Η Συνθήκη τέθηκε επίσημα σε εφαρμογή στις 17 Ιανουαρίου 2026, έπειτα από δύο δεκαετίες διεθνούς προσπάθειας
Σε ισχύ τέθηκε επίσημα στις 17 Ιανουαρίου 2026 η Παγκόσμια Συνθήκη για τους Ωκεανούς, με τη συμπλήρωση 120 ημερών από την επικύρωσή της, σηματοδοτώντας ένα ιστορικό ορόσημο για την παγκόσμια προστασία της θάλασσας και των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Η έναρξη ισχύος της Συνθήκης αποτελεί το αποτέλεσμα περισσότερων από είκοσι ετών αδιάκοπης εκστρατείας από επιστήμονες, οργανώσεις, θεσμικούς φορείς και εκατομμύρια πολίτες σε όλο τον κόσμο, με στόχο την προστασία των ωκεανών που φιλοξενούν εκατομμύρια είδη και ζωτικά οικοσυστήματα.
Με αφορμή την έναρξη εφαρμογής της, καλλιτέχνες από διάφορες χώρες παρουσίασαν έργα τέχνης δρόμου μεγάλης κλίμακας, τιμώντας μια σημαντική διεθνή περιβαλλοντική κατάκτηση.
Γιατί η Συνθήκη είναι κρίσιμη
Παρότι υπάρχουν εθνικά και ευρωπαϊκά πλαίσια θαλάσσιας προστασίας, η Παγκόσμια Συνθήκη για τους Ωκεανούς καλύπτει ένα κρίσιμο κενό: τα υπερεθνικά ύδατα.
Σήμερα, μόλις το 0,9% της ανοιχτής θάλασσας παγκοσμίως τελεί υπό πλήρη ή υψηλού επιπέδου προστασία. Η Συνθήκη ανοίγει τον δρόμο για τη δημιουργία θαλάσσιων καταφυγίων, τα οποία συμβάλλουν τόσο στη διατήρηση της βιοποικιλότητας όσο και στον μετριασμό της κλιματικής κρίσης και στη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας.
Νομικές δεσμεύσεις για τα κράτη
Με την έναρξη ισχύος της Συνθήκης, οι κυβερνήσεις που την έχουν επικυρώσει – μεταξύ αυτών και η Ελλάδα – αναλαμβάνουν πλέον νομική υποχρέωση να λάβουν ουσιαστικά μέτρα για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Η νομική αυτή δέσμευση απαιτεί ουσιαστική εναρμόνιση πολιτικών και αποφυγή καθυστερήσεων, καθώς στο παρελθόν έχουν καταγραφεί περιπτώσεις μη συμμόρφωσης με συμφωνημένα περιβαλλοντικά μέτρα.
Τα επόμενα βήματα που απαιτούνται
Η εφαρμογή της Συνθήκης συνοδεύεται από συγκεκριμένες προσδοκίες και προκλήσεις:
- Δημιουργία θαλάσσιων καταφυγίων, πλήρως ή σε μεγάλο βαθμό προστατευμένων, που θα επιτρέπουν στα οικοσυστήματα να ανακάμπτουν.
- Επιστημονικά τεκμηριωμένος σχεδιασμός, με τη συμμετοχή αυτοχθόνων πληθυσμών και τοπικών κοινοτήτων, ώστε οι παρεμβάσεις να είναι κοινωνικά δίκαιες.
- Έλεγχος της αλιείας, ιδιαίτερα των μεγάλων βιομηχανικών σχημάτων, καθώς σήμερα το 35,4% των παγκόσμιων ιχθυαποθεμάτων βρίσκεται σε καθεστώς υπεραλίευσης, με τη Μεσόγειο να συγκαταλέγεται στις πλέον επιβαρυμένες θάλασσες.
- Προστασία από εξορυκτικές δραστηριότητες και προώθηση διεθνούς moratorium στις εξορύξεις βαθέων υδάτων, οι οποίες απειλούν ανεπανόρθωτα τα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Πέρα από τον στόχο 30×30
Η επίτευξη του στόχου προστασίας του 30% των θαλασσών έως το 2030 (30×30) δεν πρέπει να αποτελέσει το τέλος, αλλά την αφετηρία μιας δυναμικής πολιτικής προστασίας.
Απαιτείται επέκταση των προστατευόμενων περιοχών, δημιουργία οικολογικών διαδρόμων και θεσμοθέτηση ζωνών απόλυτης προστασίας, με μακροχρόνιο σχεδιασμό και αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης.
Αρχή και όχι τέλος της προσπάθειας
Η Παγκόσμια Συνθήκη για τους Ωκεανούς καλείται να αποτελέσει την απαρχή μιας νέας εποχής διεθνούς συνεργασίας για την προστασία της θαλάσσιας ζωής, την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και της πλαστικής ρύπανσης.
Σε μια περίοδο αμφισβήτησης των διεθνών συμφωνιών, η ουσιαστική εφαρμογή της Συνθήκης αποτελεί κρίσιμο στοίχημα για το μέλλον των ωκεανών και, τελικά, για την παγκόσμια περιβαλλοντική και κοινωνική ισορροπία.
