Χωρίς σταυρό προτίμησης η διαδικασία – νέο εκλογικό σύστημα με μπόνους εδρών – τι πρέπει να κάνουν ετεροδημότες, κάτοικοι εξωτερικού
Νέες εκλογές και όχι συνέχεια των προηγούμενων είναι η αναμέτρηση της 2ης Ιουνίου.
Οι εκλογές αναμένεται να προκηρυχθούν με τη διάλυση της Βουλής, ενώ τα ηνία της χώρας θα έχει η υπηρεσιακή κυβέρνηση του Ιωάννη Σαρμά.
Στο μόνο σημείο που οι εκλογές της 21ης Μαΐου επηρεάζουν αυτές που έρχονται είναι στο σταυρό προτίμησης. Το Σύνταγμα προβλέπει ότι εάν οι εκλογές γίνονται μέσα σε ένα δεκαοκτάμηνο από τις προηγούμενες, τότε ισχύει η λίστα και ο σταυρός για την ανάδειξη των βουλευτών.
Αν και δεν δεσμεύονται τα κόμματα και οι ηγεσίες τους από τη σειρά κατάταξης (και εκλογής) που έδωσαν οι προηγούμενες εκλογές, θεωρείται περίπου δεδομένο ότι αυτή η σειρά δεν μπορεί να αλλάξει, ως ένδειξη σεβασμού στην πρόσφατη λαϊκή βούληση.
Αλλαγές ίσως αναμένονται σε θέσεις που δεν θεωρούνται εκλόγιμες. Αλλαγές που μπορεί να γίνουν είτε γιατί κάποιοι υποψήφιοι που δεν εκλέχτηκαν δεν ενδιαφέρονται πλέον, είτε για να ενισχύσουν οι ηγεσίες τα ψηφοδέλτια του κόμματος για τις νέες εκλογές.
Ενισχυμένη αναλογική
Το κρίσιμο νέο στοιχείο στην επικείμενη αναμέτρηση σε σχέση με αυτή της προπερασμένης Κυριακής, είναι ότι επιστρέφει η ενισχυμένη αναλογική, δηλαδή το μπόνους εδρών για το πρώτο κόμμα. Αλλά αυτή τη φορά όχι όπως παλαιότερα που το πρώτο κόμμα ελάμβανε μπόνους 50 εδρών ανεξάρτητα από το ποσοστό που είχε πετύχει.
Ο νέος νόμος προβλέπει κλιμακούμενο μπόνους και εφόσον το πρώτο κόμμα λάβει τουλάχιστον 25%. Σε αυτό ακριβώς το κατώφλι παίρνει πριμ 20 έδρες και στη συνέχεια υπάρχει μία έδρα ανά μισή ποσοστιαία μονάδα. Με ανώτατο όμως όριο τις 50 έδρες, που μπορεί να λάβει το πρώτο κόμμα, μόλις φτάσει στο 40%.
Έτσι, εάν το πρώτο κόμμα λάβει 25% το μπόνους είναι 20 έδρες, ενώ οι υπόλοιπες 280 έδρες κατανέμονται αναλογικά ανάμεσα στα κόμματα που μπήκαν στη Βουλή. Και για κάθε έδρα που πάει στο μπόνους μειώνεται ο αριθμός των εδρών που μοιράζονται στη συνέχεια.
Η αυτοδυναμία δεν εξαρτάται μόνο από το ποσοστό του πρώτου κόμματος αλλά και σε συνδυασμό με το ποσοστό που θα λάβουν αθροιστικά τα κόμματα που δεν θα πιάσουν το όριο του 3%. Όσο πιο υψηλό το ποσοστό των κομμάτων που θα μείνουν εκτός Βουλής τόσο χαμηλώνει ο πήχης της αυτοδυναμίας. Αντίστροφα, όσα περισσότερα κόμματα στο κοινοβούλιο (άρα μικρότερο ποσοστό για τους λοιπούς συνδυασμούς), τόσο θα ανεβαίνει το μίνιμουμ ποσοστό για τον πρώτο. Υπολογίζεται σε γενικές γραμμές ότι με Βουλή πέντε κομμάτων (όπως αυτή που προέκυψε στις 21 Μαΐου) η αυτοδυναμία εξασφαλίζεται με ποσοστό περί το 37,5%, με έξι κόμματα στη Βουλή ο πήχης ανεβαίνει γύρω στο 38,4%, ενώ με επτακομματική πάει στο 39,3%.
Πώς ψηφίζουν ετεροδημότες και κάτοικοι του εξωτερικού
Οι επικείμενες βουλευτικές εκλογές θα διεξαχθούν με βάση τους εκλογικούς καταλόγους που ίσχυσαν και στις τελευταίες εκλογές, όπως αυτοί οριστικοποιήθηκαν μετά την α΄ αναθεώρηση του 2023, και περιλαμβάνουν όλες τις μεταβολές που συντελέστηκαν έως και την 28η Φεβρουαρίου 2023.
Σε ό,τι αφορά στους ετεροδημότες, αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να ψηφίσουν στον τόπο διαμονής τους στις προσεχείς εκλογές, όσοι είχαν υποβάλει ετεροχρονισμένα τη σχετική αίτηση.
Οι Έλληνες του εξωτερικού μπορούν να ψηφίσουν στον τόπο διαμονής τους εφόσον η αίτηση για εγγραφή στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους έχει υποβληθεί 12 ημέρες πριν από την προκήρυξη των εκλογών. Εάν οι νέες εκλογές προκηρυχθούν τη Δευτέρα 29 Μαΐου, τότε αυτή τη δυνατότητα θα έχουν όποιων η αίτηση έχει υποβληθεί έως τις 17 Μαΐου.
Η διαδικασία για την έγκριση από τον Άρειο Πάγο των κομμάτων και των συνασπισμών που θα λάβουν μέρος στις εκλογές θα γίνει εξ αρχής και δεν σχετίζεται με όσα έγιναν στις προηγούμενες εκλογές. Μπορεί δηλαδή ορισμένα κόμματα που δεν είχαν πάρει τότε την άδεια, να το πετύχουν τώρα, κάνοντας προφανώς κάποιες προσαρμογές.
