Η έρευνα επεκτείνεται σε συμβάσεις οκτώ δήμων, ενώ αλλάζει το μοντέλο λειτουργίας των πολυκέντρων ανακύκλωσης
Ραγδαίες είναι οι εξελίξεις γύρω από την υπόθεση των πολυκέντρων ανακύκλωσης, των γνωστών «σπιτιών ανακύκλωσης», καθώς η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διευρύνει την έρευνά της και εξετάζει πλέον συμβάσεις οκτώ δήμων συνολικού ύψους περίπου 66 εκατ. ευρώ. Την ίδια ώρα, η απόφαση του ΕΔΣΝΑ να μεταφέρει στους δήμους την ευθύνη λειτουργίας των εγκαταστάσεων έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, μετατρέποντας την υπόθεση σε μείζον ζήτημα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Η υπόθεση των πολυκέντρων ανακύκλωσης εισέρχεται σε νέα φάση, καθώς, σύμφωνα με δημοσίευμα της «Καθημερινής», η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία επεκτείνει την έρευνά της πέρα από τους διαγωνισμούς των Περιφερειών και εξετάζει πλέον και τις συμβάσεις που υπέγραψαν δήμοι για την προμήθεια των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων.
Στο επίκεντρο βρίσκονται 10 συμβάσεις οκτώ δήμων, οι οποίες αφορούν την προμήθεια 181 πολυκέντρων ανακύκλωσης από την ίδια εταιρεία, με χρηματοδότηση μέσω του προγράμματος «Αντώνης Τρίτσης».
Οι δήμοι που ερευνώνται
Η έρευνα αφορά τις συμβάσεις των Δήμων:
- Αθηναίων
- Θεσσαλονίκης
- Πειραιά
- Αχαρνών
- Χαλκίδας
- Παλαιού Φαλήρου
- Αιγάλεω
- Παπάγου-Χολαργού
Συνολικά αποκτήθηκαν 181 πολυκέντρα ανακύκλωσης, εκ των οποίων:
- 50 από τον Δήμο Αθηναίων,
- 48 από τον Δήμο Θεσσαλονίκης,
- 32 από τον Δήμο Πειραιά,
- 16 από τον Δήμο Αχαρνών,
- 13 από τον Δήμο Χαλκίδας,
- 10 από τον Δήμο Παλαιού Φαλήρου,
- 6 από τον Δήμο Αιγάλεω,
- 6 από τον Δήμο Παπάγου-Χολαργού.
Το κόστος κάθε πολυκέντρου διαμορφωνόταν περίπου στις 300.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ενώ με τον φόρο ανερχόταν περίπου στις 365.000 ευρώ.
Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων
Στην υπόθεση εμπλέκεται και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), η οποία χρηματοδότησε την προμήθεια του εξοπλισμού μέσω του προγράμματος «Αντώνης Τρίτσης».
Η χρηματοδότηση πραγματοποιήθηκε μέσω επενδυτικού δανείου του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων, το οποίο αποπληρώνεται από πόρους του Υπουργείου Εσωτερικών.
Για την υλοποίηση του προγράμματος είχε εξασφαλιστεί συνολική χρηματοδότηση 1 δισ. ευρώ, σε δύο δόσεις των 500 εκατ. ευρώ.
Η ΕΤΕπ έχει υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, παρέχοντας στοιχεία και υποστήριξη σε υποθέσεις που αφορούν πιθανές παρατυπίες στη διαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Από την προμήθεια στη λειτουργία – Το νέο πρόβλημα των δήμων
Η υπόθεση δεν περιορίζεται πλέον μόνο στο κόστος προμήθειας των πολυκέντρων.
Μετά την απόφαση του ΕΔΣΝΑ να μην ανανεώσει τη σύμβαση λειτουργίας με την ΤΕΧΑΝ, η ευθύνη για τη λειτουργία των εγκαταστάσεων μεταφέρεται στους ίδιους τους δήμους.
Μέχρι σήμερα, η εταιρεία είχε αναλάβει:
- τη στελέχωση των πολυκέντρων,
- την αποκομιδή των ανακυκλώσιμων,
- τη συνολική λειτουργία του συστήματος ανταποδοτικής ανακύκλωσης,
ενώ οι δήμοι επιβαρύνονταν κυρίως με το κόστος ηλεκτροδότησης.
Με το νέο μοντέλο, οι ΟΤΑ καλούνται να αναλάβουν προσωπικό, λειτουργικό κόστος, αποκομιδή και διαχείριση των ανακυκλώσιμων υλικών.
Αντιδράσεις και απομάκρυνση μηχανημάτων
Η απόφαση του ΕΔΣΝΑ προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις.
Σύμφωνα με πληροφορίες, αρκετοί δήμοι δεν επιθυμούν να επωμιστούν το πρόσθετο οικονομικό βάρος και έχουν ήδη αρχίσει να απομακρύνουν πολυκέντρα ανακύκλωσης.
Ο ΕΔΣΝΑ, ωστόσο, έχει ζητήσει από τους δήμους να μην τα αποσύρουν, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για συγχρηματοδοτούμενα έργα που πρέπει να παραμείνουν σε λειτουργία για το χρονικό διάστημα που προβλέπουν οι ευρωπαϊκοί όροι χρηματοδότησης.
Η περίπτωση του Δήμου Σαρωνικού
Μία από τις πρώτες διαφορετικές προσεγγίσεις καταγράφεται στον Δήμο Σαρωνικού, ο οποίος ανακοίνωσε ότι αναλαμβάνει ο ίδιος τη λειτουργία των δύο πολυκέντρων σε Λαγονήσι και Ανάβυσσο.
Η δημοτική αρχή εντάσσει τις εγκαταστάσεις στο υφιστάμενο πρόγραμμα «Ανακύκλωση Πόρτα-Πόρτα», μέσω του οποίου οι δημότες θα καταγράφουν ηλεκτρονικά τις ποσότητες που ανακυκλώνουν και θα λαμβάνουν ανταποδοτικά οφέλη, όπως εκπτώσεις στα δημοτικά τέλη και άλλες παροχές.
Η επιλογή αυτή διαφοροποιείται από την κατεύθυνση που, σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζεται σε επίπεδο ΕΔΣΝΑ, όπου προωθείται η κατάργηση του μέχρι σήμερα οικονομικού ανταποδοτικού συστήματος.
Η θέση της ΤΕΧΑΝ
Η ΤΕΧΑΝ έχει περάσει στην αντεπίθεση, απορρίπτοντας τις καταγγελίες περί υπερκοστολόγησης και κάνοντας λόγο για οργανωμένη επιχείρηση δυσφήμησης.
Η εταιρεία επικαλείται την υπ’ αριθμόν 1345/2024 απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, υποστηρίζοντας ότι δεν προκύπτει υπερκοστολόγηση ούτε «φωτογραφικές» διατάξεις στους σχετικούς διαγωνισμούς.
Παράλληλα, αναφέρεται σε πόρισμα της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ), σύμφωνα με το οποίο καταγράφεται οικονομική προσφορά ανταγωνιστικής εταιρείας ύψους 332.072 ευρώ ανά πολυκέντρο ανακύκλωσης στον διαγωνισμό του ΦΟΔΣΑ Πελοποννήσου.
Η ΤΕΧΑΝ υποστηρίζει επίσης ότι η δημοσιότητα γύρω από την υπόθεση συνδέεται με την επικράτησή της σε δύο διαγωνισμούς που αφορούν το σύστημα επιστροφής εγγύησης συσκευασιών (DRS), ενώ κάνει λόγο για επιχειρηματική αντιπαράθεση και προαναγγέλλει νέα δημόσια τοποθέτηση.
Το βασικό ερώτημα της έρευνας
Στο επίκεντρο της διερεύνησης βρίσκεται κυρίως το κόστος προμήθειας των πολυκέντρων ανακύκλωσης.
Σύμφωνα με τις καταγγελίες που έχουν υποβληθεί και στοιχεία που έχουν τεθεί υπόψη των ελεγκτικών αρχών, εξετάζεται κατά πόσο υπήρχαν αντίστοιχα συστήματα με σημαντικά χαμηλότερες οικονομικές προσφορές.
Παράλληλα, υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα έχει ήδη υποχρεωθεί να επιστρέψει περίπου 6 εκατ. ευρώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά από έλεγχο της ΕΔΕΛ για παρατυπίες στις διαδικασίες προμήθειας και χρηματοδότησης των πολυκέντρων.
Αλλάζει και το θεσμικό πλαίσιο
Τα πολυκέντρα ανακύκλωσης εγκαταστάθηκαν σε δημόσιους και κοινόχρηστους χώρους με βάση ειδική διάταξη του ν. 4964/2022, η οποία επέτρεπε την εγκατάστασή τους χωρίς οικοδομική άδεια και χωρίς τους συνήθεις πολεοδομικούς περιορισμούς.
Η διάταξη αυτή καταργήθηκε πρόσφατα με τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026, άρθρο 773), γεγονός που σημαίνει ότι για κάθε νέα εγκατάσταση θα απαιτείται πλέον η προβλεπόμενη διαδικασία αδειοδότησης.
Η αλλαγή αυτή εκτιμάται ότι θα επηρεάσει και τις μελλοντικές εγκαταστάσεις αντίστοιχου εξοπλισμού, μεταξύ άλλων και στο πλαίσιο του συστήματος DRS.
Μια υπόθεση που ξεπερνά την ανακύκλωση
Η διεύρυνση της έρευνας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας μετατρέπει την υπόθεση των «σπιτιών ανακύκλωσης» σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που έχουν απασχολήσει την Τοπική Αυτοδιοίκηση τα τελευταία χρόνια.
Το ζήτημα πλέον δεν αφορά μόνο το κόστος των πολυκέντρων, αλλά και τη διαχείριση ευρωπαϊκών πόρων, τις συμβάσεις των δήμων, το λειτουργικό βάρος που μεταφέρεται στους ΟΤΑ και το μέλλον ενός συστήματος ανακύκλωσης που σχεδιάστηκε ως εργαλείο περιβαλλοντικής πολιτικής και σήμερα βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πολυεπίπεδης θεσμικής, οικονομικής και πολιτικής αντιπαράθεσης.
