Τα μοιραία λάθη και οι παραλείψεις που οδήγησαν στην καταστροφή
Ανοχύρωτος για πάνω από τρεις δεκαετίες παρέμενε ο Θεσσαλικός Κάμπος, παρά τις δραματικές προειδοποιήσεις των ειδικών για μεγάλο κίνδυνο πλημμυρών. Διαχρονικές όμως ήταν και οι εκκλήσεις που απηύθυναν επιστήμονες και φορείς της Θεσσαλίας για τον κίνδυνο πλημμυρών. Μάλιστα, η τελευταία από αυτές έγινε μόλις στις 29 Αυγούστου, δηλαδή περίπου μία εβδομάδα πριν από τη βιβλική καταστροφή, από την Επιτροπή Διεκδίκησης Επίλυσης Υδατικού προβλήματος Θεσσαλίας (ΕΔΥΘΕ), στην οποία συμμετέχουν φορείς όπως ο Γεωπονικός Σύλλογος Λάρισας και το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Κεντρικής Ελλάδας, όπως αναφέρει δημοσίευμα της Realnews.
Σύμφωνα με την εφημερίδα, ο Θεοφάνης Γέμτος, καθηγητής του Τμήματος Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και επικεφαλής της ΕΔΥΘΕ, εξήγησε ότι η μόνη λύση για τη θωράκιση του κάμπου είναι να λειτουργήσουν περιφερειακά της Θεσσαλίας τα τρία μεγάλα φράγματα του Ενιπέα, της Πύλης και του Μουζακίου, τα οποία, αν και έχουν σχεδιαστεί από τη δεκαετία του 1980, έχουν μείνει στα χαρτιά.
Βέβαια, από τα πιο σημαντικά στοιχεία και κάτι που θα πρέπει να ερευνηθεί από την εισαγγελική Αρχή που εξετάζει τις ευθύνες για τις τεράστιες καταστροφές και τις απώλειες των συναθρώπων μας είναι το γεγονός ότι εκτός από την κατασκευή των σωστών αντιπλημμυρικών έργων, οι επιστήμονες τονίζουν ότι στην καταστροφή συνετέλεσε και η διαχείριση των ρεμάτων και πιο συγκεκριμένα οι καθυστερήσεις στον καθαρισμό τους. «Σαφώς το νερό που έπεσε ήταν αδιανόητο. Προφανώς, όμως, αν είχαμε καθαρισμένα όλα τα ρέματα, που δεν ήταν, και αυτό είναι δουλειά της κάθε περιφέρειας, του κάθε δήμου κ.λπ., θα ήταν καλύτερη η εικόνα», τονίζει ο Θ. Γέμτος στην Realnews. Και πάλι κατά τραγική ειρωνεία, την Τρίτη 5 Σεπτεμβρίου, ημέρα που η κακοκαιρία «Daniel» «σφυροκοπούσε» τον Βόλο και το Πήλιο, η Περιφέρεια Θεσσαλίας κάλεσε για την υποβολή προτάσεων πράξεων για έργα που αφορούν τον καθαρισμό ρεμάτων!
Οπως αναφέρεται στο έγγραφο που είναι αναρτημένο στη «Διαύγεια» και έχει την υπογραφή του περιφερειάρχη Κωνσταντίνου Αγοραστού, αντικείμενο της πρόσκλησης είναι «η απομάκρυνση φερτών υλικών και απορριμμάτων, προκειμένου να απελευθερωθεί η διατομή για την απρόσκοπτη ροή των όμβριων υδάτων στα ρέματα», αλλά και η συντήρηση και αποκατάσταση των υφιστάμενων αντιπλημμυρικών έργων στα υδατορέματα, στο πλαίσιο της αντιπλημμυρικής προστασίας. Προϋπολογισμός των υποβαλλόμενων έργων ορίστηκε το ποσό του 1,5 εκατ. ευρώ, το οποίο αποτελεί μέρος άλλης δαπάνης, ύψους 10 εκατ. ευρώ, που έχει προϋπολογισθεί για ανάπτυξη υποδομών, όπως μικρά φράγματα και αντιπλημμυρικά.
Τα τρία φράγματα
«Αν τώρα, αλλά και πριν από τρία χρόνια, στο φαινόμενο του “Ιανού”, είχαμε σε λειτουργία το φράγμα του Ενιπέα στα Φάρσαλα, το οποίο η κυβέρνηση δρομολόγησε αλλά δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί, αλλά και τα φράγματα του Μουζακίου και της Πύλης, είναι βέβαιο ότι τα νερά που κατέκλυσαν την πεδιάδα θα ήταν πολύ λιγότερα. Γιατί τα φράγματα αυτά θα αποθήκευαν εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, όπως ακριβώς συνέβη στον ταμιευτήρα του Πλαστήρα», δηλώνει ο Θ. Γέμτος, συγκλονισμένος από την καταστροφή.
Αυτά τα τρία φράγματα έχουν μελετηθεί από το 1987, χωρίς ωστόσο κανένα να έχει κατασκευαστεί μέχρι σήμερα. Ο ταμιευτήρας νερού στο Μουζάκι προβλεπόταν να έχει χωρητικότητα 530 εκατ. κ.μ. νερού, του Ενιπέα 115 εκατ. κ.μ. νερού και της Πύλης 60 εκατ. κ.μ. νερού. Πρόκειται για μια συνολική χωρητικότητα 705 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων, που σίγουρα θα μπορούσε να περιορίσει το πρωτοφανές πλημμυρικό φαινόμενο που έπληξε τον Θεσσαλικό Κάμπο.
Το 2020, όταν ο «Ιανός» έπληξε με ιδιαίτερη σφοδρότητα τον κάμπο και τα Φάρσαλα «πνίγηκαν» για άλλη μια φορά, το σχέδιο για το φράγμα του Ενιπέα ήρθε και πάλι στο προσκήνιο, μαζί με δεσμεύσεις για ταχεία υλοποίηση. Τρία χρόνια μετά, το έργο, με προϋπολογισμό 243 εκατ. ευρώ, βρίσκεται στη δεύτερη φάση δημοπράτησης. «Εχει ενταχθεί στο πρόγραμμα “ΥΔΩΡ 2” μέσω ΣΔΙΤ (Σύμπραξης Ιδιωτικού και Δημοσίου Τομέα). Εχει γίνει ο διαγωνισμός και μέχρι το τέλος του προγράμματος, που είναι το 2026, θα πρέπει να έχει τελειώσει. Αν υπήρχε ήδη, θα είχε σώσει τον Παλαμά και τον κάμπο των Φαρσάλων», εξηγεί ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Οσο για το φράγμα της Πύλης Τρικάλων, αν και έφτασε μέχρι τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, δυστυχώς δεν προχώρησε. Στο πλαίσιο των εξαγγελιών που δεν υλοποιήθηκαν έμεινε και το φράγμα του Μουζακίου, κομβικό έργο, σύμφωνα με τους ειδικούς, για την αντιπλημμυρική προστασία της Καρδίτσας.
Το υπόμνημα
Στις 29 Αυγούστου 2023, κατά τραγική ειρωνεία, τα μέλη της ΕΔΥΘΕ, σε υπόμνημα που κατέθεσαν στο πλαίσιο της δεύτερης αναθεώρησης του Σχεδίου Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΤ) Θεσσαλίας, προειδοποιούσαν για τους κινδύνους από το ενδεχόμενο ακραίων φαινομένων -και όχι μόνο- τονίζοντας ότι «παρά τα χρόνια που μεσολάβησαν από την προηγούμενη αναθεώρηση (2017), δεν υπήρξαν αξιόλογες παρεμβάσεις και έργα στην περιοχή».
Μάλιστα, έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου για τους ιδιαίτερα αυξημένους κινδύνους καταστροφών με σοβαρές, όπως τόνιζαν, απώλειες ανθρώπινων ζωών και περιουσιών. «Τα περιφερειακά έργα πολλαπλού σκοπού περιμετρικά του Θεσσαλικού Κάμπου αναμένεται να συμβάλουν αποφασιστικά στην ασφάλεια των κατοίκων και των περιουσιών τους από κινδύνους σημαντικών καταστροφών λόγω των πλημμυρών στη λεκάνη απορροής Πηνειού, καθώς αναμένεται να συγκρατούν τα νερά κατά τη διάρκεια των πλημμυρών και κατά την κρίσιμη στιγμή θα αποτρέπουν να προστίθενται μεγάλες ποσότητες νερού μεταφερόμενες από τα ημιορεινά, περιορίζοντας με αυτόν τον τρόπο αποφασιστικά την καταστροφική τους δράση», σημειωνόταν στο εν λόγω υπόμνημα.
Αντιδράσεις
Και ενώ δεν έχουν προχωρήσει τα έργα που θα θωράκιζαν τη Θεσσαλία, η ελληνική πολιτεία έχει δαπανήσει συνολικά 720 εκατ. ευρώ για τα μισοτελειωμένα έργα της εκτροπής του Αχελώου, η οποία, σύμφωνα με συλλόγους κατοίκων της Θεσσαλίας, αν είχε ολοκληρωθεί, θα πολλαπλασίαζε τον πλημμυρικό κίνδυνο της περιοχής.
Στη Μεσοχώρα Τρικάλων έχει ολοκληρωθεί η κατασκευή του βασικού φράγματος της εκτροπής, δίχως να έχουν κλείσει τα θυροφράγματα, τα οποία θα εγκλώβιζαν τα νερά του Αχελώου. Οπως λέει χαρακτηριστικά η πρόεδρος του Συνδέσμου Κατακλυζομένων Μεσοχώρας, Νίκη Οικονόμου-Ευαγγελίδη, «στην περίπτωση που το φράγμα ήταν σε λειτουργία, η Μεσοχώρα, το Αρματολικό και τρεις ακόμη συνοικισμοί θα βρίσκονταν στον βυθό της τεχνητής λίμνης, ενώ το εναπομείναν τμήμα του χωριού θα είχε κατολισθήσει, με αποτέλεσμα την ολική καταστροφή του φράγματος Μεσοχώρας. Αν αναλογιστεί κανείς τη μεταφορά υδάτων από τη μία λεκάνη στην άλλη και στον Πηνειό ποταμό, το μέγεθος της καταστροφής που θα ακολουθούσε είναι απερίγραπτο και θα είχε επιδεινώσει την ήδη δραματική κατάσταση».
Εισαγγελική έρευνα
Σημειώνεται ότι, μετά τις βιβλικές καταστροφές, υπήρξε παρέμβαση της εισαγγελέως του Αρείου Πάγου Γεωργίας Αδειλίνη, προκειμένου να γίνουν στοχευμένες έρευνες από τις εισαγγελικές Αρχές για συγκεκριμένα έργα που δεν έγιναν ή που έγιναν με κακοτεχνίες και για κακοδιαχείριση εκατομμυρίων ευρώ για αντιπλημμυρικά έργα στη Θεσσαλία.
Μεταξύ άλλων, ζητά να διερευνηθούν ποια ακριβώς μέτρα έλαβαν ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας, αρμόδιοι αντιπεριφερειάρχες, δήμαρχοι και άλλοι θεσμικοί παράγοντες, μετά την κακοκαιρία «Ιανός» το 2020, σε επίπεδο πρόληψης, εκτέλεσης αντιπλημμυρικών έργων, αλλά και μετά την ακριβή πρόβλεψη της έκτασης του φαινομένου «Daniel», προκειμένου να αποφευχθούν ή τουλάχιστον να μειωθούν οι επιπτώσεις του και, κυρίως, να προστατευθούν οι ζωές των συμπολιτών τους.
Επίσης, ζήτησε το ακριβές ύψος των διατεθέντων για αντιπλημμυρικά έργα ποσών από την Περιφέρεια Θεσσαλίας και τους δήμους Βόλου και Καρδίτσας την τριετία 2020-2023, να διερευνηθούν ποια αντιπλημμυρικά έργα έγιναν, ποια δεν έγιναν και ποια δεν ολοκληρώθηκαν και για ποιους λόγους και αν η κατασκευή τους ήταν σύμφωνη με τους κανόνες. Επίσης, αναφέρεται στο παράδειγμα της γέφυρας του χειμάρρου Ξηριά στον Αλμυρό Μαγνησίας, που είχε πληγεί από τις πλημμύρες του «Ιανού» και ανακατασκευάστηκε από τα τέλη του 2022 μέχρι την άνοιξη του 2023, για να καταρρεύσει τελικά τμήμα της τον Σεπτέμβριο του 2023.
