Δήμος Αθηναίων: Αναδρομική έκθεση του Μίλτου Σκούρα με 165 έργα στην Πινακοθήκη

Μια αναδρομή σε περισσότερα από 40 χρόνια καλλιτεχνικής δημιουργίας του Μίλτου Σκούρα φιλοξενεί η Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, από τις 22 Οκτωβρίου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026. Η έκθεση, με τίτλο «Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983-2026», περιλαμβάνει 165 έργα, ορισμένα από τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό. Την επιμέλεια υπογράφει ο ιστορικός τέχνης Γιάννης Μπόλης, με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ).

Από τα graphic novels στη ζωγραφική

Η έκθεση παρακολουθεί την εικαστική διαδρομή του Μίλτου Σκούρα, διερευνώντας τη σχέση της εικόνας με την πραγματικότητα, την ανθρώπινη παρουσία και τις διαφορετικές εκδοχές της ορατής εμπειρίας.

Η καλλιτεχνική του ταυτότητα διαμορφώθηκε μέσα από διεθνείς επιρροές, με τη ζωγραφική να συναντά τη φωτογραφία, τη μόδα, το design, τη διαφήμιση και τη μαζική κουλτούρα.

Το 1979 αποφοίτησε από τη Σχολή Αρχιτεκτονικής στο Μιλάνο, ενώ στη συνέχεια σπούδασε σημειολογία και επικοινωνία στο Πανεπιστήμιο Sorbonne Nouvelle – Paris 3. Η παραμονή του στη Νέα Υόρκη και η ενασχόλησή του με τα graphic novels και τα περιοδικά συνέβαλαν στη διαμόρφωση της ιδιαίτερης εικαστικής του γλώσσας.

Το 1983 δημοσίευσε την πρώτη του δουλειά στο γαλλικό περιοδικό Métal Hurlant. Ακολούθησαν δημοσιεύσεις στο αμερικανικό Heavy Metal και στο ιταλικό Alter.

Για περισσότερο από μία δεκαετία εργάστηκε στο Μιλάνο, το Παρίσι και τη Νέα Υόρκη, εξερευνώντας τη σχέση εικόνας και κειμένου, παράλληλα με τη δραστηριότητά του στη γραφιστική, τη διαφήμιση και τη μόδα.

Όπως επισημαίνει η διευθύντρια του ΜΟΜus – Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης, Μαρία Τσαντσάνογλου, η πορεία του «προέρχεται από μια διεθνή, κοσμοπολίτικη εμπειρία της εικόνας και επιστρέφει στην Ελλάδα χωρίς να αποκοπεί από αυτήν».

Οι θεματικές ενότητες και η πολλαπλή ανάγνωση της εικόνας

Στον πυρήνα της έκθεσης, ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα αναδεικνύει τη μετάβαση του καλλιτέχνη από την εφαρμοσμένη εικόνα στη ζωγραφική. Παρουσιάζονται πρώιμες δημιουργίες, graphic novels, υλικό από τον χώρο της μόδας και των περιοδικών, καθώς και η ενότητα «Mossaikon».

Σύμφωνα με τη Μαρία Τσαντσάνογλου, «στα έργα του, η εξαιρετική τεχνική ακρίβεια δεν επιδιώκει απλώς την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας. Αντίθετα, συχνά την υπονομεύει».

Αντίστοιχα, ο επιμελητής Γιάννης Μπόλης περιγράφει τις συνθέσεις του ως εικόνες που μοιάζουν παγωμένες στον χρόνο, στο μεταίχμιο μιας αφήγησης της οποίας ο θεατής αγνοεί τόσο την αρχή όσο και τη συνέχεια.

«Εικόνες ενός ενδιαμέσου κόσμου στα όρια της πραγματικότητας, του ονείρου και της φαντασίας, της αλήθειας και του ψέματος», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Στην ενότητα «Black & White Stories», η αρχική αίσθηση φωτορεαλισμού μεταβάλλεται καθώς ο επισκέπτης πλησιάζει τα έργα και διακρίνει την υφή του καμβά, το χρώμα και τα ίχνη της ζωγραφικής διαδικασίας.

Τα έργα αυτά, που ο δημιουργός χαρακτηρίζει «ζωγραφικά μονοπλάνα», συνδυάζουν εικόνα και κείμενο, χωρίς το ένα να λειτουργεί ως ερμηνεία του άλλου, αφήνοντας ανοιχτή την αφήγηση.

Στα «Border Line», μια μεγάλη ασπρόμαυρη εικόνα συνομιλεί με μικρότερες έγχρωμες συνθέσεις. Η γραμμή του ορίζοντα, πέρα από τον διαχωρισμό θάλασσας και ουρανού, μετατρέπεται σε όριο ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό.

Η ενότητα «Τοπίο» βασίζεται στον διάλογο μεγάλων έγχρωμων τοπίων με μικρότερες ασπρόμαυρες εικόνες. Ένα αντικείμενο ή ένα υλικό κατάλοιπο μπορεί να μεταβάλει την ερμηνεία της αρχικής σύνθεσης, υποδηλώνοντας την ανθρώπινη παρουσία μέσα από την απουσία της.

Στο «Attimo Fuggente», η θολή απόδοση της ανθρώπινης μορφής αποτυπώνει την αίσθηση μιας φευγαλέας παρουσίας και μιας στιγμής που βρίσκεται διαρκώς σε μετάβαση.

«Supermarket Workers»: Οι αθέατοι άνθρωποι της καθημερινότητας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ενότητα «Supermarket Workers», με 48 ασπρόμαυρα πορτρέτα εργαζομένων, τοποθετημένα σε επάλληλες σειρές που σχηματίζουν ένα ενιαίο εικαστικό σύνολο.

Η αρχική εντύπωση ομοιομορφίας υποχωρεί σταδιακά, καθώς ο θεατής παρατηρεί τις ιδιαίτερες εκφράσεις και τα χαρακτηριστικά κάθε προσώπου.

Στο «Before 8 a.m.», ο καλλιτέχνης εστιάζει στις στιγμές που προηγούνται του ανοίγματος ενός σουπερμάρκετ, αναδεικνύοντας πτυχές της εργασιακής καθημερινότητας που συνήθως παραμένουν αθέατες.

Η ιστορικός τέχνης, μουσειολόγος και επιμελήτρια εκθέσεων Κατερίνα Κοσκινά επισημαίνει ότι, μέσα από τη φωτογραφική αίσθηση, τη ζωγραφική υλικότητα και την αρχειακή διάσταση των εικόνων, ο Σκούρας αναδεικνύει τους εργαζομένους σε «ήρωες» της καθημερινότητας.

Όπως σημειώνει, η δημιουργία του υπενθυμίζει ότι η τέχνη μπορεί να μετατρέψει το καθημερινό και φαινομενικά ανώνυμο σε εικαστικό έργο.

Στην ενότητα «Family», τρεις προσωπογραφίες συγκροτούν ένα σύνολο του οποίου οι σχέσεις και οι ερμηνείες μεταβάλλονται ανάλογα με τη διάταξη των έργων. Το νόημα προκύπτει όχι μόνο από τις μεμονωμένες εικόνες, αλλά και από τον χώρο που παρεμβάλλεται ανάμεσά τους.

Από τις πρώτες εικονογραφημένες αφηγήσεις έως τις πιο πρόσφατες ζωγραφικές συνθέσεις, η έκθεση φωτίζει τη σταθερή αναζήτηση του Μίλτου Σκούρα γύρω από την παρουσία και την απουσία, το ορατό και όσα αποκαλύπτονται μέσα από μια δεύτερη ματιά.

Όπως υπογραμμίζει ο Γιάννης Μπόλης, ο καλλιτέχνης επιδιώκει «να αποδώσει περισσότερο εκείνο που απουσιάζει σε σχέση με εκείνο που εικονογραφείται».

Η συγκεκριμένη προσέγγιση βρίσκεται στον πυρήνα του τίτλου της έκθεσης, παραπέμποντας στην απόσταση ανάμεσα στην πρώτη αναγνώριση μιας εικόνας και στις διαφορετικές σημασίες που αναδύονται με την παρατήρηση.

Δίγλωσσος κατάλογος και παρουσίαση στις 4 Νοεμβρίου

Η αναδρομική έκθεση συνοδεύεται από πλήρως εικονογραφημένο δίγλωσσο κατάλογο, στα ελληνικά και τα αγγλικά, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις νήσος.

Η έκδοση περιλαμβάνει κείμενα των Γιάννη Μπόλη, Μαρίας Τσαντσάνογλου, Κατερίνας Κοσκινά, Τάσου Σακελλαρόπουλου και Ευγενίας Ίσκου.

Η παρουσίαση του καταλόγου θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026, στις 19:00, στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, με τη συμμετοχή των συγγραφέων.

Η εκδήλωση θα περιλαμβάνει συζήτηση για το έργο και τη συνολική εικαστική πορεία του Μίλτου Σκούρα.

Ξεναγήσεις και παράλληλες εκδηλώσεις

Στο πλαίσιο της έκθεσης έχουν προγραμματιστεί ξεναγήσεις με τον ίδιο τον καλλιτέχνη, τα Σάββατα 24 και 31 Οκτωβρίου, καθώς και 7 και 14 Νοεμβρίου 2026, με ώρα έναρξης τις 13:00.

Θα πραγματοποιηθούν επίσης ξεναγήσεις για ειδικά κοινά, κατόπιν συνεννόησης.

Στις παράλληλες δράσεις περιλαμβάνεται και ειδική ξενάγηση από τον επιμελητή της έκθεσης, ιστορικό τέχνης Γιάννη Μπόλη, με την ημερομηνία να ανακοινώνεται προσεχώς.

Το Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026 θα πραγματοποιηθεί η εκδήλωση ολοκλήρωσης (finissage), παρουσία του Μίλτου Σκούρα, ενώ η έκθεση θα παραμείνει επισκέψιμη έως και την Κυριακή 22 Νοεμβρίου.

Ημέρες και ώρες λειτουργίας