπορεί να περιορίσει τις εκπομπές σε αρκετές χώρες, αλλά απαιτείται μεγαλύτερη επιτάχυνση.
Όπως επισημαίνει ο Πιερ Φρίντλινγκσταϊν, βασική προϋπόθεση είναι οι παγκόσμιες εκπομπές να φτάσουν στο ανώτατο σημείο τους και στη συνέχεια να ακολουθήσουν σταθερή και διαρκή πτωτική πορεία.
Κίνα, ΗΠΑ και Ευρώπη μειώνουν τις εκπομπές – Αντίθετη πορεία στην Ινδία
Η έκθεση καταγράφει σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των μεγαλύτερων οικονομιών του πλανήτη.
Στην Κίνα, η οποία ευθύνεται για το 32% των παγκόσμιων εκπομπών CO₂ από ορυκτά καύσιμα, προβλέπεται μείωση 0,9%, έπειτα από δύο χρόνια περιορισμένης αύξησης. Παράλληλα, η χώρα πρωταγωνιστεί στην ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών και στην ενίσχυση της απορρόφησης άνθρακα μέσω αναδασώσεων.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι εκπομπές αναμένεται να μειωθούν κατά 1,3%, κυρίως λόγω της υποχώρησης της χρήσης άνθρακα, η οποία είχε αυξηθεί το 2025 εξαιτίας των υψηλών τιμών φυσικού αερίου και των χαμηλών θερμοκρασιών.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση προβλέπεται μείωση 1,5%, ενώ στην Ιαπωνία η αντίστοιχη υποχώρηση εκτιμάται στο 1%.
Αντίθετα, η Ινδία αναμένεται να καταγράψει αύξηση εκπομπών κατά 4,4%, ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο ετήσιο ρυθμό 3,5% της προηγούμενης δεκαετίας.
Στον υπόλοιπο κόσμο προβλέπεται συνολική μείωση 0,7%, κυρίως λόγω της περιορισμένης κατανάλωσης πετρελαίου, υπό την πίεση των υψηλών τιμών και των προβλημάτων στην παγκόσμια προσφορά.
Λιγότερα από τέσσερα χρόνια πριν εξαντληθεί ο «προϋπολογισμός άνθρακα»
Ένα από τα σοβαρότερα ευρήματα της έρευνας αφορά τον εναπομείναντα παγκόσμιο προϋπολογισμό διοξειδίου του άνθρακα, δηλαδή την ποσότητα CO₂ που μπορεί ακόμη να απελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα προτού εξαντληθεί το περιθώριο για τη συγκράτηση της υπερθέρμανσης στον 1,5 βαθμό Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το διαθέσιμο αποθεματικό έχει περιοριστεί στους 150 δισεκατομμύρια τόνους CO₂.
Με τους σημερινούς ρυθμούς εκπομπών, η ποσότητα αυτή αναμένεται να εξαντληθεί σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια, αναδεικνύοντας την απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει την πραγματική πορεία της παγκόσμιας οικονομίας από τους διεθνείς κλιματικούς στόχους.
Το όριο του 1,5°C αποτελεί κεντρικό στόχο της Συμφωνίας του Παρισιού του 2015, με σκοπό τον περιορισμό των σοβαρότερων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Ωστόσο, ο ΟΗΕ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η υπέρβαση του συγκεκριμένου ορίου είναι πλέον αναπόφευκτη, καθώς οι ανθρωπογενείς εκπομπές δεν μειώνονται με τον απαιτούμενο ρυθμό.
Η διεθνής προσπάθεια επικεντρώνεται πλέον και στον περιορισμό της διάρκειας και του μεγέθους αυτής της υπέρβασης, ώστε η θερμοκρασία να επιστρέψει κάτω από το όριο το συντομότερο δυνατό και να περιοριστούν οι κίνδυνοι εντονότερων και συχνότερων κλιματικών καταστροφών.
Greenpeace: Παρέμβαση στην COP31 για το τέλος των ορυκτών καυσίμων
Στο φόντο των επιστημονικών προειδοποιήσεων, η Greenpeace ζητά από τις κυβερνήσεις που συμμετέχουν στην COP31 στην Αττάλεια να επιταχύνουν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και να ενισχύσουν την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Σε συμβολική παρέμβαση ενόψει της διάσκεψης, η Greenpeace Τουρκίας ανέπτυξε ένα τεράστιο πανό στην παραλία Κονιααλτί (Konyaaltı) της Αττάλειας, με το μήνυμα «COP31: Κρατήστε ζωντανό τον στόχο του 1,5°C».
Το πανό ήταν τόσο μεγάλο ώστε καταγράφηκε σε δορυφορική εικόνα, με την περιβαλλοντική οργάνωση να επιδιώκει να αναδείξει την επείγουσα ανάγκη ανάληψης διεθνούς δράσης.
Επικαλούμενη τις εκτιμήσεις του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), η Greenpeace υποστηρίζει ότι η υπέρβαση του ορίου του 1,5°C μπορεί πλέον να περιοριστεί ως προς την έκταση και τη διάρκειά της μόνο με την ουσιαστική απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα.
Η οργάνωση καλεί τους πολιτικούς ηγέτες να αναλάβουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις και να λογοδοτήσουν για την εφαρμογή τους.
Η κλιματική πρόκληση για τις πόλεις και την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Τα νέα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι πόλεις και οι τοπικές κοινωνίες απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Η αύξηση της θερμοκρασίας και η ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων καθιστούν ολοένα σημαντικότερη την προσαρμογή των αστικών υποδομών, την ενεργειακή αναβάθμιση των δημόσιων κτιρίων, την ενίσχυση του αστικού πρασίνου και την ανάπτυξη βιώσιμων μεταφορών.
Για τους δήμους και τις περιφέρειες, η μείωση του ενεργειακού αποτυπώματος και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας αποτελούν δύο αλληλένδετες προτεραιότητες.
Το βασικό συμπέρασμα της διεθνούς έρευνας παραμένει σαφές: η προσωρινή μείωση των εκπομπών δεν ισοδυναμεί με αναστροφή της κλιματικής κρίσης. Χωρίς μόνιμες αλλαγές στην παραγωγή και την κατανάλωση ενέργειας, η παγκόσμια θερμοκρασία θα συνεχίσει να αυξάνεται, ακόμη και αν καταγράφονται περιστασιακές υποχωρήσεις στις εκπομπές από ορυκτά καύσιμα.
