Προτείνεται επανασύσταση δήμων, κατάργηση Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και μεταφορά πόρων, αρμοδιοτήτων και εξουσιών στην περιφέρεια
Μια συνολική πρόταση αναδιάρθρωσης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας μέσω του «Σχεδίου Αριστοτέλης», ανοίγοντας τη συζήτηση για τη μεταφορά εξουσιών, πόρων και αρμοδιοτήτων από το κεντρικό κράτος προς Δήμους, Περιφέρειες και Κοινότητες. Η πρόταση περιλαμβάνει την επανασύσταση περισσότερων από 100 δήμων, την κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, νέο μοντέλο συμμετοχικής διακυβέρνησης και χρηματοδοτικό πακέτο που προσεγγίζει τα 15 δισ. ευρώ.
Ο «Καλλικράτης» ένωσε δήμους. Ο «Αριστοτέλης» φιλοδοξεί να ενώσει ξανά την εξουσία με τον πολίτη. Με αυτή την πολιτική αντίστιξη, ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε μια νέα αρχιτεκτονική για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα χρειάζεται λιγότερη εξάρτηση από τα υπουργικά γραφεία και περισσότερη δύναμη στις Περιφέρειες, στους Δήμους, στις Κοινότητες και στους πολίτες.
Για την ΕΛΑΣ, η κεντρική ιδέα της πρότασης είναι ότι η ισχυρή Αυτοδιοίκηση αποτελεί προϋπόθεση για ισχυρή Δημοκρατία.
Επανεξέταση του «Καλλικράτη» και επανασύσταση δήμων
Δεκαέξι χρόνια μετά τη διοικητική μεταρρύθμιση του «Καλλικράτη», το σχέδιο επανεξετάζει τις μεγάλες και συχνά αναγκαστικές συνενώσεις δήμων.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, οι συνενώσεις δημιούργησαν ευρύτερες διοικητικές ενότητες με στόχο την αποτελεσματικότερη λειτουργία, όμως σε πολλές περιοχές αύξησαν την απόσταση ανάμεσα στη δημοτική αρχή και στους πολίτες. Χωριά και μικρές πόλεις έχασαν υπηρεσίες, θεσμική εκπροσώπηση και ουσιαστική δυνατότητα παρέμβασης στις αποφάσεις.
Η σύγκριση με την Ευρώπη, όπως επισημάνθηκε, είναι ενδεικτική: η Ελλάδα διαθέτει 332 δήμους με μέσο πληθυσμό άνω των 30.000 κατοίκων, ενώ ο μέσος ευρωπαϊκός δήμος αριθμεί περίπου 5.600 κατοίκους.
Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» προτείνει την ανάκτηση της αυτονομίας από περισσότερους από 100 δήμους σε ολόκληρη τη χώρα, με κριτήρια διοικητικής βιωσιμότητας, γεωγραφίας, νησιωτικότητας, ορεινότητας, δημογραφικών συνθηκών και πραγματικών τοπικών αναγκών.
Κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων
Η σημαντικότερη θεσμική τομή αφορά την κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων.
Το διορισμένο επίπεδο εξουσίας ανάμεσα στο κράτος και στις αιρετές Περιφέρειες καταργείται και οι αρμοδιότητές του μεταφέρονται στις Περιφέρειες, οι οποίες διαθέτουν άμεση δημοκρατική νομιμοποίηση και λογοδοτούν στους πολίτες.
Το κεντρικό κράτος μετατρέπεται σε «Κράτος-Στρατηγείο», με ρόλο στον σχεδιασμό των εθνικών πολιτικών, τον καθορισμό στόχων, τον συντονισμό, την αξιολόγηση και τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης των πολιτών στις δημόσιες υπηρεσίες.
Οι Περιφέρειες αποκτούν δικό τους αναπτυξιακό συμβόλαιο με συγκεκριμένους στόχους, έργα, χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμα αποτελέσματα, με στόχο η αναπτυξιακή στρατηγική να σχεδιάζεται από κάτω προς τα πάνω.
Η μεγάλη επιστροφή των Κοινοτήτων
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην αναγέννηση των Κοινοτήτων.
Οι πρόεδροι των Κοινοτήτων θα εκλέγονται ξανά απευθείας από τους κατοίκους, ενώ οι μικρές κοινότητες αποκτούν ενισχυμένες αρμοδιότητες, ξεχωριστό προϋπολογισμό και θεσμοθετημένη ετήσια χρηματοδότηση.
Οι πόροι θα κατευθύνονται απευθείας στις Κοινότητες με αντικειμενικά και διαφανή κριτήρια, ενώ οι συνελεύσεις των κατοίκων θα αποφασίζουν για τα έργα και τις προτεραιότητες του τόπου τους. Οι αποφάσεις αυτές θα εγγράφονται δεσμευτικά στον δημοτικό προϋπολογισμό.
Μητροπολιτική διακυβέρνηση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Το σχέδιο προβλέπει την ίδρυση μητροπολιτικών συνδέσμων διαδημοτικής συνεργασίας σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Στις αρμοδιότητές τους περιλαμβάνονται ο χωροταξικός σχεδιασμός, οι μεταφορές, η κινητικότητα, οι μεγάλες υποδομές, τα ύδατα, η αντιπλημμυρική προστασία, το περιβάλλον, η πολιτική προστασία και η διαχείριση κοινόχρηστων και παράκτιων χώρων.
Οι επιμέρους δήμοι διατηρούν τις τοπικές τους αρμοδιότητες, ενώ ο μητροπολιτικός σύνδεσμος αναλαμβάνει τα ζητήματα που αφορούν το σύνολο του πολεοδομικού συγκροτήματος.
Συμμετοχική διακυβέρνηση και εκλογή δημάρχων με 50%
Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» εισάγει νέο μοντέλο συμμετοχικής διακυβέρνησης, με ψηφιακές διαβουλεύσεις, τοπικά δημοψηφίσματα, συμμετοχικούς προϋπολογισμούς, ανοικτή υποβολή προτάσεων και δημόσιες ψηφοφορίες.
Οι πολίτες θα μπορούν να ιεραρχούν έργα, να αξιολογούν προτάσεις, να παρακολουθούν την αξιοποίηση των πόρων και να ελέγχουν την πορεία υλοποίησης των αποφάσεων.
Παράλληλα, προτείνεται η εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών με ποσοστό 50%. Αν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώνει το απαιτούμενο ποσοστό στον πρώτο γύρο, θα ακολουθεί δεύτερος γύρος ανάμεσα στους δύο πρώτους.
Χρηματοδοτικό πακέτο σχεδόν 15 δισ. ευρώ
Η πρόταση περιλαμβάνει τέσσερα μόνιμα χρηματοδοτικά εργαλεία:
Απόδοση ολόκληρου του τέλους ανθεκτικότητας στους δήμους.
Αύξηση στο 6% του ποσοστού των αποθεματικών του Πράσινου Ταμείου που κατευθύνεται σε δημοτικές επενδύσεις.
Διάθεση του 40% του νέου εθνικού χρηματοδοτικού φακέλου στην Αυτοδιοίκηση.
Δημιουργία νέου προγράμματος «Φιλόδημος», ύψους 3,5 δισ. ευρώ ανά αυτοδιοικητική θητεία.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, 13 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν στους δήμους μέσα σε μία δημοτική θητεία, ενώ το σύνολο των κατοχυρωμένων πόρων θα προσεγγίσει τα 15 δισ. ευρώ.
Οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι προβλέπεται να κατοχυρωθούν ως σταθερό ποσοστό του ΑΕΠ, ενώ κάθε νέα αρμοδιότητα θα συνοδεύεται από τους αναγκαίους πόρους και το απαιτούμενο προσωπικό.
Γεωγραφική ισότητα και νέο σύστημα κατανομής πόρων
Κεντρικός πυλώνας του σχεδίου αποτελεί η γεωγραφική ισότητα.
Η ποιότητα ζωής και η πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες, σύμφωνα με την πρόταση, πρέπει να είναι ισότιμες σε ολόκληρη την επικράτεια, ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για αστικές, νησιωτικές ή ορεινές περιοχές.
Προβλέπεται η ίδρυση Εθνικού Παρατηρητηρίου Γεωγραφικής Ισότητας και η αλλαγή των κριτηρίων κατανομής των δημόσιων πόρων, με μεγαλύτερη βαρύτητα στη νησιωτικότητα, την ορεινότητα, τη δημογραφική συρρίκνωση και τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε περιοχής.
Η πολιτική μάχη για τη γεωγραφία της εξουσίας
Η πρόταση ανοίγει μια ευρεία πολιτική και θεσμική συζήτηση για τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης.
Η επανασύσταση περισσότερων από 100 δήμων απαιτεί κριτήρια βιωσιμότητας, η μεταφορά αρμοδιοτήτων χρειάζεται σαφή θεσμική οριοθέτηση και οι σχέσεις ανάμεσα σε Δήμους, Περιφέρειες και μητροπολιτικούς συνδέσμους πρέπει να καθοριστούν με καθαρούς κανόνες.
Το χρηματοδοτικό σκέλος απαιτεί αναλυτική κοστολόγηση και ισχυρή θεσμική κατοχύρωση.
Όπως υποστήριξε ο Αλέξης Τσίπρας, το πέρασμα από τον «Καλλικράτη» στον «Αριστοτέλη» δεν αφορά μόνο τα όρια των δήμων, αλλά τη σχέση κράτους, Αυτοδιοίκησης και κοινωνίας, δηλαδή το ποιος αποφασίζει, ποιος διαχειρίζεται τους πόρους και ποιος λογοδοτεί για τη ζωή των πολιτών.
Σε δημόσια διαβούλευση με την Αυτοδιοίκηση
Ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε ότι το «Σχέδιο Αριστοτέλης» τίθεται σε δημόσια διαβούλευση, κυρίως με τα θεσμικά όργανα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού.
Το επόμενο διάστημα προβλέπεται διαδικασία ενημέρωσης και διαλόγου τόσο με την Αυτοδιοίκηση όσο και με την κοινωνία των πολιτών.
Σύμφωνα με την ΕΛΑΣ, η πρόταση περιλαμβάνει βασικά αιτήματα που έχουν διατυπωθεί στα συνέδρια της ΕΝΠΕ και της ΚΕΔΕ, όπως η αντίθεση στις αναγκαστικές συνενώσεις (με χαρακτηριστική αναφορά στις ΔΕΥΑ), ο ενεργειακός αποκλεισμός των ΟΤΑ, η αύξηση των πόρων μέσω της απόδοσης του τέλους ανθεκτικότητας στους δήμους, καθώς και η απευθείας διαχείριση του ΕΣΠΑ από τις Περιφέρειες και τους Δήμους.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πλήρη κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, ζήτημα που χαρακτηρίζεται ως ένα από τα βασικά «αγκάθια» στη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
