Η μεταρρύθμιση επεκτείνει τον ρόλο ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ και επηρεάζει το μοντέλο λειτουργίας των δημοτικών υπηρεσιών ύδρευσης
Δεκτό κατά πλειοψηφία έγινε από την Ολομέλεια της Βουλής το νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την επέκταση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ. Υπέρ ψήφισαν οι βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης καταψήφισαν το νομοσχέδιο.
Το ίδιο αποτέλεσμα καταγράφηκε και στην ονομαστική ψηφοφορία που ζήτησαν οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ επί της αρχής και επί των άρθρων 4, 16, 28, 32, 33, 36 και 39. Επί συνόλου 288 παρόντων βουλευτών, 157 ψήφισαν «ναι» και 131 «όχι».
Η συζήτηση στη Βουλή
Ο εισηγητής της μειοψηφίας, Μανώλης Χριστοδουλάκης, είχε ζητήσει την ονομαστική ψηφοφορία ώστε, όπως ανέφερε, «να είναι υποχρεωμένος ο καθένας από εμάς να πάρει την ευθύνη για την κρίσιμη απόφαση που συνδέεται με το μέλλον της διαχείρισης των υδάτων στην Ελλάδα».
Κλείνοντας τη διήμερη συζήτηση, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε ότι «προχωράμε σε μια υπεύθυνη, σύγχρονη και ολοκληρωμένη εθνική πολιτική για το νερό» και υπογράμμισε ότι «η αδράνεια και τα ευχολόγια δεν είναι λύσεις».
Ο υπουργός ευχαρίστησε τους βουλευτές, τους φορείς, τους εργαζόμενους της ΕΥΔΑΠ, καθώς και δημάρχους από τη Θέρμη και την Ανατολική Αττική, σημειώνοντας ότι οι παρατηρήσεις τους συνέβαλαν στη βελτίωση του νομοσχεδίου.
Η συμφωνία και οι διαφωνίες
Σύμφωνα με τον κ. Παπασταύρου, υπάρχει μία θεμελιώδης συμφωνία και δύο βασικές διαφωνίες.
Η κοινή βάση είναι η αναγνώριση του δημόσιου χαρακτήρα του νερού ως στρατηγικού εθνικού πόρου, πηγής ζωής και προϋπόθεσης για την ανάπτυξη, τον τουρισμό, την αγροτική παραγωγή και την ποιότητα ζωής.
Οι διαφωνίες αφορούν κυρίως την έκταση του προβλήματος της λειψυδρίας και το κατά πόσο το σημερινό μοντέλο διαχείρισης μπορεί να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες.
Η λειψυδρία και ο κατακερματισμός
Ο υπουργός υποστήριξε ότι η Ελλάδα βρίσκεται στην 19η θέση παγκοσμίως ως προς τον κίνδυνο λειψυδρίας και στη δεύτερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την Κύπρο, ως προς την πιθανότητα υδατικού στρες.
Όπως τόνισε, τα στοιχεία αυτά επιβάλλουν μεταρρύθμιση, καθώς το σημερινό μοντέλο χαρακτηρίζεται από υποστελέχωση, πολυκερματισμό, έλλειψη τεχνικής και οικονομικής επάρκειας και αδυναμία υλοποίησης μεγάλων έργων.
«Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε χάνοντας πέντε και έξι σταγόνες από τις δέκα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο κ. Παπασταύρου επικαλέστηκε πρόσφατες υποθέσεις σε δήμους της Χαλκιδικής και της Θεσσαλονίκης, όπου υπήρξε εισαγγελική παρέμβαση λόγω προβλημάτων στην ποιότητα του νερού, καθώς και περιστατικά κλοπής νερού στην Ηλεία και παράνομων πρακτικών στη διαχείριση αρδευτικού νερού στη Μεσσηνία.
Κατά τον ίδιο, τα περιστατικά αυτά αναδεικνύουν τις αδυναμίες του υφιστάμενου μοντέλου διαχείρισης.
Η επέκταση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ
Ο υπουργός υπερασπίστηκε την επέκταση των αρμοδιοτήτων των δύο εταιρειών, τονίζοντας ότι στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη λειτουργούν πολλαπλά και κατακερματισμένα συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης, ακόμη και μέσα στον ίδιο δήμο ή την ίδια κατοικία.
Επισήμανε ότι η ΕΥΔΑΠ υλοποιεί επενδυτικό πρόγραμμα άνω των 2 δισ. ευρώ, με έργα ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ για δίκτυα αποχέτευσης και εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων στην Ανατολική Αττική, όπου περίπου 500.000 πολίτες δεν διαθέτουν οργανωμένο σύστημα αποχέτευσης.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η επέκταση της ΕΥΔΑΠ θα περιορίσει φαινόμενα ιδιωτικών δικτύων που πωλούν νερό σε πολλαπλάσιες τιμές από το τιμολόγιο της εταιρείας.
Τι αλλάζει για τους δήμους
Η βασική αλλαγή που εισάγει το νομοσχέδιο είναι ότι η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ αποκτούν διευρυμένο ρόλο στη διαχείριση των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης σε περιοχές που μέχρι σήμερα εξυπηρετούνταν από δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) ή άλλους τοπικούς φορείς.
Στην πράξη, οι δήμοι που εντάσσονται στο νέο πλαίσιο μεταφέρουν σημαντικό μέρος της διαχείρισης των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης στις δύο εταιρείες, ενώ διατηρείται η συνεργασία με τις τοπικές υπηρεσίες για την αξιοποίηση της τοπικής γνώσης και την εξυπηρέτηση των πολιτών.
Σύμφωνα με τον υπουργό, στόχος της μεταρρύθμισης είναι η αντιμετώπιση του κατακερματισμού, η ενίσχυση της διαχειριστικής επάρκειας, η δυνατότητα υλοποίησης μεγάλων έργων υποδομής και η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο προβλέπει ασφαλιστικές δικλείδες για την αποτίμηση της περιουσίας των δημοτικών επιχειρήσεων, διασφαλίζει τα εργασιακά δικαιώματα του προσωπικού που θα μεταφερθεί και προβλέπει τη διατήρηση τοπικών δομών εξυπηρέτησης σε βασικούς δήμους.
Ευρωπαϊκά παραδείγματα
Ο κ. Παπασταύρου ανέφερε ότι αντίστοιχες μεταρρυθμίσεις έχουν εφαρμοστεί εδώ και δεκαετίες σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Επικαλέστηκε τη Σκωτία, όπου οι φορείς ύδρευσης συγχωνεύθηκαν σταδιακά σε έναν ενιαίο οργανισμό, την Ολλανδία, όπου οι 2.650 περιφερειακές αρχές διαχείρισης υδάτων περιορίστηκαν σε 24, καθώς και παραδείγματα από την Πολωνία και την Ιρλανδία.
Σύμφωνα με τον υπουργό, οι διεθνείς πρακτικές δείχνουν σημαντική εξοικονόμηση λειτουργικών δαπανών και αποτελεσματικότερη διαχείριση των υδάτων.
Οι νομοτεχνικές βελτιώσεις
Ο υπουργός ανακοίνωσε ότι ενσωματώθηκαν περισσότερα από 20 σχόλια και προτάσεις δήμων και φορέων.
Μεταξύ άλλων:
- προστέθηκαν ασφαλιστικές δικλίδες για τη δίκαιη αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων των δημοτικών επιχειρήσεων,
- προβλέφθηκαν ρυθμίσεις για περιπτώσεις αρνητικής αποτίμησης,
- ενισχύθηκε η αντικειμενικότητα της διαδικασίας αποτίμησης από τη ΡΑΑΕΥ,
- θεσπίστηκαν ρυθμίσεις για τη διακοπή υδροδότησης κατά το μεταβατικό στάδιο και για τη διευκόλυνση αποπληρωμής παλαιών οφειλών,
- διασφαλίστηκαν ρητά τα εργασιακά δικαιώματα των εργαζομένων,
- κατοχυρώθηκε ότι οι νέοι εργαζόμενοι θα λαμβάνουν τις ίδιες αποδοχές με το τακτικό προσωπικό της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ,
- έγινε μόνιμη η πρόβλεψη για το όριο των 40 χιλιομέτρων στις τοποθετήσεις προσωπικού,
- προβλέφθηκε συμμετοχή εκπροσώπου της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Μακεδονίας στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΥΑΘ,
- διασφαλίστηκε η λειτουργία τουλάχιστον ενός τμήματος παροχής υπηρεσιών ύδατος σε κάθε πρωτεύουσα δήμου της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής,
- δόθηκε η δυνατότητα σε νησιωτικούς δήμους να υλοποιούν έργα άμεσης ανάγκης για τη λειψυδρία ακόμη και χωρίς πλήρη διαχειριστική επάρκεια, εφόσον βρίσκονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Αναφορές σε ΑΠΕ και οικισμούς
Ο υπουργός αναφέρθηκε και στις ρυθμίσεις για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, επισημαίνοντας ότι η εγκατεστημένη ισχύς αυξήθηκε από 6,3 GW το 2019 σε πάνω από 18 GW σήμερα, ενώ τόνισε την ανάγκη επιτάχυνσης των επενδύσεων στην αποθήκευση ενέργειας και την αυτοκατανάλωση.
Για τους εγκαταλελειμμένους οικισμούς υποστήριξε ότι το σχετικό πολεοδομικό εργαλείο ενισχύεται με ασφαλιστικές δικλείδες, μέσω ελέγχου της φέρουσας ικανότητας, Προεδρικού Διατάγματος και ελέγχου από το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Το μήνυμα του υπουργού
Ολοκληρώνοντας την ομιλία του, ο Σταύρος Παπασταύρου υπογράμμισε ότι η μεταρρύθμιση στοχεύει στην προστασία του δημόσιου χαρακτήρα του νερού, στην εξασφάλιση πρόσβασης για όλους τους πολίτες, στην αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων και στη διασφάλιση ενός βιώσιμου συστήματος διαχείρισης για τις επόμενες γενιές.
