Προβλέπονται 196 ζώνες προστασίας σε περισσότερα από 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θάλασσας, με νέους αλιευτικούς περιορισμούς
Στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) κατατέθηκε το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για τη δημιουργία του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες, το οποίο καλύπτει 73 συμπλέγματα νησιών και νησίδων και θαλάσσια έκταση άνω των 9.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η πρωτοβουλία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) προβλέπει 196 ζώνες προστασίας, νέους περιορισμούς στην αλιεία και μέτρα διατήρησης της βιοποικιλότητας, με επιπτώσεις στη διαχείριση του θαλάσσιου χώρου και στις δραστηριότητες των νησιωτικών κοινωνιών.
Το σχέδιο κατατέθηκε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου 2026, ενώ μετά την επεξεργασία και τη γνωμοδότηση του ΣτΕ θα ακολουθήσει η έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη δέσμευση που ανέλαβε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη Διάσκεψη «Our Ocean», τον Απρίλιο του 2024 στην Αθήνα, για τη δημιουργία δύο Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων, στις Νότιες Κυκλάδες και στο Ιόνιο.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, στόχος είναι η διαμόρφωση ενιαίου πλαισίου προστασίας του θαλάσσιου φυσικού πλούτου, σε συνδυασμό με τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών, την εφαρμογή της εθνικής και ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής και την εκπλήρωση των διεθνών δεσμεύσεων της χώρας.
Ποια νησιά περιλαμβάνονται στο Θαλάσσιο Πάρκο
Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες περιλαμβάνει 73 συμπλέγματα νησιών και νησίδων, καθώς και τις χερσαίες περιοχές Natura 2000 των κατοικημένων νησιών:
- Μήλος
- Κίμωλος
- Φολέγανδρος
- Σίκινος
- Σαντορίνη
- Ανάφη
- Αμοργός
- Ηρακλειά
- Σχοινούσα
- Κουφονήσι
- Κίναρος
- Λέβιθα
Στα όριά του εντάσσεται επίσης η γειτονική θαλάσσια έκταση της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Συνολικά, περιλαμβάνονται 18 θαλάσσιες και χερσαίες περιοχές που είναι ήδη ενταγμένες στο δίκτυο Natura 2000.
Η θαλάσσια έκταση του Πάρκου υπερβαίνει τα 9.000 τ.χλμ., ενώ η χερσαία έκταση ξεπερνά τα 250 τ.χλμ.. Με τη δημιουργία του τίθενται σε καθεστώς προστασίας επιπλέον 8.407,14 τ.χλμ. θαλάσσιου χώρου, πέραν των περιοχών που προστατεύονται ήδη μέσω του Natura 2000.
Οι 196 ζώνες προστασίας και οι περιορισμοί στην αλιεία
Το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος καθορίζει 196 ζώνες προστασίας, προσδιορίζοντας τις επιτρεπόμενες χρήσεις στον χερσαίο και θαλάσσιο χώρο.
Παράλληλα, προβλέπει διαχειριστικά μέτρα που θα εξειδικευτούν στο Σχέδιο Διαχείρισης, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής στήριξης των αλιέων που θα επηρεαστούν από τους νέους περιορισμούς.
Ειδικότερα, στον θαλάσσιο χώρο προβλέπονται:
- Πλήρης απαγόρευση της αλιείας με συρόμενα εργαλεία που έρχονται σε επαφή με τον βυθό, όπως οι μηχανότρατες, με πρόβλεψη αποζημίωσης των αλιέων που θίγονται.
- Απαγόρευση της αλιείας από τις 15 Απριλίου έως τις 31 Μαΐου, σε ακτίνα 0,5 ναυτικού μιλίου από την ακτή, με δυνατότητα επαναξιολόγησης μέσω του Σχεδίου Διαχείρισης.
- Ενσωμάτωση των ρυθμίσεων του «Αμοργοράματος», με εφαρμογή αντίστοιχων μέτρων στην περιοχή του Ακρωτηρίου Σαντορίνης.
- Σταδιακός περιορισμός της ανεξέλεγκτης αγκυροβόλησης σε περιοχές με λιβάδια Ποσειδωνίας και ευαίσθητους θαλάσσιους οικοτόπους, όπως οι ύφαλοι.
Τα συγκεκριμένα μέτρα περιλαμβάνονται στο σχέδιο που εξετάζεται από το ΣτΕ και θα αποκτήσουν κανονιστική ισχύ μετά την ολοκλήρωση της προβλεπόμενης διαδικασίας έκδοσης του Προεδρικού Διατάγματος.
Προστασία της βιοποικιλότητας και της μεσογειακής φώκιας
Η περιοχή των Νοτίων Κυκλάδων αποτελεί σημαντικό πυρήνα θαλάσσιας και νησιωτικής βιοποικιλότητας στη Μεσόγειο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΝ, στην περιοχή του Πάρκου καταγράφεται το 37,5% του εθνικού πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 19% του παγκόσμιου πληθυσμού.
Ιδιαίτερη οικολογική αξία έχουν τα λιβάδια Ποσειδωνίας, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι και τα οικοσυστήματα βαθέων υδάτων, που αποτελούν σημαντικούς οικοτόπους αναπαραγωγής για θαλάσσια θηλαστικά, κητώδη, ψάρια και ασπόνδυλα.
Σημαντική είναι και η παρουσία προστατευόμενων ειδών ορνιθοπανίδας. Στο Πάρκο εντοπίζονται βιότοποι αναπαραγωγής που αντιστοιχούν:
- Στο 17,7% του εθνικού πληθυσμού του Μαυροπετρίτη.
- Στο 12,5% του Μύχου.
- Στο 11% του Αρτέμη.
- Στο 36% του Αιγαιόγλαρου.
- Στο 13% του Θαλασσοκόρακα.
Τι προβλέπεται για τις τοπικές δραστηριότητες και την πολιτιστική κληρονομιά
Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει τη διατήρηση παραδοσιακών δραστηριοτήτων που αποτελούν μέρος της οικονομικής και κοινωνικής ζωής των νησιών.
Η κτηνοτροφία, η μελισσοκομία και η μικρή παράκτια αλιεία θα συνεχίσουν να ασκούνται, με δυνατότητα περαιτέρω ενίσχυσής τους όπου αυτό είναι εφικτό.
Παράλληλα, προβλέπεται η συντήρηση και ανάδειξη στοιχείων της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως οι ξερολιθιές, οι αναβαθμίδες και οι στέρνες, που συνδέονται με την ιστορική διαχείριση του νησιωτικού τοπίου.
Το σχέδιο προβλέπει επίσης ότι ενέργειες, έργα και υποδομές που εξυπηρετούν αποκλειστικά σκοπούς εθνικής άμυνας επιτρέπονται χωρίς περιορισμούς.
Παπασταύρου: «Προστατεύουμε τη θαλάσσια ζωή και στηρίζουμε τις νησιωτικές κοινωνίες»
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, χαρακτήρισε τη δημιουργία του Θαλάσσιου Πάρκου σημαντικό βήμα για την προστασία των ελληνικών θαλασσών.
«Η Ελλάδα προχωρά με σχέδιο και αποφασιστικότητα στην προστασία της θαλάσσιας ζωής σε περιοχές της εθνικής μας κυριαρχίας», δήλωσε.
Όπως επισήμανε, με τη δημιουργία των δύο Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Νότιο Αιγαίο και στο Ιόνιο, η χώρα αναμένεται να υπερβεί τον ευρωπαϊκό στόχο προστασίας του 30% των θαλασσών της πριν από το 2030, φτάνοντας σε ποσοστό άνω του 35%.
«Προχωράμε με ταχείς ρυθμούς, για να διαφυλάξουμε τη μοναδική βιοποικιλότητα των Νοτίων Κυκλάδων, στηρίζοντας παράλληλα τις τοπικές κοινωνίες και τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών μας», τόνισε.
Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι «η προστασία του θαλάσσιου πλούτου μας είναι ευθύνη απέναντι στην πατρίδα μας και στις επόμενες γενιές».
Μετά τη γνωμοδότηση του ΣτΕ και την έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος θα καθοριστεί το οριστικό θεσμικό πλαίσιο για τη διαχείριση του Πάρκου, με επίκεντρο την προστασία της φύσης και τη συνέχιση των παραγωγικών δραστηριοτήτων των νησιωτικών κοινωνιών.
