Δήμοι απέναντι στον ψηφιακό αποκλεισμό της τρίτης ηλικίας

Με τις συναλλαγές, τις δημόσιες υπηρεσίες και μεγάλο μέρος της καθημερινής επικοινωνίας να έχουν μεταφερθεί στις οθόνες κινητών και υπολογιστών, η ψηφιακή εκπαίδευση της τρίτης ηλικίας αποκτά πλέον σαφή κοινωνική διάσταση. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ηλικιωμένων, την 1η Οκτωβρίου, δράσεις δήμων και φορέων αναδεικνύουν την ανάγκη να περιοριστεί ο ψηφιακός αποκλεισμός και να ενισχυθεί η προστασία των ηλικιωμένων απέναντι στις ηλεκτρονικές απάτες.

Από τον φόβο στην εξοικείωση

«Είχα έναν φόβο με τις συναλλαγές στο διαδίκτυο. Μου έδειξαν όμως τον τρόπο πώς να είμαι σίγουρη και πώς να προχωράω. Πήρα αέρα», αναφέρει στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Ματίνα Σπαχή, μία από τους 30 δημότες που συμμετείχαν στο δωρεάν πρόγραμμα ψηφιακής εκπαίδευσης για άτομα τρίτης ηλικίας στον Δήμο Καλλιθέας.

Μέσα από τη χρήση tablet και κινητού τηλεφώνου, η ίδια κατάφερε να αποκτήσει δεξιότητες που διευκολύνουν σημαντικά την καθημερινότητά της.

Όπως εξηγεί, μπορεί πλέον να υποβάλλει υπεύθυνη δήλωση, να χρησιμοποιεί το gov.gr, να εκδίδει ακτοπλοϊκά και αεροπορικά εισιτήρια, εισιτήρια για ΚΤΕΛ και λεωφορεία, αλλά και να αξιοποιεί την εφαρμογή του ΟΑΣΑ.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην ασφαλή χρήση του διαδικτύου. Οι συμμετέχοντες εκπαιδεύτηκαν στη χρήση του e-banking, αλλά και στο πώς να αναγνωρίζουν ύποπτους συνδέσμους και κινδύνους.

«Είχαμε τον φόβο, αλλά μας έμαθαν τι να προσέχουμε, πώς να κινούμαστε με ασφάλεια στο e-banking και για τα links που δεν πρέπει να πατάμε. Οι 70 ώρες εκπαίδευσης ήταν μια πολύ ικανοποιητική χρονική περίοδος», σημειώνει η κ. Σπαχή.

Τονίζει, παράλληλα, ότι για τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας καθοριστική είναι η προσωπική επαφή και η υπομονή. «Άνθρωποι μετά τα 65 χρειάζονται κάποιον να κάτσει να τους δείξει με υπομονή», επισημαίνει, προσθέτοντας ότι ακόμη και φίλες της που δεν είχαν καμία σχέση με την τεχνολογία μπορούν πλέον να διευκολύνουν σημαντικά τις καθημερινές μετακινήσεις τους.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στη μάχη του ψηφιακού αποκλεισμού

Η δράση στην Καλλιθέα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας που αναπτύσσεται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς αντίστοιχα προγράμματα ψηφιακής κατάρτισης έχουν πραγματοποιηθεί σε δήμους της Αττικής.

Ο αντιδήμαρχος Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικής Πολιτικής του Δήμου Καλλιθέας Νικόλαος Γιατράς ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι το πρόγραμμα ψηφιακής εκπαίδευσης για την τρίτη ηλικία ξεκίνησε στα μέσα Μαρτίου 2026 και ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του ίδιου έτους.

Συνολικά συμμετείχαν 30 ωφελούμενοι, οι οποίοι εκπαιδεύτηκαν μέσω tablets και smartphones στη χρήση του gov.gr για την έκδοση πιστοποιητικών, του ψηφιακού πορτοφολιού Gov.gr Wallet, του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, αλλά και κοινωνικών δικτύων όπως το Facebook και το Instagram.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονταν επίσης η ασφαλής πραγματοποίηση διαδικτυακών αγορών, η πληρωμή λογαριασμών ΔΕΚΟ και οι συναλλαγές με τραπεζικές κάρτες.

Η εκπαίδευση είχε συνολική διάρκεια 70 ωρών και οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες των 15 ατόμων. Τα μαθήματα πραγματοποιούνταν για δύο ώρες ημερησίως, τέσσερις ημέρες την εβδομάδα.

Σύμφωνα με τον κ. Γιατρά, όλοι οι συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν το πρόγραμμα με πολύ θετικές εντυπώσεις τόσο για την εκπαίδευση και τον εκπαιδευτή όσο και για τη δυνατότητα του δήμου να ενταχθεί στη συγκεκριμένη δράση.

Ο αντιδήμαρχος υπογράμμισε επίσης την κοινωνική χρησιμότητα του εγχειρήματος, σημειώνοντας ότι μεγάλο μέρος της σημερινής τρίτης ηλικίας δεν είχε την ευκαιρία στα νεανικά του χρόνια να αποκτήσει εκπαίδευση στους υπολογιστές και, κατά συνέπεια, να εξοικειωθεί έγκαιρα με τα σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία.

«ΟΔΥΣΣΕΑΣ» και «Smile Academy»: Η τεχνολογία πηγαίνει στους ηλικιωμένους

Σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια για ψηφιακή συμπερίληψη διαδραματίζει και η Κοινωνία των Πολιτών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η δράση του οργανισμού «Το Χαμόγελο του Παιδιού», μέσω της Ακαδημίας Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης «Smile Academy» και του Κινητού Εργαστηρίου Ενημέρωσης, Εκπαίδευσης και Τεχνολογίας «ΟΔΥΣΣΕΑΣ».

Εκπρόσωποι του Γραφείου Τύπου του Οργανισμού εξηγούν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι τα άτομα τρίτης ηλικίας συμμετέχουν ενεργά στις δράσεις της Ακαδημίας, η οποία απευθύνεται όχι μόνο σε παιδιά αλλά και σε γονείς, παππούδες και γιαγιάδες.

Στόχος, όπως επισημαίνουν, είναι όλοι να μπορούν να συμμετέχουν στη σύγχρονη κοινωνική και ψηφιακή ζωή με μεγαλύτερη ασφάλεια και αυτοπεποίθηση.

Βασικό εργαλείο είναι ο «ΟΔΥΣΣΕΑΣ», ο οποίος, ως κινητό εργαστήριο, επιτρέπει στους εκπαιδευτές να φτάνουν οι ίδιοι κοντά στους ανθρώπους, αντί να απαιτούν από τους συμμετέχοντες να συνδεθούν σε ένα διαδικτυακό μάθημα που ενδέχεται να τους φαίνεται δύσκολο ή απρόσωπο.

Όπως επισημαίνεται από το «Χαμόγελο του Παιδιού», το κινητό εργαστήριο μεταφέρεται στις πόλεις και δημιουργεί ένα ασφαλές και οικείο περιβάλλον, όπου οι συμμετέχοντες μπορούν να πειραματιστούν με την τεχνολογία, να κάνουν ερωτήσεις και να λύσουν απορίες χωρίς τον φόβο του λάθους.

Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με τον Οργανισμό, η μάθηση γίνεται προσβάσιμη ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας, τον βαθμό εξοικείωσης με την τεχνολογία ή το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο.

Η συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σημαντική είναι και η συνεργασία με το Εργαστήριο Προηγμένων Μαθησιακών Τεχνολογιών στην Δια Βίου και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση (Ε.ΔΙ.Β.Ε.Α.) του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Μέσα από αυτή τη συνεργασία έχουν συμμετάσχει μεμονωμένοι εκπαιδευόμενοι, οργανωμένες ομάδες ΚΑΠΗ, αλλά και η πρώτη ομάδα του προγράμματος «Πανεπιστήμιο Τρίτης Ηλικίας», το οποίο απευθύνεται σε άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.

Η εκπαιδευτική προσέγγιση, σύμφωνα με τους υπεύθυνους, δεν περιορίζεται σε ένα τυπικό μάθημα χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Αντί για απλές τεχνικές οδηγίες, η εκπαίδευση ξεκινά από πραγματικές καταστάσεις της ψηφιακής καθημερινότητας και βασίζεται σε βιωματικές και διαδραστικές δραστηριότητες.

Έτσι, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες προσεγγίζουν πιο εύκολα την εμπειρία της σημερινής γενιάς και κατανοούν καλύτερα τις ανάγκες και τις δυσκολίες της.

Laptop, tablet και μέσα κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιούνται ως εργαλεία για την επίλυση πρακτικών ζητημάτων, με την τεχνική εξοικείωση να έρχεται σταδιακά μέσα από συζήτηση, χιούμορ και συνεργασία.

Η τεχνολογία, όπως τονίζεται, δεν αντιμετωπίζεται ως αυτοσκοπός, αλλά ως μέσο επικοινωνίας, συμμετοχής και προστασίας.

Εκπαίδευση απέναντι στις ψηφιακές απάτες

Κρίσιμο πεδίο των προγραμμάτων αποτελεί η προστασία των ηλικιωμένων από διαδικτυακές απάτες, καθώς οι μεγαλύτερες ηλικίες βρίσκονται συχνά στο στόχαστρο επιτήδειων.

Όπως εξηγεί το «Χαμόγελο του Παιδιού», απόλυτη προστασία στο διαδίκτυο δεν μπορεί να υπάρξει. Αυτό που μπορεί να επιτευχθεί είναι η ενδυνάμωση των πολιτών ώστε να αναγνωρίζουν εγκαίρως έναν πιθανό κίνδυνο, να μην ενεργούν υπό πίεση και να γνωρίζουν πού πρέπει να απευθυνθούν.

Η εκπαίδευση βασίζεται σε πρακτικά παραδείγματα: ποια προσωπικά δεδομένα μπορούν να κοινοποιούνται, ποια πρέπει να προστατεύονται και γιατί δεν πρέπει κάποιος να απαντά άμεσα, να πατά έναν σύνδεσμο ή να δίνει προσωπικές πληροφορίες επειδή κάποιος τον πιέζει ή τον φοβίζει.

Στο συγκεκριμένο πεδίο κομβική είναι η συνεργασία με το Ε.ΔΙ.Β.Ε.Α. του Πανεπιστημίου Κρήτης, μέσω του προγράμματος «Ασφαλής και Δημιουργική Πλοήγηση στο Διαδίκτυο».

Παράλληλα, εισάγεται το νέο πρόγραμμα «ΕΓΝΟΙΑ», το οποίο επεκτείνει την εκπαίδευση και στην υπεύθυνη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην αντιμετώπιση του αισθήματος ντροπής ή ενοχής όταν κάποιος πέσει θύμα ηλεκτρονικής απάτης.

Οι εκπρόσωποι του Οργανισμού επισημαίνουν ότι μια διαδικτυακή απάτη μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε και ότι είναι σημαντικό το περιστατικό να γνωστοποιείται άμεσα σε πρόσωπο εμπιστοσύνης και να αναζητείται βοήθεια.

Όπως τονίζουν, στόχος δεν είναι να φοβηθούν οι ηλικιωμένοι και να απομακρυνθούν από την τεχνολογία, αλλά να μπορούν να τη χρησιμοποιούν με κριτική σκέψη, ασφάλεια και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.