Σε διαβούλευση η ιστορική αξιοποίηση του μυστικού αεροδρομίου της Νευρόπολης, που σήμερα βρίσκεται κάτω από τα νερά της λίμνης
Στην ιστορική ανάδειξη του αντάρτικου αεροδρομίου της Νευρόπολης, μιας εγκατάστασης που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην Εθνική Αντίσταση κατά τη γερμανική Κατοχή, προσανατολίζεται ο Δήμος Λίμνης Πλαστήρα. Η δημοτική αρχή σχεδιάζει να θέσει σε διαβούλευση τον τρόπο ανάδειξης του αεροδρομίου, το οποίο κατασκευάστηκε το 1943 για την επικοινωνία με το συμμαχικό στρατηγείο της Μέσης Ανατολής και σήμερα βρίσκεται κάτω από τα νερά της τεχνητής λίμνης.
Νάνος: «Μια λαμπρή σελίδα της Εθνικής Αντίστασης»
Το σχέδιο της δημοτικής αρχής αφορά τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης ενός χώρου που συνδέθηκε με τις επιχειρήσεις των αντιστασιακών δυνάμεων την περίοδο 1943-1944, αλλά και με τις καταστροφές που υπέστησαν τα γύρω χωριά από τις δυνάμεις Κατοχής.
Μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ), ο δήμαρχος Λίμνης Πλαστήρα, Παναγιώτης Νάνος, χαρακτήρισε την κατασκευή και λειτουργία του αεροδρομίου σημαντικό κεφάλαιο της Εθνικής Αντίστασης, το οποίο παραμένει σχετικά άγνωστο επειδή ο χώρος καλύφθηκε από τα νερά της λίμνης.
«Η κατασκευή και λειτουργία αντάρτικου αεροδρομίου αποτελεί λαμπρή σελίδα της Εθνικής Αντίστασης, άγνωστη σχετικά καθώς καλύφθηκε από τα νερά της Λίμνης Πλαστήρα», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η εγκατάσταση διευκόλυνε ουσιαστικά τον αγώνα κατά των κατακτητών.
Ο δήμαρχος υπενθύμισε παράλληλα το βαρύ τίμημα που πλήρωσαν οι τοπικές κοινωνίες. Κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του 1943, Ιταλοί και Γερμανοί πυρπόλησαν χωριά της περιοχής και εκτέλεσαν κατοίκους, με αποτέλεσμα πέντε κοινότητες να χαρακτηριστούν μαρτυρικές.
«Για εμάς σήμερα και τις επόμενες γενιές, το αντάρτικο αεροδρόμιο αποτελεί ιστορικό απόθεμα με συμβολικό χαρακτήρα, αλλά και μέρος μιας Ιστορίας, που είμαστε σε διαδικασία ανάδειξης», τόνισε ο Παναγιώτης Νάνος.
Πώς κατασκευάστηκε το μυστικό αεροδρόμιο το 1943
Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία του Δήμου Λίμνης Πλαστήρα, το αεροδρόμιο κατασκευάστηκε το καλοκαίρι του 1943 στο οροπέδιο της Νευρόπολης, σε υψόμετρο περίπου 800 μέτρων και σε απόσταση 25 χιλιομέτρων από την Καρδίτσα.
Η περιοχή διασχιζόταν από τον ποταμό Μέγδοβα, παραπόταμο του Αχελώου, και αντιστοιχεί στον χώρο όπου βρίσκεται σήμερα η τεχνητή Λίμνη Νικολάου Πλαστήρα.
Η εγκατάσταση εκτεινόταν από τα Μπεζουλιώτικα Καλύβια μέχρι τα Μεσενικολίτικα λιβάδια, στη θέση Τσιτσέικα. Επρόκειτο για έναν πρόχειρο αλλά κατάλληλα προστατευμένο αεροδιάδρομο, που επέτρεπε την επικοινωνία των ανταρτικών δυνάμεων με τους Συμμάχους.
Η πρωτοβουλία κατασκευής αποδίδεται στον αρχηγό της βρετανικής στρατιωτικής αποστολής, ταξίαρχο Έντι Μέγιερς, ο οποίος είχε εγκατασταθεί από την άνοιξη του 1943 στη Νεράιδα των Αγράφων.
Την τεχνική επίβλεψη ανέλαβε ο λοχαγός Ντένις, ενώ τα σχέδια εκπόνησαν οι μηχανικοί Α. Σαμουηλίδης, Γ. Κουβαράκης, Α. Νικολάου, Γ. Βλάχος και Παπαγεωργίου. Στη διαμόρφωση του εδάφους συμμετείχαν οι αντάρτες και κάτοικοι των γειτονικών χωριών.
Το αεροδρόμιο που τη μέρα μετατρεπόταν σε δάσος
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της εγκατάστασης ήταν το σύστημα παραλλαγής του αεροδιαδρόμου, το οποίο δυσκόλευε τον εντοπισμό του από τα γερμανικά αναγνωριστικά αεροσκάφη.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι αντάρτες που είχαν αναλάβει τη φύλαξη έκοβαν δέντρα από το γειτονικό δάσος και τα τοποθετούσαν στον διάδρομο προσγείωσης, δημιουργώντας την εικόνα φυσικής βλάστησης.
Παράλληλα, τοποθετούσαν κάρα φορτωμένα με σανό, που από ψηλά έμοιαζαν με θημωνιές, καθώς και πρόχειρα καλύβια, ώστε η έκταση να δίνει την εντύπωση αγροκτήματος.
Όταν έπεφτε το σκοτάδι, τα εμπόδια απομακρύνονταν και ο διάδρομος προετοιμαζόταν για την άφιξη των συμμαχικών αεροσκαφών. Οι προσγειώσεις και απογειώσεις πραγματοποιούνταν αποκλειστικά τη νύχτα.
Για τον φωτισμό χρησιμοποιούνταν λάμπες θυέλλης, οι οποίες άναβαν μόνο όταν το συμμαχικό αεροπλάνο ενημέρωνε μέσω ασυρμάτου ότι πλησίαζε. Κατά τις ρίψεις εφοδίων, οι αντάρτες άναβαν φωτιές σε προκαθορισμένο χρόνο, διευκολύνοντας τον εντοπισμό της περιοχής από τα πληρώματα.
Μετά την ολοκλήρωση των επιχειρήσεων, οι αντάρτες εργάζονταν όλη τη νύχτα, περισυλλέγοντας τα δέματα και επαναφέροντας τα δέντρα, τις θημωνιές και τις πρόχειρες κατασκευές. Το επόμενο πρωί, ο αεροδιάδρομος έμοιαζε και πάλι με συνηθισμένη αγροτική έκταση.
Η αποτελεσματικότητα της παραλλαγής δυσκόλευε τις γερμανικές αναγνωρίσεις, αν και η ιστορική καταγραφή του Δήμου περιλαμβάνει και αναφορές σε μεταγενέστερο εντοπισμό και βομβαρδισμό της εγκατάστασης.
Η πρώτη προσγείωση στις 9 Αυγούστου 1943
Η πρώτη καταγεγραμμένη προσγείωση στο αεροδρόμιο της Νευρόπολης πραγματοποιήθηκε στις 9 Αυγούστου 1943, όταν έφτασε ένα στρατιωτικό αεροσκάφος τύπου Dakota.
Με το αεροσκάφος αφίχθη στην Ελλάδα ο Φρέντυ Ρόδερχαμ, ειδικός που είχε αναλάβει τον έλεγχο του αεροδρομίου.
Το ίδιο βράδυ, το Dakota απογειώθηκε με προορισμό το Κάιρο, μεταφέροντας αντιπροσωπεία του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ), αποτελούμενη από τους Σαράφη, Σβώλο και Ρούσσο. Η αντιπροσωπεία επέστρεψε αργότερα στο ίδιο αεροδρόμιο με αεροσκάφος του ίδιου τύπου.
Η εγκατάσταση χρησιμοποιούνταν επίσης για ρίψεις εφοδίων και πολεμοφοδίων προς τις ανταρτικές δυνάμεις. Οι επιχειρήσεις ανεφοδιασμού παρουσίαζαν σημαντικές δυσκολίες, καθώς οι άνεμοι παρέσυραν συχνά τα δέματα που ρίχνονταν με αλεξίπτωτα, με αποτέλεσμα μέρος του υλικού να χάνεται στα πυκνά δάση.
Προβλήματα δημιουργούσε και η κατάσταση του εδάφους. Παρότι οι προσγειώσεις πραγματοποιούνταν σχετικά εύκολα, οι απογειώσεις ήταν ιδιαίτερα απαιτητικές, επειδή ο διάδρομος είχε διαμορφωθεί πρόχειρα και δεν διέθετε ούτε στοιχειώδη επίστρωση σκυροδέματος.
Το βάρος των αεροσκαφών μπορούσε να προκαλέσει υποχώρηση του εδάφους, ιδιαίτερα μετά από βροχοπτώσεις, δυσχεραίνοντας την ασφαλή απογείωσή τους.
Το βαρύ τίμημα της Κατοχής για τα χωριά της περιοχής
Η λειτουργία του αεροδρομίου συνδέθηκε με τη δράση της Εθνικής Αντίστασης, αλλά και με τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των δυνάμεων Κατοχής στα χωριά της Νευρόπολης.
Το 1943, ιταλικές και γερμανικές δυνάμεις προχώρησαν σε πυρπολήσεις οικισμών και εκτελέσεις κατοίκων, πλήττοντας ιδιαίτερα τις τοπικές κοινωνίες που στήριζαν την αντιστασιακή δραστηριότητα.
Οι καταστροφές αυτές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας της περιοχής. Όπως επισημαίνει ο δήμαρχος Παναγιώτης Νάνος, η ανάδειξη του αεροδρομίου συνδέεται και με την ανάγκη διατήρησης της μνήμης των θυμάτων και της προσφοράς των κατοίκων στον αντιστασιακό αγώνα.
Η ιστορική μνήμη κάτω από τα νερά της Λίμνης Πλαστήρα
Το αντάρτικο αεροδρόμιο της Νευρόπολης συνέχισε να λειτουργεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, εξυπηρετώντας τη διακίνηση ανθρώπων και εφοδίων και διατηρώντας την επικοινωνία με το συμμαχικό στρατηγείο της Μέσης Ανατολής.
Με τη δημιουργία της τεχνητής Λίμνης Πλαστήρα, ο ιστορικός χώρος καλύφθηκε από τα νερά, με αποτέλεσμα ένα σημαντικό κεφάλαιο της τοπικής και εθνικής ιστορίας να παραμείνει για δεκαετίες μακριά από τη δημόσια θέα.
Πλέον, ο Δήμος Λίμνης Πλαστήρα επιδιώκει να προχωρήσει στην ιστορική του ανάδειξη, ανοίγοντας διαδικασία διαβούλευσης για τον τρόπο με τον οποίο θα προβληθεί και θα διατηρηθεί η μνήμη του.
Η πρωτοβουλία συνδέει την ιστορία της Εθνικής Αντίστασης με τη σύγχρονη ταυτότητα της περιοχής, αναδεικνύοντας τόσο τη συμβολή του αεροδρομίου στον αγώνα κατά των δυνάμεων Κατοχής όσο και τις θυσίες των τοπικών κοινωνιών.
